1

M

ð U

1. Tính c p thi t c a ñ tài
Hơn 20 năm qua, ngành thu s n có ñóng góp ñáng k vào s
nghi p phát tri n kinh t" xã h%i c&a ñ't nư)c và quá trình công
nghi p hoá, hi n ñ,i hoá. T l ñóng góp c&a ngành Thu s n trong
GDP c&a n3n kinh t" chi"m 3,95%. T8c ñ% tăng trư9ng bình quân ñ,t
8,03%/năm v3 t>ng s n lư?ng thu s n, 18,59%/năm v3 giá tr@ xu't
khAu thu s n. S n phAm thu s n xu't khAu c&a Vi t Nam ñã ñáp
Eng ñư?c các nhu cFu ña d,ng c&a ngưHi tiêu dùng th" gi)i, ñKc bi t
là các nư)c có th@ trưHng l)n và yêu cFu cao v3 ch't lư?ng v sinh an
toàn th c phAm như MN, EU, NhQt B n, Hàn Qu8c...
Tuy nhiên, nhìn nhQn m%t cách th c t", ñ8i tư?ng nuôi trTng thu
s n vUn chưa ña d,ng, ch& y"u là nuôi tôm sú và cá tra chi"m 60X65%
trong t>ng s n lư?ng nuôi trTng thu s n. Di n tích nuôi trTng th&y
s n qu ng canh và qu ng canh c i ti"n chi"m 93% trong t>ng di n
tích mKt nư)c nuôi. T trZng v3 s n lư?ng c&a s n phAm giá tr@ gia
tăng ch[ chi"m kho ng 35% trong t>ng s n lư?ng th&y s n xu't khAu.
Năng su't ñánh b\t bình quân trên m%t ñơn v@ công su't khai thác
liên t]c gi m. Th c t" cho th'y nguTn l?i th&y s n ñang ngày càng
c,n ki t. D@ch b nh và tình tr,ng ô nhi^m môi trưHng nuôi x y ra
thưHng xuyên. ðHi s8ng c&a ngư dân vUn còn nhi3u khó khăn. Cơ
c'u ngh3 nghi p trong ngành th&y s n chưa h?p lý; … Nheng v'n ñ3
trên cho th'y ch't lư?ng tăng trư9ng ngành Th&y s n chưa cao, thi"u
b3n veng. Do ñó, tác gi chZn v'n ñ3 nghiên cEu: "Nâng cao ch t
lư ng tăng trư ng ngành Th y s n Vi t Nam" làm ñ3 tài luQn án
ti"n sĩ kinh t".

* Trên th gi i: Các nghiên cEu v3 ch't lư?ng tăng trư9ng b\t ñFu
xu't hi n cu8i nheng năm 90, trên cơ s9 k" thja các nghiên cEu v3
tăng trư9ng ñã có. Thomas, Dailami và Dhareshwar (2004) cho rkng:
ch't lư?ng tăng trư9ng ñư?c th hi n trên hai khía c,nh: t8c ñ% tăng
trư9ng cao cFn ñư?c duy trì trong dài h,n và tăng trư9ng cFn ph i
ñóng góp tr c ti"p vào c i thi n m%t cách b3n veng và xoá ñói gi m
nghèo.
Theo Lucas (1993), Sen (1999), Stiglitz (2000), ch't lư?ng tăng
trư9ng bi u hi n tQp trung 9 các tiêu chuAn chính sau: (I) y"u t8 năng
su't nhân t8 t>ng h?p cao, ñ m b o cho vi c duy trì t8c ñ% tăng


