ĐỀ TÀI KHOA HỌC
SỐ: 2.2.2-CS06
NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH NỘI DUNG THÔNG TIN VÀ HOÀN
THIỆN CÔNG TÁC CUNG CẤP THÔNG TIN THỐNG KÊ NƢỚC
NGOÀI CHO CÁC ĐỐI TƢỢNG SỬ DỤNG TRONG NƢỚC
1. Cấp đề tài

: Cơ sở

2. Thời gian nghiên cứu : 2006
3. Đơn vị chủ trì

: Vụ Hợp tác quốc tế

4. Đơn vị quản lý

: Viện Khoa học Thống kê

5. Chủ nhiệm đề tài

: CN. Nguyễn Văn Phẩm

6. Những ngƣời phối hợp nghiên cứu:
CN. Nguyễn Anh Tuấn
ThS. Lê Đình Ký
CN. Nguyễn Văn Bảo
CN. Lê Thu Hiền
CN. Bùi Ngọc Tân
7. Điểm đánh giá nghiệm thu đề tài: 8,65 / Xếp loại: Khá

309

đặc biệt là đội ngũ sinh viên khi thực hiện các đề tài khoa học, chuyên đề học
tập, luận văn tốt nghiệp, v.v…
Đối với các đối tƣợng sử dụng thông tin TKNN khác, qua thực tế các ấn
phẩm Niên giám thống kê với chƣơng Thống kê nƣớc ngoài, các quyển sách
đƣợc biên soạn chuyên về TKNN đƣợc phát hành nhiều lần với số lƣợng
nhiều bản mỗi đợt đều tiêu thụ hết trong khoảng thời gian ngắn, cho thấy nhu
cầu TKNN ở nƣớc ta khá cao.
310


1.3. Nhu cầu thông tin TKNN ngay trong nội bộ cơ quan TCTK
Các đơn vị trong Tổng cục là những đối tƣợng sử dụng thông tin TKNN
trƣớc tiên và thƣờng xuyên nhất phục vụ cho các hoạt động thuộc chức năng
nhiệm vụ của mình ở từng đơn vị.
Vụ Thống kê tổng hợp cần số liệu TKNN để đƣa vào Niên giám hàng
năm, các báo cáo phân tích định kỳ (năm, 2-3-5-10 năm,…).
Các đơn vị cần thông tin phục vụ các báo cáo phân tích tổng hợp và so
sánh quốc tế.
Ngƣời dùng tin TKNN thƣờng hay đƣa ra những yêu cầu khó đáp ứng.
2. MỘT SỐ NỘI DUNG TKNN ĐÃ ĐÁP ỨNG ĐƢỢC
2.1. Thực trạng nội dung thông tin TKNN và kết quả đã phổ biến
2.1.1. Niên giám thống kê
Thực trạng về nội dung TKNN đã phổ biến đƣợc thể hiện qua nội dung
các chỉ tiêu thống kê đã công bố trong các hình thức phổ biến khác nhau của
TCTK những năm qua, kể từ khi cơ quan thống kê đƣợc thành lập.
Trƣớc hết phải kể tới Niên giám Thống kê (đầy đủ và tóm tắt). Những
năm trƣớc đây, nội dung các chỉ tiêu TKNN đƣợc đƣa vào Niên giám còn sơ
sài, số lƣợng không nhiều và khối lƣợng không lớn, do nhu cầu TKNN thời
bao cấp không cao, ít ai đòi hỏi. Ngày nay bức tranh đã hoàn toàn khác, số
lƣợng chỉ tiêu nhiều hơn, phong phú hơn. Có một đặc điểm dễ nhận thấy là

