ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐOÀN NGỌC QUANG

NGHIÊN CỨU NHỮNG RÀO CẢN TRONG THỰC THI
CHIẾN LƯỢC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Hà Nội - 2019


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐOÀN NGỌC QUANG

NGHIÊN CỨU NHỮNG RÀO CẢN TRONG THỰC THI
CHIẾN LƯỢC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 9340101.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. HOÀNG VĂN HẢI

Hà Nội - 2019



Đoàn Ngọc Quang


MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT...................................................................................i
DANH MỤC CÁC BẢNG......................................................................................ii
DANH MỤC CÁC HÌNH......................................................................................vi
MỞ ĐẦU..................................................................................................................1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ RÀO CẢN TRONG THỰC THI CHIẾN LƯỢC...............................9
1.1. Tổng quan công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về rào cản
trong thực thi chiến lược.....................................................................9
1.1.1. Tổng quan công trình nghiên cứu ngoài nước...............................................9
1.1.2. Tổng quan công trình nghiên cứu ở Việt Nam..............................................14
1.1.3. Khoảng trống nghiên cứu...........................................................................18
1.2. Cơ sở lý luận về rào cản trong thực thi chiến lược của doanh nghiệp
nhỏ và vừa......................................................................................19
1.2.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa...........................................................19
1.2.2. Khái niệm và vai trò của chiến lược trong doanh nghiệp.............................23
1.2.3. Thực thi chiến lược trong doanh nghiệp......................................................27
1.2.4. Những rào cản thường gặp trong thực thi chiến lược...................................32
1.2.5. Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu.........................................................40
TÓM TẮT CHƯƠNG 1........................................................................................44
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU.......................45
2.1. Quy trình nghiên cứu..................................................................45
2.2. Thiết kế thang đo nghiên cứu......................................................48
2.2.1. Thang đo rào cản thực thi chiến lược..........................................................48
2.2.2. Thang đo kết quả thực thi chiến lược...........................................................52
2.3. Các phương pháp nghiên cứu.....................................................52

4.1 Công ty cổ phần Đất Quảng.......................................................116
4.1.1 Giới thiệu chung về Công ty cổ phần Đất Quảng........................................116


4.1.2 Các rào cản trong thực thi chiến lược tại Công ty Cổ phần Đất Quảng.......117
4.2 Công ty TNHH Dịch vụ Hoa Nam................................................123
4.2.1 Khái quát chung về Công ty TNHH Dịch vụ Hoa Nam...............................123
4.2.2 Các rào cản trong thực thi chiến lược tại Công ty TNHH Dịch vụ Hoa Nam
.......................................................................................................................... 124
4.3 Hợp tác xã Nông nghiệp Ái Nghĩa...............................................127
4.3.1 Khái quát về Hợp tác xã Nông nghiệp Ái Nghĩa.........................................127
4.3.2 Các rào cản trong thực thi chiến lược tại HTX Ái Nghĩa.............................128
TÓM TẮT CHƯƠNG 4......................................................................................132
CHƯƠNG 5: CÁC KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT NHẰM VƯỢT QUA CÁC
RÀO CẢN THỰC THI CHIẾN LƯỢC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ
VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM.............................................133
5.1. Định hướng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh
Quảng Nam...................................................................................133
5.2. Các đề xuất với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa bàn tỉnh Quảng
Nam..............................................................................................136
5.2.1. Hạn chế tối đa sự ảnh hưởng môi trường ngành đến thực thi chiến lược của
doanh nghiệp.....................................................................................................136
5.2.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường truyền thông về chiến
lược cho nhân viên.............................................................................................137
5.2.3. Nhóm giải pháp hạn chế rào cản Cấu trúc và văn hoá ảnh hưởng tiêu cực đến
thành công của chiến lược..................................................................................141
5.2.4. Giảm thiểu tác động của các yếu tố vĩ mô đến thực thi chiến lược của doanh
nghiệp................................................................................................................ 143
5.2.5. Sử dụng tối đa nguồn lực trong hoạt động thực thi chiến lược...................144
5.3. Kiến nghị, đề xuất với các cơ sở đào tạo, hiệp hội, các tổ chức......145

Đông Nam Á

1.

