BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
---------------------------------------------

Đỗ Thị Thanh Hƣơng

QUÂN LÝ DI SÂN VĂN HOÁ LÀNG CỦA NGƯỜI MƯỜNG
TỈNH HÒA BÌNH VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH
(TRƯỜNG HỢP XÓM MỖ 2, XÃ BÌNH THANH, HUYỆN CAO PHONG
VÀ XÓM ÂI, XÃ PHONG PHÚ, HUYỆN TÅN LÄC)

Chuyªn ngµnh: Qu¶n lý v¨n hãa
M· sè: 93 19 042

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC

Hà Nội - 2018


Công trình được hoàn thành tại:
VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS. Nguyễn Chí Bền
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học 2: PGS.TS. Phạm Lan Oanh

Phản biện 1:
Phản biện 2:

Nhận thức được tầm quan trọng của quản lý DSVH làng Mường
với phát triển du lịch ở Hòa Bình, nghiên cứu sinh thực hiện luận án:
Quản lý di sản văn hoá làng của người Mường tỉnh Hòa Bình với
phát triển du lịch (trường hợp xóm Mỗ 2, xã Bình Thanh, huyện Cao
Phong và xóm Ải, xã Phong Phú, huyện Tân Lạc) mong muốn góp
phần nâng cao hiệu quả quản lý di sản văn hóa làng của người
Mường trong bối cảnh phát triển du lịch ở địa phương.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận án là góp phần vào nỗ lực quản
lý DSVH làng của người Mường ở xóm Mỗ

2, xóm Ải nói riêng,


2
người Mường ở tỉnh Hòa Bình nói chung trong bối cảnh phát triển
DL ở địa phương.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý di sản văn hóa làng gắn với
phát triển du lịch; Nhận diện di sản văn hóa làng của người Mường ở
Hòa Bình qua nghiên cứu 2 trường hợp đại diện; Phân tích, làm rõ
nhiệm vụ của các chủ thể quản lý di sản văn hóa làng của người
Mường; Đánh giá thực trạng quản lý di sản văn hóa làng của người
Mường với phát triển du lịch qua 2 trường hợp nghiên cứu. Trên cơ
sở đó, tìm ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân; Đề xuất giải
pháp quản lý có hiệu quả di sản văn hóa làng của người Mường ở
Hòa Bình với phát triển du lịch.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu

đến nay (năm 2017).
4. Câu hỏi nghiên cứu
Đề tài đưa ra những câu hỏi nghiên cứu chính cần được lý giải
và làm sáng tỏ bao gồm: 1/. Tại sao việc quản lý DSVH làng của
người Mường lại trở nên cấp thiết? 2/. Giá trị DSVH làng của người
Mường có vai trò như thế nào đối với phát triển du lịch ở xóm Ải và
xóm Mỗ 2 – hai điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu của người Mường
ở tỉnh Hòa Bình? 3/. Làm thế nào để hoạt động quản lý DSVH làng
người Mường trở nên hiệu quả hơn khi gắn với phát triển du lịch.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy
vật lịch sử để nhìn nhận đối tượng nghiên cứu. Dựa trên nền tảng Tư
tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật
của Nhà nước về văn hóa, DL, chính sách dân tộc, QLVH và DL.


4
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu: Phương pháp
tiếp cận liên ngành; Phương pháp điền dã dân tộc học văn hóa;
Phương pháp so sánh; Phương pháp điều tra xã hội học; Phương
pháp thống kê; Phương pháp thu thập và xử lý thông tin; Phương
pháp nghiên cứu trường hợp.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
6.1. Ý nghĩa khoa học
Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống về quản lý di sản
văn hóa làng của người Mường ở Hòa Bình; Luận án sau khi hoàn
thành sẽ góp phần hệ thống hóa lý thuyết quản lý di sản văn hóa với
phát triển du lịch; Luận án đề xuất các nhóm giải pháp bảo tồn và