- xã hội các đô thị lớn của Việt Nam và thế giới”, "Số liệu kinh tế xã hội các
nƣớc và vùng lãnh thổ trên thế giới", nhằm đem đến cho ngƣời sử dụng bức
tranh kinh tế - xã hội của tất cả các nƣớc và lãnh thổ, các châu lục trên thế
giới. Các tài liệu đều đƣợc nhiều ngƣời sử dụng.
2.1.3. Trang web
Mạng LAN GSO-Net của TCTK đã hoạt động từ cuối những năm 90
của thập kỷ trƣớc, song để có đƣợc một trang web tƣơng đối hoàn chỉnh nhƣ
hiện nay thì mới chỉ đƣợc khai thác từ năm 2005. Trong chuyên mục “Số liệu
thống kê” của trang web có mục “Thống kê nƣớc ngoài” với một số nội dung
nhất định, tuy chƣa phong phú. Thực ra đó chỉ là một phần trong Chƣơng
Thống kê nƣớc ngoài của Niên giám thống kê.
2.1.4. Các tài liệu khác
Ngoài các công cụ phổ biến thông tin nêu trên có chứa số liệu nƣớc
ngoài, còn các ấn phẩm khác của TCTK, dù trực tiếp hay gián tiếp, một mặt
sử dụng số liệu TKNN, mặt khác lại cũng tham gia vào việc phổ biến TKNN,
ví dụ tạp chí "Con số và sự kiện", tập san "Thông tin khoa học thống kê", Bản
tin "Thông tin thống kê"… vẫn thƣờng đăng bài về kinh tế thế giới, trong đó
có sử dụng số liệu nƣớc ngoài để phân tích, và nhƣ vậy ngƣời đọc đã có cơ
hội tiếp cận với TKNN. Sổ lịch tết hàng năm của Tạp chí "Con số và sự kiện"
có hẳn một phần số liệu từng nƣớc ASEAN, APEC, và đó cũng coi những nội
dung TKNN đƣợc phổ biến cho ngƣời sử dụng.
312


3. NỘI DUNG TKNN CẦN PHỔ BIẾN TRONG THỜI GIAN TỚI
Những năm trƣớc đây, nội dung TKNN trong niên giám còn ít và sơ sài.
Ngày nay, do nhu cầu ngày càng phát triển, năng lực thống kê qua năm tháng
của toàn ngành đã có những tiến bộ vƣợt bậc, nhiều chỉ tiêu đã đƣợc nghiên
cứu, tính toán theo các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, việc cung cấp số liệu
nƣớc ngoài đạt đƣợc những kết quả khả quan với tính so sánh quốc tế đang

Để đáp ứng nhanh thông tin cho ngƣời sử dụng, nội dung số liệu nƣớc
ngoài trong Niên giám tóm tắt cần là những chỉ tiêu chủ yếu có tính tổng hợp
trên tầm vĩ mô của kinh tế các nƣớc trong khu vực và lân cận, nên nội dung
đó phải đƣợc đƣa vào một Chƣơng chuyên TKNN, và bao gồm:
- GDP và GDP bình quân đầu ngƣời;
- Tốc độ tăng trƣởng;
- Dân số;
- Tỷ giá hối đoái;
- CPI;
- Tỷ lệ thất nghiệp;
- Lực lƣợng lao động;
- Xuất - Nhập khẩu;
- Vị thế của Việt Nam trong thứ tự xếp hạng một số sản phẩm trọng
điểm trên thế giới và khu vực (nhƣ lúa, xuất khẩu gạo, hạt tiêu, hạt điều, chỉ
số HDI). Riêng bảng này là kết quả rút ra đƣợc từ kinh nghiệm phổ biến
thông tin TKNN của Cục Thống kê Trung Quốc đã làm.
3.2. Ấn phẩm Thống kê nƣớc ngoài
3.2.1. Phạm vi khu vực ASEAN
Nội dung cụ thể "Tƣ liệu kinh tế các nƣớc thành viên ASEAN" nên bao
gồm các chỉ tiêu:
- Diện tích, dân số, mật độ dân số;
- Sản lƣợng và năng suất một số cây trồng chính;
- Đàn gia súc, gia cầm và sản lƣợng chăn nuôi;
- Sản lƣợng một số sản phẩm công nghiệp chính (điện, gỗ, giấy, …);
- Giao thông vận tải: vân chuyển và luân chuyển hành khách và hàng hoá;
- Số lƣợng phƣơng tiện vận tải theo hình thức vận tải;
- Tổng chiều dài đƣờng bay;
314