ASEAN

2.

BGĐ

3.

BSC

4.

CBCNV

Cán bộ công nhân viên

5.

CP

Cổ phần

6.

DN



11.

FTA

Free trade agreement

Hiệp định thương mại tự do

12.

GTTB

Giá trị trung bình

13.

HTX

Hợp tác xã

14.

IFE

15.

NN

Nhà nước

i


DANH MỤC CÁC BẢNG

ii


ST
T

Bảng

1

Bảng 1.1

2

Bảng 1.2

3
4
5
6
7
8

Bảng 1.3
Bảng 2.1


Bảng 2.12

Nội dung
Định nghĩa về doanh nghiệp vừa và nhỏ với tiêu chuẩn Liên
minh châu Âu.
Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam theo
Nghị định số 39/2018/NĐ-CP
Những rào cản thường gặp trong thực thi chiến lược
Rào cản từ nhà lãnh đạo
Rào cản từ nhân viên thực hiện chiến lược
Rào cản từ nội bộ tổ chức
Rào cản từ môi trường bên ngoài
Thang đo kết quả thực thi chiến lược
Kết quả phân tích EFA và độ tin cậy thang đo Rào cản từ nhà
lãnh đạo
Kết quả phân tích EFA và độ tin cậy thang đo Rào cản từ nhân
viên thực thi chiến lược
Kết quả phân tích EFA của thang đo rào cản từ nội bộ tổ chức
Kết quả phân tích độ tin cậy các thang đo rào cảntừ yếu tố nội bộ
tổ chức
Kết quả phân tích EFA thang đo rào cản từ môi trường bên
ngoài
Kết quả phân tích độ tin cậy các thang đo rào cản từ yếu tốmôi
trường bên ngoài
Kết quả phân tích EFA và độ tin cậy thang đo Kết quả thực thi

16

chiến lược

51
52
57
58
58
59
60
60
61
61
68

69
70


ST
T

Bảng

Nội dung
nghiệp đang hoạt động phân theo loại hình doanh nghiệp, giai
đoạn 2013-2016

iv

Trang



Bảng 3.6

80

23

Bảng 3.7

2013-2016 (tại thời điểm 31/12 hàng năm)
Thống kê mô tả mẫu khảo sát
Kết quả phân tích độ tin cậy các thang đo rào cản thực thi chiến