Mường Hòa Bình đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu
trong một thời gian dài, đánh dấu bằng rất nhiều công trình có giá trị.
Tác giả luận án chia các công trình đã nghiên cứu liên quan tới đề tài
thành ba nhóm tài liệu:
- Những công trình nghiên cứu chung về người Mường và văn
hóa Mường;
- Những công trình nghiên cứu về những thành tố của văn hóa
Mường;
- Những đề án, công trình nghiên cứu liên quan tới vấn đề bảo
tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa nói chung và văn hóa dân tộc
thiểu số nói riêng trong mối quan hệ với phát triển du lịch.
Các công trình nghiên cứu nêu trên đa phần tập trung đề cập tới
văn hóa dân tộc Mường ở Hòa Bình dưới góc độ văn hóa dân gian,
văn hóa học, dân tộc học. Những công trình được soi chiếu dưới góc
độ quản lý văn hóa, đặc biệt là quản lý văn hóa làng gắn với phát
triển du lịch còn rất hiếm hoi và mờ nhạt.


6
1.2. Khái quát về đối tượng nghiên cứu và địa bàn nghiên cứu
1.2.1. Khái quát về đối tượng nghiên cứu
Làng của người Mường là một thành tố quan trọng trong xã hội
Mường. Chính trong môi trường ấy rất nhiều di sản văn hóa có giá trị
đã được hình thành và bảo lưu. Bảo tồn được các làng truyền thống
cũng có thể xem là cách thức tốt nhất để lưu giữ di sản văn hóa tộc
người.
1.2.2. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
Khái quát về xóm Mỗ 2, xã Bình Thanh, huyện Cao Phong:
thuộc khu vực mường Thàng cổ. Người Mường chiếm hơn gần 90%
tổng dân số toàn xóm. Nguồn thu nhập chủ yếu của người Mường ở

văn hóa
Nhận thức của xã hội, đặc biệt là của các cấp quản lý; Hướng
dẫn chi tiết về quản lý di sản; Năng lực của tổ chức và cá nhân có
chức năng quản lý di sản; Năng lực ứng dụng khoa học công nghệ
vào hoạt động quản lý di sản; Nguồn lực vật chất cho hoạt động quản
lý di sản; Lựa chọn phương thức tiếp cận thực hiện hoạt động quản lý
di sản; Khả năng liên kết các đối tượng có liên quan; Sự hỗ trợ của
các tổ chức.
1.4. Phát triển du lịch
1.4.1. Khái niệm du lịch
Luật Du lịch có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2006 ghi rõ: “Du
lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài
nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan,
tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”.
1.4.2. Phát triển du lịch bền vững
Hội nghị thượng đỉnh Johannesburg đã thừa nhận văn hóa là
nhân tố quan trọng của phát triển bền vững. Theo đó, Hội nghị này
cũng cho rằng di sản văn hóa, sự đa dạng văn hóa, du lịch bền vững


8
và nghề thủ công truyền thống là những yếu tố cơ bản tác động tới
phát triển bền vững.
1.4.3. Sản phẩm du lịch
Theo khoản 10, điều 4, Luật Du lịch: “Sản phẩm du lịch là tập
hợp các dịch vụ cần thiết để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch
trong chuyến đi du lịch”.
1.4.4. Các loại hình du lịch
Hiện nay có nhiều loại hình du lịch như là Du lịch mạo hiểm, Du
lịch nghiên cứu, Du lịch chữa bệnh.v.v..., nhưng gắn với đồng bào

đối với người Mường. Người Mường luôn quan niệm rằng việc dựng
nhà có thể đem đến điều lành và dữ đối với gia đình.
2.1.2. Trang phục
Phụ nữ Mường ở xóm Ải và xóm Mỗ 2 rất coi trọng trang phục
truyền thống. Một bộ trang phục của phụ nữ Mường gồm nhiều phần,
song cạp váy là điểm nhấn ấn tượng nhất trong bộ trang phục không
chỉ bởi giá trị về thẩm mỹ mà còn chứa đựng cả giá trị lịch sử.
2.1.3. Sản phẩm của nghề thủ công truyền thống
Nghề dệt: Đây là một nghề sản xuất quan trọng, có vị trí hàng
đầu trong số các nghề thủ công truyền thống, trong đó người phụ nữ
đóng vai trò chủ yếu. Các sản phẩm dệt của phụ nữ Mường cũng
được đánh giá đạt đến độ tinh xảo, tạo ra nét văn hóa riêng, đặc sắc.
Nghề đan lát: Chất liệu mà người Mường sử dụng trong đan lát
là mây, tre, nứa, những loại cây có sẵn trong rừng và xung quanh các
xóm/làng. Nguyên liệu, kỹ thuật đan, sản phẩm, cách sử dụng, mối
quan hệ của các sản phẩm với phong tục và tín ngưỡng đã phần nào
thể hiện những nét đặc trưng của văn hóa tộc người.
2.1.4. Ẩm thực
Người Mường ở xóm Mỗ 2 và xóm Ải biết cách chế biến các
nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên cho hợp khẩu vị và bổ dưỡng.