1.19
1.20
1.21
1.22

Tỷ trọng một số chỉ tiêu của các nƣớc so với thế giới
Diện tích, dân số và mật độ dân số
Dân số chia nam - nữ
Xếp hạng thế giới một số chỉ tiêu tổng hợp
Tốc độ tăng GDP
GDP theo giá thực tế
Tỷ trọng của ba khu vực kinh tế trong GDP
GDP giá thực tế bình quân đầu ngƣời
GDP theo sức mua tƣơng đƣơng bình quân đầu ngƣời
Tỷ lệ tích lũy tài sản so với GDP
Tỷ lệ tiêu dùng cuối cùng so với GDP
Tỷ trọng thay đổi tồn kho trong GDP
Tỷ lệ tiêu dùng của chính phủ trong GDP
Tỷ lệ tiêu dùng cá nhân trong GDP
Tổng thu nhập quốc gia (GNI) theo giá thực tế
Tỷ lệ tổng thu nhập quốc gia so với GDP
Thu - chi ngân sách
Tổng dự trữ quốc tế
Nợ nƣớc ngoài (tính đến cuối năm)
Chỉ số giá tiêu dùng CPI
Số lƣợng máy tính sử dụng
Số lƣợng máy tính bình quân 1000 dân
315



2.15
2.16
2.17
2.18
2.19
2.20
2.21
2.22
2.23
2.24
2.26
2.27
2.28

Xếp hạng sản lƣợng một số nông sản
Diện tích cây lƣơng thực có hạt
Sản lƣợng lƣơng thực có hạt
Sản lƣợng lƣơng thực có hạt bình quần đầu ngƣời
Diện tích lúa
Sản lƣợng lúa
Sản lƣợng lúa bình quân đầu ngƣời
Diện tích ngô
Sản lƣợng ngô
Sản lƣợng ngô bình quân đầu ngƣời
Diện tích khoai lang
Sản lƣợng khoai lang
Diện tích cà phê
Sản lƣợng cà phê
Diện tích chè
Sản lƣợng chè

4.5 Tỷ giá hối đoái chính thức bình quân năm
3.3. Trang web
Ngoài những nội dung hiện có, nên đƣa toàn bộ nội dung Chƣơng
Thống kê nƣớc ngoài của Niên giám thống kê vào chuyên mục "Thống kê
nƣớc ngoài" của trang web. Điều đó nghĩa là ngoài những chỉ tiêu đã có hiện
nay trên mạng đã nêu, cần đƣa thêm các chỉ tiêu mà đã đƣợc phổ biến sẵn
trong Niên giám, phân theo các quốc gia và lãnh thổ.
Ngoài ra, nội dung các chỉ tiêu trong các tài liệu chuyên TKNN đã nêu
trên cũng cần đƣa vào mục này trên mạng để tiện cho ngƣời sử dụng truy cập
và tìm kiếm.
3.4. Các tài liệu khác
Phần trên đã trình bày thực trạng của các tài liệu khác cũng tham gia phổ
biến TKNN trong một khuôn khổ nhất định. Trong thời gian tới (trƣớc mắt có
thể là đến năm 2010) nên duy trì các hình thức này, nhƣng nên tăng thêm tính
ổn định, ví dụ tạp chí "Con số và sự kiện" nên mỗi số dành một phần nhỏ (có
thể nửa trang) để phổ biến chuyên số liệu nƣớc ngoài theo chủ đề và lĩnh vực
đƣợc dự kiến trƣớc, ví dụ tháng này về GDP, tháng khác về dân số, tháng sau
nữa về tỷ lệ thất nghiệp, về FDI, v.v…
3.5. Các Phụ san Thống kê nƣớc ngoài đột xuất
Hình thức phổ biến TKNN này từ trƣớc tới nay chƣa có. Vào các đợt kỷ
niệm, sự kiện quốc tế quan trọng, hoặc có những chủ đề kinh tế quốc tế nhiều
ngƣời quan tâm, thì TCTK cần cho ra các ấn phẩm thông tin thích hợp đáp
ứng nhu cầu một cách sốt dẻo, thiết thực nhất.
317