3

4

trư9ng dài h,n và tránh ñư?c nheng bi"n ñ%ng bên ngoài; (II) tăng
trư9ng ph i ñ m b o nâng cao hi u qu kinh t" và nâng cao năng l c
c,nh tranh c&a n3n kinh t"; (III) tăng trư9ng ñi kèm v)i phát tri n
môi trưHng b3n veng; (IV) tăng trư9ng hw tr? cho th ch" dân ch&
luôn ñ>i m)i, ñ"n lư?t nó thúc ñAy tăng trư9ng 9 t l cao hơn; (V)
tăng trư9ng ph i ñ,t ñư?c m]c tiêu c i thi n phúc l?i xã h%i và xoá
ñói gi m nghèo.
* Vi t Nam: Các quan ni m v3 ch't lư?ng tăng trư9ng kinh t"
c&a các công trình nghiên cEu ñã ñư?c công b8 9 trong nư)c thưHng
ñ3 cQp ñ"n nheng n%i dung ch& y"u: (1) N3n kinh t" ph i ñ,t ñư?c
m%t mEc tăng trư9ng nào ñó trong dài h,n; (2) N3n kinh t" ph i ñư?c
c'u thành b9i m%t n%i l c có kh năng tăng trư9ng cao, b3n veng như
cơ c'u kinh t", s >n ñ@nh xã h%i, qu n lý kinh t" c&a nhà nư)c có
hi u qu ; (3) Các nhân t8 tác ñ%ng ñ"n tăng trư9ng như là v8n, lao
ng thu nhQp và thu nhQp bình quân trên ñFu
ngưHi ch[ có th ñư?c th c hi n m%t cách veng ch\c và >n ñ@nh khi
gi i quy"t ñTng thHi v)i m]c tiêu b o v môi trưHng sinh thái.
1.1.7. Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t song hành vUi ñ(i mUi
thi t ch dân ch
Thi"t ch" dân ch& thúc ñAy tăng trư9ng kinh t" và ngư?c l,i tăng
trư9ng kinh t" ñóng góp tích c c cho quá trình phát tri n, c i bi"n
c'u trúc xã h%i và t,o ra nheng giá tr@ chính tr@ m)i. S tác ñ%ng c&a
th ch", chính sách, thi"t ch" dân ch& vào quá trình kinh t", xã h%i là
y"u t8 c'u thành quá trình tăng trư9ng b3n veng và hi u qu .
1.1.8. Quan ñi[m c a tác gi_ v ch t lư$ng tăng trưRng kinh t
Ch't lư?ng tăng trư9ng kinh t" là t8c ñ% tăng trư9ng cao, có hi u
qu và b3n veng c&a n3n kinh t", cơ c'u kinh t" chuy n d@ch phù h?p

NGÀNH THGY SIN
1.1. CÁC QUAN ðINM V> CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG KINH TO

ng
h?p.
1.1.2. Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t là cơ c u và chuy[n d\ch cơ
c u kinh t
Quan ni m này coi ch't lư?ng s vQt là s bi"n ñ>i cơ c'u bên
trong c&a s vQt, không g\n ch't lư?ng s vQt v)i m]c ñích tTn t,i,
b8i c nh, môi trưHng, ñi3u ki n mà s vQt tTn t,i hoKc các s vQt có
m8i liên h tác ñ%ng mQt thi"t v)i nhau.
1.1.3. Ch t lư$ng tăng trưRng kinh t theo quan ni^m hi^u qu_
Ch't lư?ng tăng trư9ng kinh t" ñư?c hi u theo quan ni m hi u
qu th hi n 9 tăng năng su't lao ñ%ng, tăng hi u qu sy d]ng v8n
s n xu't, tăng cưHng ch't lư?ng qu n lý, nâng cao hi u qu áp d]ng
khoa hZc công ngh ; hoàn thi n môi trưHng kinh doanh, môi trưHng
pháp lý...