24

Bảng 3.8

25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36

lược


82
84
84
86
88
89
91
92
94
95
97
99
101
102


ST
T

Bảng

37

Bảng 3.21

38

Bảng 3.22


vi

Trang
103
104
106
107
117
120
124
128


DANH MỤC CÁC HÌNH

TT

Hình

Nội dung

1

Hình 1.1

Mô hình nghiên cứu

42

2

Trang

105
106


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu, có thể thấy quản trị chiến lược vừa có
tính khoa học vừa có tính nghệ thuật. Bên cạnh các hoạt động quản trị khác, quản trị
chiến lược đóng góp vào sự thành công lâu dài của mỗi đơn vị, doanh nghiệp. Nhận
thức đúng đắn được vai trò của chiến lược và quản trị chiến lược trong doanh
nghiệp sẽ giúp các doanh nghiệp nắm bắt các cơ hội phát triển và giành được vị thế
cạnh tranh bền vững trên thị trường. Tại hầu hết mỗi doanh nghiệp, quy trình quản
trị chiến lược bao gồm 3 giai đoạn: hoạch định, thực thi và kiểm soát chiến lược.
Trong toàn bộ quy trình quản trị chiến lược, thực thi chiến lược là giai đoạn mang
tính chất quyết định đến sự thành công của công ty và thường được đánh giá là một
giai đoạn khó khăn, nhiều thách thức. Một chiến lược được hoạch định tốt nhưng lại
không được thực thi hoặc thực thi không tốt thì công ty sẽ không thể đạt được thành
công. Trong khi đó thực thi chiến lược lại luôn là một thách thức lớn đối với các
công ty. Khả năng thực thi chiến lược là yếu tố quyết định sự thành công hay thất
bại chiến lược của công ty vì thực thi chiến lược chính là giai đoạn chuyển những ý
đồ chiến lược của công ty thông qua một loạt những hành động để đạt được kết quả
mong muốn.
Rất nhiều nghiên cứu đã tập trung vào giai đoạn hoạch định chiến lược, từ đó
tìm ra các mô hình, công cụ hỗ trợ cho việc hoạch định chiến lược trong doanh
nghiệp. Nhưng không có nhiều những nghiên cứu về giai đoạn thực thi chiến lược
của doanh nghiệp, trong khi thực thi chiến lược lại là một giai đoạn mang tính then
chốt, tạo nên sự thành công lâu dài của các doanh nghiệp và giai đoạn này cũng
thường nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp.

đóng góp tích cực vào hoạt động đổi mới (Acs & Audretsch 1990). Ví dụ, Peacock
(2004) đã báo cáo rằng các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Úc đã đóng góp 54% cho tất
cả các cải tiến công nghệ quan trọng, mặc dù tỷ lệ đầu tư R & D của họ chỉ chiếm
20% chi phí đổi mới kỹ thuật.
Với vai trò quan trọng của mình trong nền kinh tế, việc nghiên cứu thực thi
chiến lược trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng được nhiều nhà nghiên cứu
quan tâm. Một nghiên cứu của Regan và Ghobadian (2007) đã xác định rằng các
doanh nghiệp nhỏ và vừa tập trung vào việc soạn thảo và xây dựng kế hoạch chiến
2


lược và ít nỗ lực hơn trong việc thực thi nó khiến cho việc hoạch định chiến lược
thành một bài tập trên giấy do đó không thể đạt được các mục tiêu chiến lược.
Brinkschröder (2014) lưu ý rằng các tổ chức đầu tư nhiều thời gian và nguồn lực
vào việc hoạch định chiến lược, nhưng rất ít thành công trong việc thực thi chiến
lược. Theo Shah (2005) thực thi chiến lược là phần khó khăn và quan trọng nhất
trong quản lý chiến lược có ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh.
Trong những năm gần đây, Việt Nam cũng có nhiều doanh nghiệp đã nhận
thức được tầm quan trọng của việc hoạch định chiến lược và đã xây dựng được
chiến lược. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng thành công khi đưa các
chiến lược đó vào thực thi. Tại địa bàn tỉnh Quảng Nam, tính đến 31/12/2016 có
gần 5.293 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó hầu hết là doanh nghiệp có quy
mô nhỏ và vừa. Số doanh nghiệp siêu nhỏ (có dưới 10 lao động) cũng chiếm đến
hơn 50% tổng số doanh nghiệp. Xét theo quy mô vốn, có đến hơn 50% số doanh
nghiệp có số vốn dưới 5 tỷ đồng, đáng chú ý là số lượng các doanh nghiệp ngoài
nhà nước thì có số lượng lớn 5.126 doanh nghiệp nhưng hầu như lại có quy mô vốn
khá nhỏ. Với tình hình hiện tại của các doanh nghiệp trên địa bàn Tỉnh thì hệ quả dễ
nhận thấy là các doanh nghiệp còn hoạt động thiếu chiến lược lâu dài và nếu doanh
nghiệp đã có chiến lược thì việc thực thi các chiến lược đó cũng có thể gặp những
khó khăn do chưa lường hết các rào cản trong quá trình thực thi. Một minh chứng

Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn nói trên, tác giả lựa chọn đề
tài: “Nghiên cứu những rào cản trong thực thi chiến lược tại các doanh nghiệp
nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Quảng Nam” làm đề tài nghiên cứu của Luận án.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận án là tìm ra những kiến nghị và giải pháp cho
các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Quảng Nam cũng như các ban ngành
địa phương dựa trên những nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về những rào
cản trong thực thi chiến lược tại các doanh nghiệp.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận án có các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể nhằm đạt được mục tiêu nghiên
cứu đề ra, bao gồm:
-

Hệ thống hóa các quan điểm về các rào cản trong thực thi chiến lược.

