Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 1 * 2018

TỈ LỆ, ĐẶC ĐIỂM MẤT NGỦ VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN
Ở BỆNH NHÂN CAO TUỔI TẠI KHOA LÃO
BỆNH VIỆN NHÂN DÂN GIA ĐỊNH
Trần Thanh Toàn*, Nguyễn Trần Tố Trân*, Nguyễn Văn Trí*

TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Mất ngủ (MN) làm tăng té ngã, tai nạn, nhập viện và chăm sóc tại nhà. Tần suất MN tại các
bệnh viện vẫn chưa biết biết rõ.
Mục tiêu: Khảo sát tỉ lệ, đặc điểm MN và các yếu tố liên quan ở bệnh nhân cao tuổi tại khoa lão bệnh viện
Nhân Dân Gia Định.
Đối tượng - Phương pháp nghiên cứu: Các bệnh nhân ≥60 tuổi nhập viện tại khoa Lão bệnh viện Nhân
Dân Gia Định từ tháng 09/2016 đến tháng 05/2017. Phương pháp nghiên cứu: cắt ngang mô tả.
Kết quả: có 360 bệnh nhân, tỉ lệ MN là 33,9%. Các vấn đề về MN: khó đi vào giấc ngủ chiếm đa số (55,7%),
kế đến là khó duy trì giấc ngủ (50,8%), thấp nhất là gặp vấn đề về dậy sớm (43,4%). MN liên quan có ý nghĩa
với: hạn chế hoạt động cơ bản ADL(activities of daily living), đau, và tình trạng nằm liệt giường.
Kết luận: Tỉ lệ MN nội viện ở khoa Lão cao và chủ yếu là khó đi vào giấc ngủ.
Từ khóa: Mất ngủ

ABSTRACT
THE PREVALENCE, CHARACTERISTICS AND FACTORS ASSOCIATED WITH INSOMNIA AMONG
ELDERLY PATIENTS IN GERIATRIC DEPARTMENT AT GIA DINH HOSPITAL
Tran Thanh Toan, Nguyen Tran To Tran, Nguyen Van Tri
* Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Supplement Vol. 22 - No 1- 2018: 194 - 198
Background: Insomnia can determine an increase in falls and accidents, hospitalization and nursing home
placement. The prevalence of insomnia has not been elucidated.
Objectives: To investigate the prevalence, characteristics and factors associated with insomnia among
elderly patients in geriatric department at Gia dinh hospital.

khoảng 30% dân số nói chung(Error! Reference source not
found.). 30% người ≥ 65 tuổi Tp.HCM(Error! Reference source
not found.), 19,9% bệnh nhân cao tuổi đến khám vì
MN(Error! Reference source not found.), MN liên quan đến:
hạn chế ADL(Error! Reference source not found.), đau(Error!
Reference source not found.), đa bệnh(Error! Reference source not found.),
môi trường nội viện (tiếng ồn, ánh sáng, giường
không quen)(Error! Reference source not found.), liệt
giường(Error! Reference source not found.), hôn nhân(Error! Reference
source not found.).
MN nội viện chiếm tỉ lệ cao 27,5% 37,6%(Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.).
Ở Việt Nam, các bác sĩ lâm sàng chưa quan tâm
và coi MN ở NCT là tất yếu (dù chỉ 1% có khó
khăn về giấc ngủ), dẫn đến tỉ lệ MN được điều
trị thấp(Error! Reference source not found.). Từ đó, nghiên cứu
này được thực hiện với các mục tiêu sau:
Mục tiêu tổng quát
Khảo sát tỉ lệ, đặc điểm MN và các yếu tố
liên quan ở bệnh nhân cao tuổi tại khoa Lão
bệnh viện Nhân Dân Gia Định.

ĐỐITƯỢNG-PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU
Đối tượng nghiên cứu
Tiêu chuẩn chọn bệnh
Tất cả bệnh nhân ≥60 tuổi đang điều trị tại
khoa Lão.
Bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu.
Tiêu chuẩn loại trừ
- Thời gian nằm viện < 4 ngày
- Bệnh nhân khó khăn trong việc nói

Khảo sát trực tiếp qua bộ câu hỏi các ảnh
hưởng môi trường nội viện lên nhóm MN.
Khảo sát trực tiếp qua bộ câu hỏi và tham
khảo từ hồ sơ bệnh án về tình trạng hạn chế
ADL, đau, đa bệnh, liệt giường, hôn nhân và các
yếu tố dịch tễ.