7
i các y"u t8 ñFu vào thành các s n lư?ng ñFu ra bkng
m%t công ngh thích h?p, chúng có quan h hàm s8 như sau:
Q=f(x1,x2,…,xn)
Trong ñó: Q: là s n lư?ng t8i ña ñ,t ñư?c; x1,x2,…,xn: là các bi"n
s8 th hi n các y"u t8 ñFu vào.
Các y"u t8 ñFu vào nh hư9ng t)i ch't lư?ng tăng trư9ng ngành
th&y s n bao gTm: v8n, lao ñ%ng, ti"n b% khoa hZc công ngh và tài
nguyên thiên nhiên.
1.4.3. Y u t" cXu v s_n phrm th y s_n
Th@ trưHng s n phAm th&y s n là th@ trưHng ñFu ra c&a s n xu't
th&y s n, có vai trò quan trZng trong vi c thúc ñAy s n xu't và tiêu
th] s n phAm th&y s n. Th@ trưHng tiêu th] s n phAm th&y s n có vai
trò quy"t ñ@nh ñ"n chuy n d@ch cơ c'u s n xu't c&a ngành th&y s n
theo hư)ng s n xu't hàng hóa ngày càng cao. Vì vQy, th@ trưHng là
y"u t8 tác ñ%ng ñ"n ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n.

1.2. TĂNG TRƯ NG VÀ CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG NGÀNH
THGY SIN

X Tăng trư9ng ngành th&y s n là s gia tăng v3 qui mô giá tr@ s n
phAm th&y s n tăng thêm trong m%t thHi kỳ nh't ñ@nh. ðó là k"t qu
c&a s gia tăng t't c các ho,t ñ%ng khai thác và nuôi trTng trong s n
ng h?p; t l chi phí trung gian; (3) năng l c
c,nh tranh c&a ngành th&y s n.
1.4. ðoC ðINM NGÀNH THGY SIN VÀ CÁC YOU Tl INH
HƯ NG TpI CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG

1.4.1. ðqc ñi[m ngành th y s_n
Do tính ch't ñKc thù c&a ñ8i tư?ng lao ñ%ng nên ngành th&y s n
có nheng ñKc ñi m riêng bi t nh hư9ng t)i ch't lư?ng tăng trư9ng
như sau: M t là, ñ8i tư?ng s n xu't c&a ngành th&y s n là các sinh
vQt s8ng trong nư)c. Hai là, mKt nư)c là tư li u s n xu't ch& y"u
không th thay th" c&a ngành th&y s n. Ba là, ngành th&y s n là
ngành s n xu't vQt ch't có tính hwn h?p, tính liên ngành cao. B$n là,
s n xu't kinh doanh th&y s n ñòi hii ñFu tư ban ñFu l)n, ñ% r&i ro
cao. Năm là, s n xu't th&y s n g\n chKt v)i th@ trưHng.

1.5. KINH NGHIkM CGA TRUNG QUlC TRONG VIkC DUY TRÌ
TlC ðv TĂNG TRƯ NG THGY SIN CAO SUlT 20 NĂM QUA
i m)i kinh t", ngành th&y s n ñã ñ,t t>ng
s n lư?ng th&y s n liên t]c tăng tj 841 nghìn t'n (năm 1986) lên trên
4.602 nghìn t'n (năm 2008), tăng 5,47 lFn. T8c ñ% tăng trư9ng bình
quân c&a t>ng s n lư?ng th&y s n ñ,t 8,03%/năm, trong ñó: t8c ñ%
tăng s n lư?ng nuôi th&y s n ñ,t 11,11%/năm, t8c ñ% tăng s n lư?ng
khai thác th&y s n ñ,t 5,96%/năm.
2.2.3. T"c ñ tăng trưRng giá tr\ s_n xu t th y s_n
Giá tr@ s n xu't th&y s n theo giá so sánh năm 1994 tăng liên t]c
trong c giai ño,n 1990X2008 ñ,t t8c ñ% tăng trư9ng bình quân là
ng s n lư?ng th&y s n
nuôi trTng (năm 2008).
b. Cơ c(u di n tích nuôi tr;ng th-y s/n. Cơ c'u di n tích nuôi trTng
th&y s n theo vùng: ðTng bkng sông HTng 9,71%; ðông B\c 4,8%;
Tây B\c 0,62%; B\c Trung B% 5%; Duyên h i Nam Trung B% 2,4%;
Tây Nguyên 1,02%; ðông Nam B% 5,01%; ðTng bkng sông Cyu
i là 46,42% và 53,58%.
2.3.2.1. Cơ c u n#i b# ngành khai thác th y s n
a. Cơ c(u tàu thuy*n khai thác th-y s/n. S chuy n ñ>i cơ c'u tàu tj
khai thác gFn bH sang khai thác xa bH ñã và ñang di^n ra m,nh m„.
Các tàu khai thác xa bH v)i công su't máy trên 90 CV năm 2001
kho ng 6.000 tàu và năm 2008 là 14.121 chi"c, ñ,t t8c ñ% tăng
i,
n"u kim ng,ch xu't khAu th&y s n tăng 1% s„ có tác ñ%ng làm cho
giá tr@ s n phAm th&y s n tăng thêm gia tăng 1,13%.
2.3.2. ðánh giá hi^u qu_ kinh t ngành th y s_n
2.3.2.1. Hi u qu s/ d1ng v2n ñ4u tư
Giai ño,n 2001X2008, h s8 ICOR bình quân c&a ngành th&y s n
là 1,99 tEc là bi 1,99 ñTng v8n ñFu tư vào s n xu't th&y s n thì t,o
ra 1 ñTng tăng trư9ng. Trong khi, h s8 ICOR bình quân c&a ngành
nôngXlâm và n3n kinh t" lFn lư?t là 4,40 và 5,36. Như vQy, hi u qu

