SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY CÁC BIỂU TƯỢNG HÌNH HỌC
CHO HỌC SINH LỚP 1
Môn: Toán
Cấp học: Tiểu học
Tên tác giả: Cao Thị Thu Hà
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Trung Tự
Chức vụ: Giáo viên cơ bản

0/21


NĂM HỌC 2018 – 2019
MỤC LỤC

STT
1
Phần I: Mở đầu

2

Nội dung

Trang
2

1. Lý do chọn đề tài


3. Nội dung chương trình sách giáo khoa Toán 1

5

4. Thực trạng vấn đề nghiên cứu

5

5. Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình
học cho học sinh lớp 1.

7

5.1. Biện pháp 1: Hướng dẫn HS hình thành các biểu tượng hình
học

7

5.2. Biện pháp 2: Vận dụng tốt các phương pháp dạy học Toán

8

5. 3. Biện pháp 3: Tổ chức dạy học theo nhóm

11

5.4. Biện pháp 4: Tăng cường sử dụng các trò chơi học tập

13


khi tiếp xúc với những tình huống toán học trong cuộc sống hàng ngày.
Đặc điểm cấu trúc của chương trình Toán lớp 1 thì "Các yếu tố hình học" lại
nằm xen kẽ ở các nội dung khác, điều này thể hiện tính thống nhất, tích hợp trong
cấu trúc nội dung nên được coi là một ưu điểm. Tuy nhiên cũng tạo ra một số khó
khăn cho cả giáo viên cũng như học sinh trong quá trình truyền đạt và lĩnh hội tri
thức.
Dạy học các yếu tố hình học được tri giác như một toán thể gắn liền với hình
dạng của chúng, chưa chú ý đến việc phân tích các yếu tố, các đặc điểm của hình
(học sinh nhận diện phân loại hình trong một tập hợp vật thật, hình vẽ khác nhau về
kích thước, màu sắc...).
Trong thực tế, việc đổi mới phương pháp dạy học của chương trình thay sách
đã có nhiều phương pháp giúp học sinh học tốt môn toán nói chung, các yếu tố hình
học nói riêng. Song để phù hợp với đối tượng học sinh lớp mình dạy tôi đã tìm tòi
và mạnh dạn áp dụng cách truyền đạt gần nhất để các em hiểu bài. Tuy chưa phải là
tối ưu nhưng cũng là tâm huyết của bản thân góp phần vào việc tháo gỡ khó khăn
khi dạy các yếu tố hình học trong môn toán cho học sinh lớp 1.
Xuất phát từ những lí do trên và cũng là để góp phần nâng cao chất lượng
dạy học các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1, đề tài : "Một số biện pháp
nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1" được
nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu :
Giúp học sinh phần nào tháo gỡ những khó khăn do sự phát triển tâm sinh lý
chưa đầy đủ để học sinh có phương pháp học toán, chiếm lĩnh tri thức một cách có
2/21


hệ thống, khoa học, phát triển năng lực trí tuệ. Bên cạnh đó góp phần hỗ trợ phần
nào cho giáo viên trong việc dạy về các yếu tố hình học ở lớp 1 một cách tích cực
góp phần nâng cao hiệu quả toán học.
Hơn nữa giúp học sinh có hứng thú học Toán nhằm xoá đi mặc cảm về sự tự

nhận thức được điều này, nhưng do điều kiện nên chưa có giáo viên nào nghiên cứu
vấn đề này. Đây cũng là vấn đề mà các nhà sư phạm cần quan tâm. Với đề tài: "Một
số biện pháp nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1"
là một vấn đề mới, nên tôi sẽ quyết tâm nghiên cứu vấn đề này.
Một trong những tiêu chí đánh giá tính khoa học của bộ môn toán là mức độ
hoàn thiện các phương pháp dạy học môn toán cũng như phương pháp dạy học bộ
môn khác. Sự đổi mới của xã hội dẫn đến yêu cầu cao đối với chất lượng dạy và
học trong nhà trường đối với việc đào tạo nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng
nhân tài, sự tiến bộ của khoa học, kỹ thuật đòi hỏi phải đổi mới nội dung và phương
pháp dạy học.
Biện pháp là: Cách sử liệu đối với việc nâng cao chất lượng dạy học các
biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1.
Nâng cao chất lượng là: Đưa chất lượng dạy học các biểu tượng hình học
lên mức cao.
Biểu tượng hình học là: Hình ảnh biểu hiện các hình học.
Trong quá trình nghiên cứu lịch sử vấn đề và các cơ sở lí luận vấn đề "Một
số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học các biểu tượng hình học cho học sinh
lớp 1". Tôi nhận thấy rõ hơn về vai trò của môn toán đặc biệt "Các yếu tố hình
học" giúp các em nhận biết Thế giới xung quanh và học tốt các môn học khác.
4/21