Xử lý số liệu
Sử dụng phần mềm thống kê SPSS 20.0. Các
biến số định lượng được so sánh bằng phép kiểm
T-test, tỷ lệ được mô tả dưới dạng tần số: tỷ lệ %.
Phép kiểm chi bình phương để so sánh các biến
định tính và dùng hồi quy đa biến để khử nhiểu.

KẾT QUẢ
Đặc điểm dân số nghiên cứu
Từ tháng 9/2016 đến tháng 5/2017, nghiên
cứu ghi nhận được 360 bệnh nhân cao tuổi thỏa
tiêu chuẩn chọn bệnh và loại trừ bệnh.
Bảng 1. Đặc điểm nhóm Mất ngủ
Dịch tễ
Tuổi trung bình

Đặc điểm Số lượng (người) Tỉ lệ (%)
80,39 ± 8,8 (nhỏ nhất: 60, lớn nhất: 94)
60-69
18
14,8
Nhóm tuổi
70-79


Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 1 * 2018

Tỉ lệ mất ngủ

Bảng 3: Đặc điểm kiểu mất ngủ

Bảng 2: Tỉ lệ mất ngủ
Biến
Mất ngủ
Không mất ngủ

Số lượng (người)
122
238

Tỉ lệ (%)
33,9
66,1

Biến
Số lượng (người) Tỉ lệ (%)
Khó đi vào giấc ngủ
68
55,7
(mức độ nặng+ rất nặng)
Khó duy trì giấc ngủ
62

Bệnh nhân khác
97
79,5
Chuông reo
0
0
Tiếng ho
28
23
Người thăm bệnh
25
20,5
Y tá, điều dưỡng
0
0
Tiếng dội nước nhà vệ sinh
0
0

Mất ngủ và các yếu tố liên quan
Bảng 6: Các yếu tố liên quan mất ngủ
Các yếu tố liên quan MN
Hoạt động cơ bản (ADL)
Tình trạng đau
Nằm liệt giường trước
vào viện
Tình trạng hôn nhân
Đa bệnh

OR

thực hiện tại một đơn vị lão khoa của bệnh viện,
gần như tương đồng về độ tuổi, đặc điểm đối
tượng nghiên cứu. Tuy nhiên, nghiên cứu của
chúng tôi có tỉ lệ MN thấp hơn do nghiên cứu
của Gianluca Isaia xác định tỉ lệ MN trên đối
tượng bệnh nhân cao tuổi có rối loạn giấc ngủ.
Nghiên cứu của chúng tôi cao hơn nghiên
cứu của Ogunbode AM (27,5%)(Error! Reference source not
found.). Mặc dù cả hai nghiên cứu đều thực hiện tại
một đơn vị lão khoa của bệnh viện nhưng độ
tuổi trung bình trong nghiên cứu của Ogunbode
AM (69,3 ± 7,1) thấp hơn so với chúng tôi (77,8 ±
8,5), nhóm tuổi ≥ 80 trong nghiên cứu của
Ogunbode AM chiếm tỷ lệ rất thấp so với nghiên
cứu chúng tôi, mà tuổi càng cao thì tỉ lệ MN càng
tăng, vì vậy tỉ lệ MN của nghiên cứu chúng tôi
cao hơn.
Tỉ lệ của chúng tôi cao hơn nghiên cứu của
Lê Quốc Nam (30%)(Error! Reference source not found.) và Đỗ
Thị Xuân Hương (19,9%)(Error! Reference source not found.),
do nghiên cứu của hai tác giả trên nghiên cứu
trên đối tượng cộng đồng và bệnh nhân điều trị
ngoại trú nên không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố
của môi trường bệnh viện. Và theo một vài
nghiên cứu chỉ ra rằng, khi vào viện, những thói
quen về giấc ngủ thường ngày trở nên theo
chiều hướng tiêu cực hơn(Error! Reference source not found.),
trên thực tế một nghiên cứu đã chứng minh
NCT rất nhạy cảm với đau và các thay đổi của
môi trường bên ngoài. Khi vào viện, bệnh nhân