4


-

Phân tích thực trạng rào cản trong thực thi chiến lược tại các DNNNVV

-

trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.
Đo lường ảnh hưởng của các rào cản thực thi chiến lược đến kết quả thực thi
chiến lược và đánh giá sự khác biệt về kết quả thực thi chiến lược theo đặc

-


của chiến lược như thế nào?
Có sự khác biệt giữa các rào cản trong thực thi chiến lược tại các
DNNVV tại các Đối với những nhóm doanh nghiệp phân loại theo các
tiêu chí đặc điểm doanh nghiệp khác nhau thì rào cản trong quá trình thực
thi chiến lược có khác nhau không?

5. Tính mới và những đóng góp của Luận án

5


Luận án có những điểm mới và đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn như sau:
5.1. Đóng góp về lý luận
Với việc nghiên cứu các rào cản trong việc thực thi chiến lược tại các doanh
nghiệp nhỏ và vừa trong địa bàn tỉnh Quảng Nam một cách nghiêm túc và tâm
huyết, tác giả đã thực hiện được Luận án:“Nghiên cứu những rào cản trong thực
thi chiến lược tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Quảng Nam”.
Thông qua các nghiên cứu của mình để khẳng định về sự đóng góp về mặt lý
luận, có thể thấy rằng Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ hơn các tiếp cận lý thuyết
về khái niệm, vai trò của việc nghiên cứu rào cản trong thực thi chiến lược tại doanh
nghiệp. Đây chính là một tập hợp những rào cản đến thực thi chiến lược tại các
doanh nghiệp đã được nghiên cứu ở một số tài liệu khoa học. Việc hệ thống hóa lý
thuyết cũng được thực hiện với kết quả tổng hợp về những rào cản trong thực thi
chiến lược tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nội suy từ các nghiên cứu về nghiên
cứu rào cản trong thực thi chiến lược tại các doanh nghiệp nói chung. Luận án cũng
đã đưa ra cơ sở lý luận về chiến lược, xây dựng chiến lược, thực thi chiến lược và
làm tiền đề quan trọng cho việc tìm ra các rào cản trong việc thực thi chiến lược tại
các doanh nghiệp.
5.2. Đóng góp về thực tiễn

khoảng 2 điểm) và các rào cản lớn nhất cũng không vượt quá điểm số 4.0. Điều đó cho
thấy các DNNVV trên địa bàn tỉnh Quảng Nam không cho rằng họ đang bị ảnh hưởng
quá lớn từ các yếu tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Như vậy, với đề xuất KNL
cho cán bộ cấp trung trong doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, Luận án đã
hoàn thành mục tiêu nghiên cứu thứ ba và trả lời được câu hỏi nghiên cứu số 3.
Cuối cùng, để những nghiên cứu về rào cản trong thực thi chiến lược tại các
doanh nghiệp nhỏ và vừa có ý nghĩa thực tiễn đối với địa phương, Luận án đã đưa
ra các giải pháp, kiến nghị xét trên giác độ doanh nghiệp nhỏ và vừa, kết hợp với
những đề xuất, kiến nghị đối với UBND tỉnh Quảng Nam, các tổ chức và cơ quan,
ban, ngành chức năng. Những đề xuất, kiến nghị này giúp doanh nghiệp có thể vượt
qua những rào cản trong thực thi chiến lược cả ở bên trong và các yếu tố bên ngoài
doanh nghiệp. Tuy nhiên, tác giả cũng khuyến nghị với các doanh nghiệp rằng việc
áp dụng các giải pháp này phải dựa trên các điều kiện thực tế của từng doanh
nghiệp như: đặc điểm ngành nghề, cơ cấu tổ chức, chiến lược phát triển, quy mô
nhân sự, nguồn lực sẵn có... để lựa chọn những giải pháp tối ưu và phù hợp nhất.
7