2. Cơ sở thực tiễn:
Dựa vào quan sát thực tế học sinh lớp 1A tôi thấy: Trình độ nhận thức của
học sinh trong cùng một độ tuổi bị chênh lệch đa số các em còn mải chơi. Chính vì
vậy, khi giảng dạy về biểu tượng hình học trong toán 1, đòi hỏi người giáo viên
phải biết vận dụng toàn bộ phương pháp dạy học hiện đại. Đồng thời người giáo
viên phải truyền thụ kiến thức cho học sinh một cách trực quan sinh động trong giờ
học, gây sự say mê hứng thú học môn toán.
Chất lượng học tập của các em hiện nay đòi hỏi cao, kết quả học tập rõ rệt

vuông, hình tròn, hình tam giác... Đó là những kiến thức rất đơn giản, nghe qua,
nhìn qua tưởng là nhớ ngay và các em cũng dễ thực hành ngay được. Nhưng ngay
chính những kiến thức này, các em dễ bộc lộ những chỗ hổng kiến thức. Với học
sinh trung bình thì chỉ ít ngày sau khi học, các kiến thức trên đã lẫn lộn, không nhớ
hoặc nhớ không chính xác các kiến thức đó nữa.
Cụ thể: Khi dạy bài "Hình vuông, hình tròn, hình tam giác" các em không
hiểu được cạnh của các hình là một đoạn thẳng hay các em không hiểu được các
đỉnh của các hình là một điểm. Ở các em sự nhận thức chủ yếu bằng trực giác.
Ví dụ 1: Khi làm bài tập về đoạn thẳng, các em còn chưa xác định chắc chắn đoạn
thẳng được nối bởi hai điểm.
Giáo viên hỏi: Hình vẽ dưới đây có bao nhiêu đoạn thẳng?
O
H

K

G
L
Đa số học sinh có đáp án (4 đoạn thẳng).
Các em không nhận ra được HO và KO cũng là đoạn thẳng.
Ví dụ 2: Tô màu các hình vuông dưới đây:

a
b
c
Đa số các em chỉ tô màu hình a ; b mà không tô màu hình c.
Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh thấy được hình c cũng là hình vuông,
hình này chỉ khác hình a ; b là vị trí của hình nằm nghiêng.
4.2. Điều tra tình hình lớp đầu năm học:
Ngày từ đầu năm học, khi nhận lớp 1A, tôi đã tiến hành điều tra tình hình

phải tự xem xét qúa trình giảng dạy của mình cũng như thường xuyên theo dõi học
sinh. Đây là việc làm vô cùng khó khăn, khó khăn hơn nữa là việc tìm hiểu xem
nên áp dụng biện pháp sao cho phù hợp nhất (do đó cần áp dụng hài hoà các
phương pháp giảng dạy và giáo dục).
5. Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học
sinh lớp 1:
5.1. Biện pháp 1: Hướng dẫn học sinh hình thành các biểu tượng hình học
Qua nhiều năm giảng dạy ở lớp 1, tôi nhận thấy việc hình thành các biểu
tượng hình học là việc làm quan trọng, quyết định sự thành công trong việc dạy các
yếu tố hình học. Nếu giáo viên giúp học sinh hình thành tốt các biểu tượng hình
học sẽ giúp các em vận dụng tốt vào việc giải các bài tập có liên quan đến các yếu
tốt hình học. Muốn làm được điều đó người giáo viên cần nắm vững mức độ cần
đạt của việc hình thành biểu tượng hình học để định hướng đúng phương pháp
giảng dạy, không làm quá tải các kiến thức cần truyền đạt.
Mặt khác, con đường hình thành kiến thức cho học sinh lớp 1 tuân theo sơ
đồ: Thao tác trên đồ vật  Mô hình sơ đồ  Kí hiệu (hoặc khái quát khái niệm,
7/21