PHẦN II
HOÀN THIỆN CÔNG TÁC CUNG CẤP THÔNG TIN TKNN,
ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
Đây là vấn đề lần đầu tiên đƣợc nghiên cứu tới, trên cơ sở toàn bộ "bức

cũng là hoạt động thống kê với đầy đủ các khâu: thu thập, tổng hợp, phân tích,
bảo quản và công bố, song trong mỗi khâu đều có những nét đặc thù.
319


Khâu thu thập trong công tác TKNN khác với thu thập thông tin trong
nƣớc ở chỗ không có chế độ báo cáo, điều tra, mà phải dựa vào các nguồn
thông tin sẵn có của các nƣớc hay các tổ chức quốc tế công bố.
Khâu xử lý số liệu nƣớc ngoài không có công đoạn thẩm tra số liệu, mà
mặc nhiên phải tin tƣởng và chấp nhận số liệu của thế giới và các nƣớc.
Khâu phân tích đối với số liệu nƣớc ngoài từ trƣớc tới nay tại TCTK hầu
nhƣ chƣa có. Đây cũng là vấn đề cần đẩy mạnh.
Khâu công bố đã đƣợc trình bày ở các phần trên (thông qua Niên giám
và các ấn phẩm chuyên, trang web và một số ấn phẩm khác).
Số liệu TKNN cũng đƣợc thu thập, xử lý, biên soạn để công bố, do đó
nhất thiết phải tuân thủ các nguyên tắc chung, tức là bảo đảm tính trung thực,
khách quan, chính xác, đầy đủ, kịp thời (Điều 4 của Luật thống kê).
Để đảm bảo tính chính xác, trung thực, khách quan, phải nêu rõ nguồn,
phƣơng pháp xử lý, thể hiện sự minh bạch của thông tin thống kê.
Muốn đảm bảo tính kịp thời, thì phải thu thập số liệu của các nƣớc
ngay sau khi chúng xuất hiện trên các phƣơng tiện phổ biến thông tin của
họ.
Số liệu nƣớc ngoài có những đặc thù riêng cần phải đƣợc quán triệt
trong quá trình hoàn thiện việc cung cấp ở TCTK: 1) Theo khuôn khổ địa lý,
thông tin TKNN phản ánh các hiện tƣợng kinh tế - xã hội xảy ra ở ngoài
phạm vi lãnh thổ hành chính đất nƣớc ta; 2) Thông tin TKNN do nƣớc ngoài
thu thập và đƣợc xử lý, tổng hợp theo những phƣơng pháp luận có thể nhất
quán hay không nhất quán với các tiêu chuẩn quốc tế; 3) Quá trình thu thập
TKNN không có một chế độ báo cáo nào đƣợc thiết lập (thực tế cũng không
thể thiết lập đƣợc giữa các quốc gia độc lập với nhau); 4) Nguồn thông tin