ñFu tư trong s n xu't th&y s n t8t hơn so v)i hi u qu ñFu tư c&a n3n
kinh t" và c&a khu v c s n xu't nôngXlâm nghiêp.
2.3.2.2. Năng su t lao ñ#ng
Năng su't lao ñ%ng c&a ngành th&y s n cao hơn 3 lFn so v)i năng
su't lao ñ%ng c&a ngành nông, lâm nghi p và cao hơn 1,2 lFn so v)i
năng su't lao ñ%ng chung c&a c n3n kinh t". T8c ñ% tăng năng su't
lao ñ%ng c&a ngành th&y s n bình quân ñ,t 11,58%/năm trong thHi kỳ
1990X2008.
2.3.2.3. Năng su t nhân t2 t5ng h p
Ch,y mô hình hTi quy lôgarít v3 giá tr@ s n phAm th&y s n tăng
thêm (VA) theo v8n (K) và lao ñ%ng (L) ta ñư?c k"t qu :
Log(VA) = 3,48 + 0,491* Log(K) + 0,142*Log(L) (2.8)
chEc s n xu't nhi và phân tán,
ñTng thHi có s c,nh tranh giea các doanh nghi p trong nư)c dUn ñ"n
gi m giá s n phAm th&y s n xu't khAu. (6) công tác qu n lý nhà nư)c
v3 th&y s n còn tTn t,i nhi3u h,n ch". (7) nguTn nhân l c ñã b%c l%
nhi3u h,n ch" v3 trình ñ% làm nh hư9ng l)n ñ"n vi c Eng d]ng khoa
hZc công ngh , tăng năng su't lao ñ%ng, ñAy nhanh quá trình công
nghi p hóaXhi n ñ,i hóa ngành thu s n.
Nguyên nhân c&a các tTn t,i: (a) Xu't phát ñi m c&a ngành th&y
s n th'p. (b) Công tác quy ho,ch còn nhi3u b't cQp, chưa ñáp Eng
nhu cFu phát tri n s n xu't kinh doanh th&y s n. (c) Trình ñ% khoa
hZc công ngh trong s n xu't th&y s n còn h,n ch", nghiên cEu khoa
hZc chưa th c s g\n li3n v)i th c ti^n s n xu't.