kiến thức) toán học. Do đó việc hình thành các biểu tượng hình học, tôi thường
tuân theo quy trình sau:
- Đặt vật mẫu hoặc nêu hình ảnh cụ thể trên màn hình.
- Giúp học sinh tự phát hiện, hình thành biểu tượng.
- Khắc sâu biểu tượng.
Ví dụ: Dạy bài Hình vuông – Hình trong (hình tam giác)
Hình vuông, hình trong, hình tam giác được giới thiệu như một “toàn thể”
gắn liền với hình dạng của chúng (không yêu cầu phân tích các yếu tốt đặc điểm
của hình).
Cụ thể với bài “Hình tam giác”:
- Mực tiêu của bài này là giúp học sinh:

tượng và trí tưởng tượng phong phú.
Khi sử dụng phương pháp trực quan tôi luôn chú ý các yêu cầu sau đây;
- Chuẩn bị chu đáo các phương triện và đồ dùng trực quan phù hợp với từng
giai đoạn học tập của học sinh.
- Xác định rõ ràng mục đích cũng như cách thức và tiến trình sử dụng, trình
diễn các phương tiện, đồ dùng trực quan.
- Xây dựng hệ thống câu hỏi và hoạt động làm mẫu nhằm giúp học sinh thực
hiện các hoạt động thực hành trên các phương tiện đồ dùng trực quan. Dự kiến
những khó khăn sai lầm mà học sinh có thể mắc phải.
- Bố trí, sắp đặt vị trí các phương tiện đồ dùng trực quan một cách hợp lí để
thuận tiện trong sử dụng. Với bất kì đồ dùng dạy học nào, tôi cũng cố gắng làm thật
chuẩn, kích thước và màu sác có thể khác nhau những không quá cầu kì để làm nổi
bật các dấu hiệu bản chất của khái niệm.
Điều quan trọng nhất là tôi luôn động viên, hướng dẫn các em tự sử dụng bộ
đồ dùng học Toán của mình để tự phát hiện, tìm tòi biểu tượng hình học của bài.
Ví dụ: Dạy bài Hình vuông – Hình tròn, tôi sử dụng phương pháp trực quan vào
việc hình thành biểu tượng hình vuông như sau:
- Gắn các tấm bìa hình vuông có màu sắc và có kích thước khác nhau lên
bảng rồi yêu cầu học sinh quan sát.
- Giới thiệu tên gọi “Đậy là hình vuông” và yêu cầu học sinh nhắc lại tên gọi
đó.
- Xoay hình vuông ở các vị trí khác nhau cho học sinh nhắc tên hình vuông.
- Yêu cầu các em lấy đúng hình vuông trong bộ học Toán và giơ lên. Nếu em
nào lấy sai, tôi sẽ cho các em khác phát hiện và nhận xét nhưng hình mẫu có màu
sắc, kích thước khác nhau nhằm khắc sâu biểu tượng hình học vừa học.
- Cho học sinh tìm trong thực tế các đồ vật có dạng hình vuông.
* Phương pháp thực hành, luyện tập:
Phương pháp này tôi thường sử dụng khi cho học sinh lựa chọn đúng các
hình theo yêu cầu, thực hành vẽ lại các hình đã học, chọn và tô màu hình theo yêu
cầu hoặc làm thêm bài tập nâng cao. Khi đó, tôi thường cho học sinh làm việc cá


- Tô màu hình vuông:

10/21


- Dùng thước thẳng và nối để được 6 đoạn thẳng:
a,
M
b,
A

B

N
P
Q

D

C

- Hình vẽ bên:
+ Có .... đoạn thẳng.
+ Có .... hình tam giác.
+ Có .... hình vuông.
Việc thêm một số bài tập có yếu tố hình học trong các tiết hướng dẫn học
như vậy giúp các em củng cố khắc sâu biểu tượng hình học, rèn luyện trí tượng
hình học không gian.
* Phương pháp gợi mở, vấn đáp:

- Muốn hoạt động nhóm đạt kết quả tốt cần đảm bảo các yêu cầu sau:
+ Mỗi thành viên trong nhóm đều biết và hiểu công việc của nhóm, của bản
thân (làm bài tập, đo, vẽ, gấp...), không ỷ lại vào thành viên khác trong nhóm.
+ Mọi thành viên đều lắng nghe ý kiến của nhau, thoải mái khi phân tích và
nói ra những điều mình suy nghĩ.
+ Vai trò của từng thành viên trong nhóm được thực hiện luân phiên.
+ Tránh lạm dụng chia nhóm một cách tự nhiên không cần thiết, không mất
thời gian.
Chính vì thế giáo viên cân có sự chuẩn bị kĩ càng trước khi lên lớp từ cách tổ
chức, gio việc để tránh gây lộn xộn hoặc học sinh không nắm bắt được yêu cầu
kiến thức của tiết học. Muốn vậy giáo viên cần chú ý:
- Mệnh lệnh đưa ra rõ ràng, ngắn gọn (chia nhóm nhỏ, lớn).
- Giao việc cụ thể cho từng nhóm.
- Phân công nhiệm vụ cho các em.
Ví dụ: Dạy bài Luyện tập chung (Tiết 23-Tuần 6)
Với bài 5: Xếp các hình theo mẫu:

Tôi yêu cầu học sinh thảo luận nhóm đôi để tìm ra quy luật sắp xếp: Cứ xếp
hai hình vuông lại xếp 1 hình tròn theo hàng ngang. Sau đó học sinh xếp theo mẫu.

12/21


Như vậy với việc sử dụng hình thức thảo luận nhóm trong dạy học các yếu tố
hình học, học sinh được trao đổi, bày tỏ ý kiến, hợp tác với bạn bè để tìm ra cách
kẻ, vẽ, xếp hình... để giải quyết một bài tập.
Không những thế học sinh còn biết nhiều cách kẻ, vẽ, xếp hình... với cùng
một bài tập. Từ có phát huy được trí tưởng tượng hình học không gian, phát triển
được ngôn ngữ toán học.
5.4. Biện pháp 4: Tăng cường sử dụng các trò chơi học tập

Ví dụ: Trò chơi Ghép hình (dạy cuối bài Luyện tập – Trang 9)
* Mục đích: Rèn luyện trí tưởng tượng, linh hoạt, sáng tạo cho học sinh.
* Chuẩn bị:
- Mỗi học sinh chuẩn bị 1 hình vuông, 2 hình tam giác (trong bộ đồ dùng học
Toán) như sau:

- Giáo viên vẽ sẵn các hình sau trên bảng:

* Cách chơi:
- Chơi theo nhóm, mỗi nhóm 6 học sinh.
- Mỗi nhóm sẽ dùng các hình vuông và hình tam giác để ghép thành 6 hình
mà giáo viên đã vẽ mẫu ở trên (mỗi hình đều được ghép bởi 2 hình tam giác và 1
hình vuông). Nhóm nào làm xong trước sẽ thắng cuộc.
6. Kết quả:
Với việc áp dụng thường xuyên các biện pháp trên, việc học các yếu tốt hình
học của học sinh lớp tôi đã đạt được một số tiến bộ, tiết học đạt hiệu quả hơn thể
hiện qua một số điểm sau:
- Học sinh chăm chú say mê học Toán, các em không ngại khi giải các bài
toán có chứa các yếu tố hình học. Học sinh tích cực, chủ động tìm tòi, sáng tạo xây
dựng kiến thức của bài học.
- Trong mỗi tiết học, giáo viên và học sinh dễ phối hợp làm việc nhịp nhàng,
tạo ra không khí học tập sôi nổi, hào hứng, thu hút được cả những em còn mải chơi,
lười suy nghĩ.
- Các bài tập đến, nhận dạng hình, xếp hình... đa dạng, phong phú trong suốt
chương trình học Toán đã giúp các em luôn được củng cổ và khắc sâu các biểu
tượng hình học, tạo điều kiện thuận lợi cho việc học các khái niệm mới ở lớp trên.
14/21


Kết quả cụ thể như sau:

- Học sinh có ý thức tham gia tích cực các hoạt động học tập.
II. Đồ dùng:
- Giáo viên: 2 băng giấy xanh - đỏ dài ngắn khác nhau, 2 bút chì.
- Học sinh: Bút màu xanh - đỏ ( để chơi trò chơi), VBT.
III. Các hoạt động dạy – học:
Hoạt động
Hoạt động
TL
Nội dung
của giáo viên
của học sinh
'
5
A. Kiểm tra bài cũ: - Giáo viên vẽ 4 điểm lên
bảng
- Gọi hai học sinh lên bảng vẽ - 2HS vẽ
hai đoạn thẳng lên bảng
(AB,CD)
A
C

1'

B, Bài mới.
* HĐ1: Giới thiệu
bài:

12'
* HĐ2: Nội dung


tiếp qua độ dài trung
gian ( Gang tay ).