10
Nhiều món ăn còn có tác dụng chữa bệnh, ngăn ngừa bệnh tật. Cao
hơn nữa, họ đã dần dần hình thành tập quán ăn uống mang bản sắc
riêng, song vẫn bảo lưu các yếu tố văn hóa cổ như tục làm bánh
chưng, bánh dày, thờ cơm nếp, cá nướng…
2.2. Di sản văn hóa phi vật thể
2.2.1. Tín ngưỡng
Ở xóm Ải và xóm Mỗ 2, người Mường lưu giữ trong đời sống

tính thể thao, đề cao tài năng, có trò chơi phát huy tính sáng tạo, trí
tuệ. Trong số các trò chơi dân gian của dân tộc Mường ở Hòa Bình
thì ném còn là trò chơi luôn tạo được cho người chơi và cả những
người xung quanh một cảm giác vô cùng hứng khởi.
Tiểu kết
Di sản văn hóa truyền thống của người Mường ở xóm Mỗ 2 và
xóm Ải trên phương diện văn hóa vật thể và phi vật thể đều chứa
đựng những giá trị độc đáo và đặc sắc. Những DSVH đó là minh
chứng sống động cho quá trình sáng tạo của người Mường trong suốt
chiều dài lịch sử. Trong chương 2 đã làm rõ những giá trị DSVH của
người Mường ở xóm Ải và xóm Mỗ 2. Những giá trị đó có nhiều nét
tương đồng với DSVH của người Mường ở Hòa Bình, song cũng
chứa đựng những đặc điểm riêng có của mỗi vùng Mường.
Chƣơng 3
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DI SẢN VĂN HÓA LÀNG
VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỦA NGƢỜI MƢỜNG
Ở XÓM MỖ 2 VÀ XÓM ẢI
3.1. Thực trạng khai thác giá trị di sản văn hóa phục vụ cho
phát triển du lịch ở xóm Mỗ 2 và xóm Ải
Qua kết quả điều tra cho thấy không phải tất cả giá trị

DSVH

của người Mường ở xóm Mỗ 2 và xóm Ải đều được khai thác để phát
triể n DL. Một số DSVH của người Mường chưa đươ ̣c khai thác hoă ̣c


12
mô ̣t số giá trị mới chỉ được khai thác ở mức độ hạn chế phục vụ cho
phát triển DL.