công văn với cơ quan thống kê các quốc gia đề nghị cung cấp số liệu. Đây là
cách thức tạo nguồn thông tin với độ tin cậy cao nhất, nhƣng nhƣợc điểm là
không phải khi nào cũng có sự phản hồi, hoặc sự phản hồi không kịp thời nhƣ
mong muốn. Cơ bản nhất là yêu cầu cung cấp cái gì thì chúng ta vẫn chƣa
xác định đƣợc rõ. Có thể nói rằng xác định nhu cầu thông tin TKNN vẫn phải
là khâu cốt yếu hàng đầu.
8. VẤN ĐỀ CHÍNH SÁCH PHỔ BIẾN SỐ LIỆU TKNN
Chính sách phổ biến thông tin thống kê nói chung, trong đó có TKNN
nói riêng, ở TCTK cho tới nay vẫn là một trong những vấn đề bức xúc, vì đó
là nền tảng cho hoạt động thu thập, biên soạn và phổ biến có nền nếp, đạt
hiệu quả cao. Thiếu một chính sách rõ ràng, minh bạch thì mọi hoạt động khó
có thể đi vào khuôn phép ổn định. Một chính sách nhƣ vậy mặc dù đã đƣợc
Dự thảo với 5 lần sửa đổi, nhƣng vẫn chƣa đi tới ban hành. Đây là vấn đề cần
phải đƣợc quan tâm nhiều hơn nữa. Mục tiêu xây dựng chính sách phổ biến
thông tin thống kê là:
321


- Tránh sự trùng lặp hay sai lệch thông tin nếu để tình trạng nhiều nguồn
thu thập và tính toán và nhiều đầu mối cung cấp khác nhau. Đƣa về một đầu
mối còn có tác dụng theo dõi tiến độ, nội dung và thời gian cung cấp, vừa
đảm bảo sự nhất quán, tính kịp thời, vừa tiện lợi giao dịch, đỡ tốn thời gian
(khi cần thông tin ở nhiều lĩnh vực, khách không phải đi lại nhiều đầu mối).
Thực tế đã xảy ra điều này (chủ yếu qua đƣờng điện thoại).
- Đảm bảo sự bình đẳng trong cơ hội tiếp cận với thông tin thống kê
bằng hình thức có thời điểm “cấm công bố trƣớc” (embargo).
- Đảm bảo thông tin đến đƣợc tất cả các đối tƣợng sử dụng có nhu cầu.
Hiện nay, ngƣời có nhu cầu không biết lấy thông tin ở đâu, mà có biết thì
cũng không có cách tiếp cận tới nguồn thông tin hợp lý. Trừ Niên giám chính
thức đƣợc phổ biến bằng con đƣờng "mua - bán", còn các ấn phẩm TKNN

Số liệu TKNN có nhiều công dụng thiết thực, đặc biệt trong bối cảnh
nƣớc ta mới đặt chân vào WTO, là thành viên của nhiều thể chế quốc tế cũng
nhƣ các khối liên minh, liên kết trên thế giới và trong khu vực.
Hầu hết cơ quan thống kê quốc gia các nƣớc trên thế giới đều thực hiện
thu thập, soạn thảo, và phổ biến số liệu nƣớc ngoài dƣới dạng một chƣơng
trong Niên giám thống kê, tên gọi, khuôn khổ, phạm vi và khối lƣợng thông
tin tuỳ thuộc vào nhu cầu, khả năng thống kê ở mỗi nƣớc.
Nhu cầu TKNN ngày càng cao trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay
ở nƣớc ta. Nội dung ngày càng mở rộng, phong phú, đa dạng và chi tiết, nhất
là đối với các chỉ tiêu thống kê gần đây mới xuất hiện.
Công tác thống kê nƣớc ngoài ở TCTK đã có một nền tảng pháp lý rõ
ràng thể hiện trong các văn bản cuả Chính phủ đƣợc chính thức ban hành.
Hoạt động TKNN có những đặc thù riêng, thể hiện trong đối tƣợng mà
thông tin phản ánh, phạm vi địa lý, tính chất thu thập, cách thức tổng hợp,
nguồn số liệu, …
Việc đáp ứng số liệu nƣớc ngoài cho các đối tƣợng sử dụng tuy đã đƣợc
TCTK chú trọng từ đầu những năm 70 của thế kỷ trƣớc, và đã đạt một số
thành tựu cụ thể bƣớc đầu, song công tác này vẫn còn những bất cập:
- Chƣa nắm bắt đƣợc nhu cầu và nội dung cụ thể của các chỉ tiêu thống
kê mà ngƣời sử dụng yêu cầu, nên việc đáp ứng còn lúng túng;
- Nội dung các chỉ tiêu cung cấp thiếu nhất quán, nhiều khi tuỳ thuộc
vào một số ý kiến chủ quan về việc phổ biến chỉ tiêu này hay chỉ tiêu khác,
mở rộng hay co hẹp, thiếu sự chỉ đạo thống nhất. Bản thân các nội dung, hình
thức đã có cũng không ổn định.
- Do sự hiểu biết về thống kê quốc tế còn hạn chế vào những năm đầu
Đổi mới, việc phân tổ thống kê cũng có những điều chƣa chuẩn xác, ví dụ
đƣa GDP và CPI vào các chỉ tiêu tài chính - ngân hàng; sản lƣợng cá đánh bắt
323