2.4. ðÁNH GIÁ CHUNG V> CH@T LƯBNG TĂNG TRƯ NG
NGÀNH THGY SIN VIkT NAM TH{I GIAN QUA

2.4.1. Thành tWu và nguyên nhân
Ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n thHi gian qua ñã ñ,t ñư?c
các thành t u: (1) cơ c'u kinh t" và cơ c'u s n xu't c&a ngành th&y
s n chuy n d@ch theo chi3u hư)ng tích c c. (2) ch't lư?ng tăng
trư9ng ngành th&y s n ñã ñư?c c i thi n ñáng k . (3) sEc c,nh tranh
c&a ngành th&y s n ñư?c nâng lên rõ r t.
Nguyên nhân c&a nheng thành t u trên là do: (a) Quán tri t, vQn
i theo chi3u
hư)ng x'u. Nư)c ta là m%t trong năm nư)c ch@u tác ñ%ng m,nh m„
c&a bi"n ñ>i khí hQu và dâng cao m c nư)c bi n, trư)c h"t là vùng
ven bi n và các ñ o nhi.
b. Th< trưCng. (1) S c,nh tranh trong xu't nhQp khAu th&y s n trên
th@ trưHng th" gi)i ngày càng kh8c li t, ñKc bi t v3 yêu cFu ch't
lư?ng và an toàn v sinh th c phAm ñòi hii ngày càng cao và chKt
ch„ hơn. (2) Giá c nguyên, nhiên vQt li u chính dùng trong s n xu't
th&y s n ñang có xu hư)ng gia tăng s„ gây khó khăn không nhi cho
phát tri n th&y s n b3n veng. (3) Suy thoái, kh&ng ho ng kinh t" th"
gi)i ñư?c d báo s„ di^n ra thưHng xuyên và tFn su't cao hơn.
c. ðCi s2ng dân sinh, trình ñ# dân trí. (a) NgưHi dân ho,t ñ%ng
trong ngành th&y s n có trình ñ% văn hóa th'p, ñKc bi t là khu v c
ven bi n. (b) Dân cư ngh3 cá vUn còn nghèo, mEc ñ% an sinh th'p.
d. Quy ho:ch, cơ s h: t4ng, chính sách. (a) Tình tr,ng s n xu't
manh mún, t phát, phân tán ñang còn ph> bi"n. (b) S chTng chéo,
mâu thuUn trong vi c sy d]ng tài nguyên c&a các ngành kinh t". (c)
Vi c qu n lý tài nguyên, nguTn l?i th&y s n vUn còn theo ti"p cQn
chuyên ngành mà chưa hoàn toàn theo ti"p cQn h th8ng, t>ng h?p,

trư9ng ngành th&y s n chuy n tj khai thác và sy d]ng tài nguyên
dư)i d,ng thô sang ch" bi"n sâu hơn, nâng cao giá tr@ gia tăng. (3)
chuy n d@ch cơ c'u s n xu't c&a ngành th&y s n d a trên khai thác
l?i th" so sánh ñ%ng. (4) tăng trư9ng ngành th&y s n ph i g\n v)i b o
v môi trưHng sinh thái, ñ m b o s tăng trư9ng hi u qu , b3n veng.
(5) nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n theo hư)ng hi n
ñ,i hoá và ña d,ng hoá ñáp Eng ngày càng t8t hơn nhu cFu c&a th@
trưHng trong nư)c và qu8c t".
3.1.4. M c tiêu nâng cao ch t lư$ng tăng trưRng ngành Th y s_n
Nâng cao ch't lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n Vi t Nam ñ"n
năm 2020 là ñ,t ñư?c t8c ñ% tăng trư9ng cao, >n ñ@nh, b3n veng; thúc
ñAy chuy n d@ch cơ c'u s n xu't c&a ngành th&y s n h?p lý; thu hút
và sy d]ng các nguTn l c m%t cách hi u qu ; nâng cao sEc c,nh tranh
d a vào l?i th" so sánh ñ%ng.