phẩm du lịch chưa thực sự hấp dẫn đối với du khách; Đội ngũ nhân
lực phục vụ cho hoạt động du lịch thiếu kinh nghiệm; Công tác xã
hội còn gặp nhiều khó khăn; chất lượng cơ sở lưu trú còn thấp, chỉ
đáp ứng được nhu cầu tối thiểu của khách du lịch; Công tác xúc tiến
quảng bá còn chưa chuyên nghiệp…
3.3.3. Nguyên nhân của thực trạng
Khó khăn về tài chính; Tổ chức bộ máy chưa hoàn thiện, đội
ngũ cán bộ thiếu kinh nghiệm và hạn chế năng lực QLVH di sản
cũng như kiến thức về du lịch; Sự quan tâm của nhà nước và cộng
đồng trong vấn đề bảo tồn, phát huy di sản văn hóa của người Mường
vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng được đòi hỏi cấp bách trong bối cảnh
hiện nay; Cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý còn lỏng lẻo; Các
doanh nghiệp kinh doanh du lịch của tỉnh phải đối mặt với sự cạnh
tranh ngày càng gay gắt.
3.4. Những vấn đề đặt ra đối với quản lý di sản văn hóa và
phát triển du lịch
Xã hội và đặc biệt là của các cấp quản lý chưa có nhận thức
đúng đắn và đầy đủ về vai trò của di sản đối với sự phát triển kinh tế
- xã hội; Tình trạng các gia đình kinh doanh dịch vụ du lịch chèo
kéo, tranh giành khách gây ra những phản ứng không tốt từ phía du
khách; số lượng cán bộ chuyên môn còn thiếu. Khả năng ứng dụng
công nghệ thông tin vào hoạt động quản lý di sản và xúc tiế n quảng
bá giá trị DSVH thông qua du lịch còn hạn chế , sản phẩm du lịch ở
xóm Ải và xóm Mỗ 2 vẫn chưa được biết đến rộng rãi.
Tiểu kết
Qua phân tích thực tế cho thấy, hiện nay hoạt động du lịch đang
diễn ra một cách tương đối tự phát, chưa có chiến lược phát triển thực


14

4.2. Giải pháp nâng cao chất lƣợng quản lý di sản văn hóa
làng của ngƣời Mƣờng ở Hòa Bình
4.2.1. Các giải pháp chung
4.2.1.1. Về cơ chế chính sách quản lý DSVH và phát triển du lịch
Phát huy giá trị của các DSVH phải luôn hướng tới mục tiêu
phát triển bền vững, đem lại lợi ích cho cộng đồng. Mục tiêu phát
triển đó sẽ chỉ có thể được cụ thể hóa khi có sự tham gia chủ động,
tích cực và đồng thuận của cộng đồng. Quản lý DSVH cần chú trọng
khuyến khích xã hội hóa trong việc đầu tư phát triển du lịch, đầu tư
bảo tồn DSVH.
Phát triển du lịch cộng đồng là định hướng phát triển quan trọng
nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của người
Mường ở Hòa Bình.
4.2.1.2. Về phát triển nguồn nhân lực
Quản lý di sản văn hóa và phát triển du lịch trong giai đoạn hiện
nay luôn nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp. Thực tế đó đòi hỏi nguồn
nhân lực phải có chất lượng cao hơn vì nguồn nhân lực chính là nhân
tố quyết định việc đảm bảo hài hòa mục tiêu văn hóa và kinh tế trong
quá trình quản lý.
Xây dựng chính sách ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chuyên
nghiệp, có chất lượng trong lĩnh vực quản lý di sản và kinh doanh du
lịch để theo kịp mặt bằng chung của khu vực; Ưu tiên phát triển
nguồn nhân lực du lịch có trình độ về công tác tại địa phương, có
chính sách phát triển nguồn nhân lực tại chỗ, ưu tiên phát triển lao
động là đồng bào dân tộc thiểu số.
4.2.1.3. Về công tác xã hội hóa
Cần kêu gọi đầu tư vào lĩnh vực du lịch. Tăng cường xúc tiến
đầu tư vào lĩnh vực du lịch trên địa bàn, bằng các nguồn vốn khác