mất ngủ
Những tác động của yếu tố môi trường bệnh
viện đến giấc ngủ của nhóm bệnh nhân có MN
được ghi nhận trong nghiên cứu của chúng tôi là
yếu tố tiếng ồn với tỉ lệ cao nhất 79,5%, kế đến
thấp hơn là yếu tố giường không quen với tỉ lệ
60,7%, và thấp nhất là yếu tố ánh sáng với tỉ lệ
55,7%. Trong các nguyên nhân do tiếng ồn gây
ra ảnh hưởng giấc ngủ thì nguyên nhân do bệnh
nhân khác cùng phòng gây ra chiếm tỉ lệ cao
nhất 79,5%, kế đến là tiếng ho chiếm 23%, kế đến
là từ người thăm bệnh 20,5%. Kết quả này tương
tự nghiên cứu của Isaia G(Error! Reference source not found.).
Phòng bệnh tại đơn vị Lão khoa nơi chúng tôi
thực hiện nghiên cứu bệnh nhân nằm chung với
nhau trong một phòng nên việc bệnh nhân này
ảnh hưởng đến bệnh nhân khác là điều khó
tránh khỏi.
Mất ngủ và các yếu tố liên quan
Mất ngủ có liên quan có ý nghĩa với các yếu tố:

Có tình trạng hạn chế hoạt động cơ bản (ADL)
Kết quả này tương tự nghiên cứu của
Gianluca Isaia cho thấy chỉ số trung bình phụ
thuộc hoạt động cơ bản (ADL) ở nhóm MN (1,6 ±
1,4) cao hơn nhiều so với nhóm không MN (0,41
± 1,1)(Error! Reference source not found.). Theo Lee và cộng sự
đã chỉ ra rằng ở những bệnh nhân cao tuổi bị
giới hạn hoạt động cơ bản (ADL) thì khả năng
phản ứng của họ với các điều kiện bất lợi của

Có tình trạng nằm liệt giường trước khi vào viện
Kết quả này tương tự nghiên cứu của Isaia
G(Error! Reference source not found.). Theo En. Khairul Naim
Bin Azis (2016) chỉ ra rằng bệnh nhân cao tuổi
nằm liệt giường sẽ có vấn đề về căng thẳng và
trầm cảm vì không thích ứng với những hậu quả
của thay đổi lối sống, không thể tự quản lý và
không có khả năng tiếp tục cuộc sống xã hội như
thường lệ. Họ sẽ cảm thấy cô đơn, vô dụng và
nhanh chóng bỏ cuộc. Điều này sẽ khiến họ bị rối
loạn giấc ngủ (MN)(Error! Reference source not found.).

tình trạng đau và có tình trạng nằm liệt giường
trước khi vào viện.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.


Patient,
http://www.myhealth.gov.my/en/case-managementbedridden-geriatric-patient/
Frighetto, et al (2004), "An assessment of quality of sleep
and the use of drugs with sedating properties in
hospitalized adult patients”, Health Qual Life Outcomes, 24,
pp. 2-17.
Isaia G, et al (2010), "Insomnia among hospitalized elderly
patients: Prevalence, clinical characteristics and risk
factors", Archives of Gerontology and Geriatrics, 52 (2), pp.
133-137.
Koch S, et al (2006), “Effectiveness of sleep management
strategies for residents of aged care facilities: findings of a
systematic review”, J Clin Nurs, 15 (10), pp. 1267-1275.
Lai-Ping P (2009), “Sleep disturbance among community
living elderly persons in Hong Kong”, BiblioBazaar, Hong
Kong, pp. 1-122.
Lê Quốc Nam và cộng sự (2007), “Khảo sát tình trạng mất
ngủ trong cộng đồng dân cư tại thành phố Hồ Chí Minh”,
Chuyên đề tâm thần, Bệnh viện Tâm Thần Thành phố Hồ
Chí Minh, tr. 1-10
Lee CY, Low LP, Twinn S (2007), “Older men’s experiences
of sleep in the hospital”, J Clin Nurs, 16 (2), pp. 336-343.
Makhlouf MM, et al (2007), "Insomnia symptoms and their
correlates among the elderly in geriatric homes in
Alexandria,
Egypt",
Sleep
Breathing,
Springer
Berlin/Heidelberg, 11(3), pp. 187-194.