d@ch cơ c'u d a trên l?i th" so sánh. (3) Chuy n d@ch cơ c'u theo
hư)ng tăng giá tr@ s n phAm th&y s n tăng thêm.
3.2.1.1. C i thi n công tác qui ho:ch
(a) tăng cưHng công tác qui ho,ch t>ng th phát tri n kinh t" xã
h%i c&a ngành th&y s n, quy ho,ch chi ti"t các lĩnh v c ngành th&y
s n, công tác quy ho,ch phát tri n th&y s n theo vùng, mi3n và ñ@a
phương. (b) ti"p t]c rà soát, b> sung, cQp nhQt và hi u ch[nh qui
ho,ch t>ng th phát tri n kinh t" xã h%i c&a ngành th&y s n. (c) Công
tác quy ho,ch ph i ñư?c th c hi n công khai, xác ñ@nh rõ m]c tiêu và
kh năng thu hút nguTn v8n ñFu tư.
3.2.1.2. Xác ñ chEc, s\p x"p l,i h th8ng cơ s9 ch" bi"n và
thương m,i th&y s n.
3.2.1.4. ða d:ng ngu(n cung c p nguyên li u cho ch) bi)n th y
s n
(1) Xây d ng và th c hi n t8t các chương trình phát tri n các s n
phAm ch& l c và các s n phAm m)i có ti3m năng v3 th@ trưHng. (2)
Áp d]ng các công ngh b o qu n tiên ti"n cùng v)i vi c hình thành
h th8ng c ng cá, ch? cá ñ gi m thi u th't thoát sau thu ho,ch; ñTng

3.2. CÁC GIII PHÁP CHG YOU NÂNG CAO CH@T LƯBNG TĂNG
TRƯ NG NGÀNH THGY SIN VIkT NAM

3.2.1. Nhóm gi_i pháp chuy[n d\ch cơ c u ngành th y s_n h$p lý,
hi^u qu_
Yêu cFu ñKt ra cho quá trình chuy n d@ch cơ c'u ngành th&y s n
là: (1) Chuy n d@ch cơ c'u ngành th&y s n theo hư)ng hình thành và
phát tri n cùng v)i s phát tri n c&a l c lư?ng s n xu't, phân công
lao ñ%ng xã h%i và chuyên môn hóa s n xu't th&y s n. (2) Chuy n


21
i m)i công tác qu n lý nhà nư)c.
3.2.4.2. Tăng cưHng qu n lý v sinh an toàn th c phAm.
3.2.4.3. Xây d ng và nhân r%ng mô hình ñTng qu n lý trong ngh3 cá.
ng s n lư?ng
th&y s n 9 mEc cao ñ,t 8,03%/năm là ñi3u ki n quan trZng ñóng góp
vào m]c tiêu xóa ñói nghèo, ñTng thHi c i thi n an ninh th c phAm,
dinh dư•ng. Kim ng,ch xu't khAu th&y s n tăng liên t]c, năm sau cao
hơn năm trư)c và ñ,t t8c ñ% tăng trư9ng bình quân năm là 17,72%.
ðóng góp c&a giá tr@ s n phAm th&y s n tăng thêm vào GDP c nư)c
ñ,t 3,29% (năm 1990) tăng lên 3,38% (năm 2000) và ñ,t 3,95% (năm
2008). Vi c duy trì t8c ñ% tăng trư9ng th&y s n cao su8t m%t thHi
gian dài s„ góp phFn gi i quy"t công ăn vi c làm, tăng thu nhQp cho
ngưHi dân là m]c tiêu mà ngành th&y s n luôn hư)ng t)i. Tuy nhiên,
ngành th&y s n ñã 9 vào thHi ñi m tăng trư9ng kém hi u qu , ch't
lư?ng c&a tăng trư9ng kinh t" th'p. V'n ñ3 ñKt ra là nâng cao ch't
lư?ng tăng trư9ng ngành th&y s n Vi t Nam bkng cách nào khi mà
ñ't nư)c ngày càng h%i nhQp qu8c t" sâu và r%ng, chúng ta ñang
ñEng trư)c nhi3u cơ h%i nhưng cũng ñFy thách thEc tj bên trong và
bên ngoài. Xu't phát tj m]c ñích nghiên cEu, luQn án ñã hoàn thành
các nhi m v] ñKt ra và có nheng ñóng góp chính sau ñây:
X ðóng góp v3 mKt lý luQn: (1) LuQn án ñã làm rõ nheng quan
n ñ@nh và chưa b3n veng, (5) t l chi phí trung
gian trong s n xu't th&y s n vUn còn cao, (6) cơ c'u s n xu't ngành
th&y s n theo vùng, mi3n chưa h?p lý.