17
các lĩnh vực có liên quan ở tỉnh Hòa Bình, các điạ phương, đă ̣c biê ̣t là
tại các những điểm du lịch cộng đồng , tiêu biểu như xóm Mỗ 2 và
xóm Ải những nội dung cơ bản của quản lý nhà nước về văn hóa và
về du lịch.
4.2.2.2. Nhóm giải pháp về phát huy năng lực quản lý di sản
văn hoá dân tộc Mường
- Hoàn thiên bộ máy quản lý: Phòng Văn hoá - Thông tin huyện
Cao Phong và Tân Lạc cần xác định chính xác chức năng nhiệm vụ
của mình. Tăng cường quyền hạn cho bộ máy quản lý, đảm bảo hiệu
lực quản lý nhà nước trong thực thi chức năng nhiệm vụ đối với vấn
đề quản lý DSVH của người Mường ở xóm Mỗ 2 và xóm Ải. Bên
cạnh đó, chính quyền địa phương cần nhanh chóng kiện toàn Ban
quản lý hoạt động du lịch ở xóm Ải và xóm Mỗ 2 vì đó chính là đơn
vị quản lý trực tiếp và gần gũi nhất với cộng đồng.
- Đội ngũ cán bộ quản lý: Cần bổ sung biên chế cán bộ QLVH,
DL cho cơ sở để có thể đáp ứng được yêu cầu quản lý DSVH trên địa
bàn tỉnh nói chung và ở xóm Ải , xóm Mỗ 2 nói riêng để hỗ trợ cho
hoạt động QLVH, quản lý DL phục vụ tốt nhiệm vụ quản lý DSVH
trong phát triển DL tại các điểm du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện.
4.2.2.3. Nhóm giải pháp về nâng cao nhận thức
- Đối với đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước: Bên cạnh việc tuyên
truyền các văn bản pháp luật liên quan tới lĩnh vực quản lý di sản và
phát triển du lịch, cần cần lồng ghép các vấn đề đang vướng mắc trong
thực tế để cùng thảo luận đưa ra hướng giải quyết tối ưu nhất.
- Đối với cộng đồng: Cần đặc biệt chú ý tới công tác giáo dục,
nâng cao nhận thức cũng như trách nhiệm của người dân ở xóm Ải và
xóm Mỗ 2 trong việc bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống. Nội dung
của các chương trình giáo dục phải mang tính chất thiết thực, đơn

người Mường được tham gia vào hoạt động quản lý DSVH và phát triển


19
các dịch vụ DL. Đây là điều kiện khuyến khích người dân tự nguyện và
nhiệt tình tham gia vào quản lý DSVH và phát triển sản phẩm DL.
- Đảm bảo nguồn thu nhập từ du có thể hỗ trợ cộng đồng và
hoạt động quản lý DSVH làng của người Mường ở xóm Ải và xóm
Mỗ 2. Đây được xem là vấn đề quan trọng để hỗ trợ cho hoạt động
quản lý DSVH và phát triển DL bền vững.
4.2.2.6. Nhóm giải pháp phát triển sản phẩm du lịch
- Tăng cường xúc tiến, quảng bá sản phẩm du lịch: Tuyên
truyền trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng; Phát hành các ấn
phẩm có nội dung thông tin phong phú về du lịch Hòa Bình để giới
thiệu tới khách du lịch; Phát hành các bộ phim, ảnh tư liệu về lịch sử,
các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể, những khả năng và cơ hội
đầu tư phát triển du lịch; Xây dựng một số quầy thông tin tại các địa
điểm du lịch cộng đồng dân tộc để du khách có thể lựa chọn cho
mình điểm đến du lịch phù hợp.
-. Phát triển du lịch cộng đồng: Phát triển du lịch cộng đồng ở
xóm Mỗ 2 và xóm Ải cần có sự gắn kết với các DSVH độc đáo của
người Mường: Du lịch cộng đồng gắn với văn hóa nhà sàn và thưởng
thức văn hóa ẩm thực; tham quan nghề truyền thống; tìm hiểu các
nhạc cụ và nghệ thuật biểu diễn tiêu biểu của người Mường.
4.2.2.7. Giải pháp về phát triển cơ sở hạ tầng du lịch: Du lịch
Hòa Bình cần nâng cao chất lượng buồng lưu trú để làm cơ sở đưa
mặt bằng giá lên cao; đa dạng hoá hơn nữa, nâng cao chất lượng và
chú trọng đầu tư phát triển các dịch vụ phục vụ khách du lịch như:
vui chơi giải trí; đồ lưu niệm, các khu thể thao, dịch vụ thương mại
nhằm kéo dài thời gian lưu trú, tăng khả năng chi tiêu của du khách.