của các đối tƣợng. Song đó là cả một quá trình đòi hỏi phải có thời gian, kinh
324


phí, có kế hoạch chặt chẽ. Muốn biết nhu cầu thì phải có điều tra nhu cầu
dùng tin (tựa nhƣ điều tra nhu cầu thông tin thống kê trong nƣớc).
Trƣớc mắt, khi chƣa thực hiện đƣợc điều tra nhu cầu thông tin, cần duy
trì và ổn định những nội dung TKNN mà TCTK vẫn thƣờng xuyên cung cấp.
Nội dung đƣợc thể hiện trong Niên giám thống kê, trong các ấn phẩm chuyên
TKNN, cụ thể "Tƣ liệu kinh tế các nƣớc thành viên ASEAN" và "Số liệu
kinh tế - xã hội các nƣớc và vùng lãnh thổ trên thế giới", với định kỳ 2 năm
một lần xen kẽ nhau giữa hai loại ấn phẩm.
TCTK cần định ra một chính sách phổ biến thông tin thống kê, trong đó
có TKNN với những quy định cụ thể hơn về nội dung, hình thức phổ biến,
định kỳ thông tin,... Một quy chế nhƣ vậy sẽ đảm bảo nền tảng pháp lý cho
các hoạt động thu thập, soạn thảo và phổ biến thông tin TKNN.
Cần ổn định (tƣơng đối) nội dung và hình thức mẫu biểu số liệu nƣớc
ngoài trong các ấn phẩm có thông tin TKNN.
Cần có hình thức quảng bá nhằm nâng cao sự hiểu biết về bản chất của
số liệu thống kê và quy trình sản xuất số liệu thống kê nói chung và số liệu
thống kê quốc tế nói riêng cho các đối tƣợng có nhu cầu.
TCTK cần mau chóng đƣa vào kế hoạch tính toán một số chỉ tiêu mà
thế giới hay sử dụng, để đánh giá, so sánh trình độ phát triển kinh tế - xã hội
nƣớc ta với các quốc gia, và đồng thời đáp ứng cho các cơ quan Đảng và Nhà
nƣớc sử dụng để hoạch định chính sách, chiến lƣợc phát triển.
Khi soạn thảo, cần tăng cƣờng tổng hợp số liệu theo các nhóm nƣớc,
khối nƣớc, khu vực, đặc biệt là những thể chế mà nƣớc ta tham gia... nhằm
tạo thuận lợi cho ngƣời sử dụng.
Cần tìm cách phổ biến cách thức sử dụng thông tin thống kê, kiến thức
cơ bản về thống kê học, đặc biệt thống kê quốc tế, để khỏi xuất hiện những

- Riêng cho các lĩnh vực mà các cơ quan Đảng và Nhà nƣớc, Chính phủ
yêu cầu nhiều.

326