- Học sinh so sánh.
- HS thực hành so
sánh 2 đoạn thẳng AB
và CD trong sách.
- 2 HS lên bảng so
sánh 2 que tính (bút
chì) khác màu nhau.
- HS quan sát

- Giáo viên yêu cầu học sinh
quan sát cách đo trong sách
giáo khoa.
Giáo viên : Người ta có thể so
sánh độ dài đoạn thẳng với độ
- HS trả lời : 3 gang
dài gang tay.
tay
Hỏi: Đoạn thẳng đã cho dài
- HS quan sát hình cón
mấy gang tay?
lại trong sách , tự rút
ra kết luận: Đoạn trên
dài 1 ô li, đoạn dưới
dài 3 ô li (Đoạn trên
ngắn hơn đoạn dưới Ngược lại)
� Giáo viên chốt: Có thể so


- HS tiến hành chơi:
Gv treo 2 bảng dán
sẵn băng giấy. Dứt
hiệu lệnh 2 bên lên tô.
- Đội nào tô nhanh
ngắn, gọn sẽ thắng.

- HS lắng nghe

- Học sinh tự làm vào
vở.
- Các cặp đổi vở kiểm
tra, báo cáo.

- Giáo viên chữa bài
- Nhận xét chung kết quả, kích
lệ một số em làm tốt.
- Giáo viên treo bảng phụ vẽ
sẵn hình (như sách)
- Gọi 3 em lên bảng - lớp làm
VBT.
- 3 HS lên bảng
Gv kết luận chung.
- Thực hện như bài tập 2 xong - Hs nêu nhận xét.
2 em lên tô màu xem em nào
đúng và nhanh hơn.
- Giáo viên động viên, tuyên
dương.
- Giáo viên kiểm tra trong lớp
ai đúng , ai sai

A
B

C

D

2) Có

đoạn thẳng
C

O

B

A

D

18/21


Bài 3:
A

B

C



C

Bài 3: 4 điểm (Mỗi ý đúng 1 điểm)
- Đoạn thẳng AB dài 4 cm.
- Đoạn thẳng CD dài 2 cm.
- Cả 2 đoạn thẳng AB và CD dài 6 cm.
- Đoạn thẳng AB dài hơn đoạn thẳng CD 2 cm.

19/21


PHẦN III - KẾT LUẬN
Vấn đề khắc phục khó khăn trong học toán với học sinh lớp 1 không phải là
việc đơn giản, có thể đổi mới ngay trong thời gian ngắn. Đứng về phía giáo viên,
muốn khắc phục khó khăn này trước hết phải đổi mới tư duy và phương pháp giảng
dạy, phải có lòng yêu nghề, mến trẻ và luôn luôn tìm tòi cách giảng dạy sao cho dễ
hiểu nhất đến học sinh, tích cực chủ động tổ chức các trò chơi học tập, gây hứng
thú học tập cho các em hơn nữa. Phải có sự kết hợp chặt chẽ với gia đình học sinh,
giúp học sinh hiểu rõ tầm quan trọng của việc học.
Do thời gian còn hạn chế nên tôi chưa kịp thực nghiệm được nhiều, song qua
tiết dạy phần nào cũng thấy được nhiều mặt tích cực của phương án mà mình đã đề
ra. Điều này khẳng định nếu người giáo viên cố gắng, nhiệt tình và nỗ lực trong
việc giúp học sinh khắc phục khó khăn khi học các yếu tố hình học. Không chỉ cải
tiến về giáo án mà cả cách tổ chức giờ dạy, cho học sinh thường xuyên được thực
hành trong lớp cũng như ngoài lớp, tự mình phát hiện, tìm ra kiến thức từ đó có
lòng yêu thích, say mê học toán cũng như các môn học khác.
Mặc dù phương pháp mà tôi đề xuất ở trên thu được một số kết quả đáng
khích lệ. Tuy vậy, các phương pháp giảng dạy đó chưa hẳn là duy nhất và tối ưu. Vì
vậy, tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của Ban giám hiệu nhà trường và Hội

4

Đỗ Đình Hoan

5

Đỗ Đình Hoan

6

Trần Trọng
Thuỷ

TÊN TÀI LIỆU

Phương pháp
dạy các yếu tố hình học ở tiểu học
Sách giáo khoa toán 1

NHÀ XUẤT
BẢN

Nhà xuất
Giáo dục
Nhà xuất
Giáo dục
Sách giáo viên toán 1
Nhà xuất
Giáo dục
Vở bài tập toán 1