- Nâng cao hiệu quả đóng góp và hỗ trợ của du lịch đối với hoạt
động bảo tồn và phát huy DSVH làng của người Mường: Có cơ chế
tài chính nhằm đảm bảo một phần thu nhập nhất định từ du lịch ở
xóm Mỗ 2 và xóm Ải được trực tiếp sử dụng cho bảo tồn và phát huy
DSVH làng.
4.2.2.9. Nhóm giải pháp về kết hợp liên vùng, trong phát triển
du lịch
Với điều kiện địa lý, tự nhiên và kho tàng tài nguyên nhân văn
phong phú, có thể đề xuất một số tour du lịch liên kết xóm Ải và xóm


21
Mỗ 2 với các điểm du lịch khác trên địa bàn tình như sau: 1/. Hà Nội
– Thủy điện Hòa Bình – lòng hồ Hòa Bình – xóm Mỗ 2 – bảo tàng
không gian văn hóa Mường; 2/. Hà Nội – thủy điện Hòa Bình - Bản
Lác Mai Châu – xóm Ải.
Tiểu kết
Nội dung chương 4 tâ ̣p trung vào nghiên cứu những đinh
̣ hướng
và đưa ra giải pháp chung cũng như những giải pháp cụ thể nhằ m
nâng cao hiê ̣u quả quản lý DSVH của người Mường ở xóm Mỗ 2 và
xóm Ải gắ n với hoa ̣t đô ̣ng với phát triể n DL.
KẾT LUẬN
Văn hóa với tất cả các thành tố của nó luôn giữ vai trò đặc biệt
quan trọng trong nền kinh tế cũng như trong đời sống văn hóa – xã
hội. Văn hóa không những là động lực, mục tiêu cho sự phát triển mà
còn đòi hỏi một số cơ chế, chính sách bảo đảm cho kinh tế và văn
hoá phát triển song hành nhằm tạo nên sự phát triển đồng bộ.
Đề tài luận án Quản lý di sản văn hoá làng của người Mường
tỉnh Hòa Bình với phát triển du lịch (trường hợp xóm Mỗ 2, xã Bình

văn hóa. Chính vì vậy, nếu xây dựng được cơ chế chính sách phù hợp
thì du lịch có thể hỗ trợ tích cực cho hoạt động quản lý DSVH.
- Hòa Bình có nhiều dân tôc anh em sinh sống nhưng với 63%
dân số , người Mường đã tạo ra một kho tàng DSVH vô cùng phong
phú và sắc. Bên cạnh tài nguyên nhân văn, Hòa Bình cũng còn nhiều
xóm, làng nguyên sơ, mang nhiều đặc trưng của núi rừng Tây Bắc.
Mặc dù là tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn, song, trong nhiều năm
trở lại đây, quản lý nhà nước về văn hóa nói chung và quản lý di sản
văn hóa dân tộc nói riêng đang ngày càng được quan tâm.
3. Trên cơ sở quan sát và dựa vào kết quả điều tra xã hội học tại
địa bàn xóm Ải và xóm Mỗ 2, tác giả luận án nhận thấy: một mặt, du
lịch được xem như một phương pháp hiệu quả để bảo tồn di sản văn


23
hóa truyền thống của người Mường. Mặt khác, phát triển du lịch
cũng là mục tiêu gắn kết chặt chẽ với phát triển kinh tế xã hội, nâng
cao dân trí, tạo điều kiện để người dân có cơ hội tiếp cận với giá trị
mới, những tiến bộ và văn minh nhân loại. Du lịch đã có những tác
động tích cực đến đời sống của người dân song, cũng có thể gây ra
những hệ quả làm biến đổi giá trị văn hóa truyền thống.
4. Vấn đề xây dựng, quảng bá sản phẩm du lịch chưa được chú
trọng. Đối với phát triển du lịch, bất kể sản phẩm nào muốn tồn tại và
phát triển được “thương hiệu” phải luôn khẳng định được giá trị và
tính độc đáo của mình, đây là thách thức không chỉ đối với du lịch
cộng đồng ở Hòa Bình. Thực tế đó đòi hỏi chính quyền địa phương,
cơ quan chuyên môn phải có chiến lược xúc tiến và quảng bá sản
phẩm du lịch. Bên cạnh đó, việc giáo dục ý thức cho cộng đồng cũng
phải được chú trọng. Khai thác đi đôi với bảo tồn và phát huy những
giá trị văn hóa đó cũng sẽ tạo thành động lực to lớn để phát triển kinh