Theo nhận định của tác giả, nếu các giải pháp này được quan tâm và thực hiện ở
những mức độ khác nhau, phù hợp với đặc điểm, điều kiện và định hướng phát triển
của doanh nghiệp, tin rằng các rào cản làm cản trở quá trình thực thi chiến lược sẽ
được hóa giải và giúp doanh nghiệp có thể thực hiện tốt những chiến lược đã đề ra.
6. Kết cấu của Luận án
Luận án được kết cấu thành 5 chương với nội dung dài 158 trang (Không bao
gồm phần mở đầu, kết luận và phụ lục) gồm:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về rào cản thực
thi chiến lược
Chương 2: Phương pháp và thiết kế nghiên cứu
Chương 3: Phân tích các rào cản trong thực thi chiến lược tại các doanh
nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

vừa như tài chính, thay vì hiểu biết nhiều hơn về quá trình tăng trưởng và đạt được lợi
thế cạnh tranh bền vững (Storey, 1994). Một số nghiên cứu về hoạch định chiến lược
đã được tiến hành ở các nước phát triển ví dụ như ở Anh (Ghobadian và O 'Regan,
2002; Pemberton và Stonehouse, 2002; Dyson et al., 2005; Falshaw et al., 2006), Đức
(Gunther và Menzel, 2012), Thổ Nhĩ Kỳ (Polatoglu, 2007), Slovenia (Antoncic và
Skrt, 2004), Áo (Kraus et al., 2007), Hy Lạp (Salavouetal, 2004). Tuy nhiên, kết quả
của những nghiên cứu này ít quan trọng hơn và có thể không áp dụng ở các nước
9


đang phát triển vì sự khác biệt về chính trị, kinh tế và xã hội giữa các nước phát triển
và đang phát triển. Ví dụ, các khu vực địa lý nơi các nghiên cứu được thực hiện được
đặc trưng bởi các công nghệ và ngành công nghiệp trưởng thành, do đó kết quả
không thể được mở rộng sang các quốc gia khác có tiến bộ công nghệ và công
nghiệp chưa trưởng thành như Việt Nam. Do đó, nghiên cứu này đóng góp vào tài
liệu giới hạn về hoạch định chiến lược của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở các nước
đang phát triển có môi trường giống như Việt Nam.
Thực thi chiến lược đã nhận được sự chú ý ngày càng tăng trong các nghiên
cứu của các học giả nước ngoài (Bourgeois và Brodwin, 1984; Alexander, 1991;
Grundy, 1998; Noble, 1999; Bia & Eisenstat, 2000; Flood et al., 2000). Noble
(1999) đã thực hiện một nghiên cứu lớn trong lĩnh vực thực thi chiến lược. Ông kết
hợp các quan điểm và tập trung vào quá trình giải thích thực thi, định nghĩa việc
thực thi chiến lược là truyền thông, thông qua và ban hành các kế hoạch chiến lược.
Noble đã tìm ra sự khác biệt giữa quan điểm trong cấu trúc và quy trình cũng như
giữa các cá nhân trong việc thực thi chiến lược. Quan điểm cấu trúc tập trung vào
cơ cấu tổ chức chính thức và cơ chế kiểm soát, trong khi quy trình giữa các cá nhân
là tìm hiểu các vấn đề như đồng thuận chiến lược, phong cách lãnh đạo, thực thi,
giao tiếp và các quá trình tương tác khác.
Đối với việc nghiên cứu việc thực thi chiến lược trong các doanh nghiệp nhỏ
và vừa cũng đã có nhiều nhà nghiên cứu thế giới quan tâm về vấn đề này như Shah