Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 21 * Số 2 * 2017

TỈ LỆ SA SÚT TRÍ TUỆ VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN Ở BỆNH NHÂN
CAO TUỔI TẠI KHOA LÃO BỆNH VIỆN NHÂN DÂN GIA ĐỊNH
Trần Thị Thanh Thảo*, Nguyễn Trần Tố Trân**, Nguyễn Văn Trí**, Nguyễn Minh Phụng ***

TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Sa sút trí tuệ (SSTT) là bệnh lý thường gặp ở bệnh nhân cao tuổi nằm viện tại khoa Lão. Tuy
nhiên, hiện chưa có nghiên cứu xác định tỉ lệ hiện mắc SSTT tại khoa Lão bệnh viện Nhân Dân Gia Định.
Mục tiêu nghiên cứu: Khảo sát tỉ lệ hiện mắc SSTT ở bệnh nhân cao tuổi điều trị nội trú tại khoa Lão, xác
định các yếu tố liên quan như tuổi, giới, trình độ học vấn, nguyên nhân nhập viện, thời gian nằm viện.
Phương pháp nghiên cứu: cắt ngang mô tả gồm 433 bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên nhâp khoa Lão bệnh viện
Nhân Dân Gia Định từ tháng 9/2015 đến tháng 5/2016. Chẩn đoán SSTT theo tiêu chuẩn DSM-V.
Kết quả: Tỉ lệ hiện mắc SSTT tại Khoa Lão là 36,3%. SSTT có mối liên quan với tuổi, trình độ học vấn, thời
gian nằm viện, nhâp viện vì viêm phổi, rối loạn nước và điện giải.
Kết luận: Bệnh nhân cao tuổi tại khoa Lão có tỉ lệ mắc SSTT rất cao. SSTT liên quan với nhập viện vì viêm
phổi, rối loạn nước và điện giải.
Từ khoá: sa sút trí tuệ, khoa Lão, DSM-V

ABSTRACT
PREVALENCE OF DEMENTIA AND RELATED FACTORS AMONG ELDERLY PAITENTS IN
GERIATRIC DEPARTMENT AT GIA DINH HOSPITAL
Tran Thi Thanh Thao, Nguyen Tran To Tran, Nguyen Van Tri, Nguyen Minh Phung
* Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Supplement of Vol. 21 - No 2 - 2017: 184 - 188

Background: Dementia is prevalent in elderly patients, especially in geriatric departments.
However, few studies addressed the prevalence of dementia at geriatric department in Vietnam. Hence, it
is necessary to elucidate this issue.
Objectives: To determine the prevalence of dementia in elderly patients in geriatric department at

hoá dân số vào năm 2011, với tỉ lệ người từ 60
tuổi trở lên chiếm 10,1%. Đây là thách thức cho
nền y tế với sự thay đổi mô hình bệnh tật, nổi bật
là sự gia tăng các bệnh mạn tính và thoái hoá,
điển hình là SSTT. Đây là một trong những
nguyên nhân chính gây tàn phế, giảm chất
lượng sống ở NCT. SSTT làm tăng nguy cơ nhập
viện lên 3,6 lần(4), góp phần kéo dài thời gian
nằm viện, điều này giải thích cho lí do tại sao tỉ
lệ mắc SSTT trong bệnh viện lại cao hơn rất
nhiều tại cộng đồng. Nghiên cứu của tác giả
Mukadam tổng hợp các nghiên cứu về SSTT tại
bệnh viện tại khoa Cấp Cứu, khoa Nội, Khoa
Ngoại, khoa Lão…cho thấy tỉ lệ SSTT là từ 19
đến 63%, trong đó, tác giả nhận định tỉ lệ này ở
khoa Lão và các đơn vị Lão Khoa chiếm tỉ lệ cao
nhất(6). Tuy nhiên, tại nước ta, các nghiên cứu về
mô hình bệnh tật ở NCT nằm viện tại khoa Lão
lại ghi nhận một tỉ lệ rất thấp bệnh nhân cao tuổi
được chẩn đoán là SSTT, điều này cho thấy lĩnh
vực này chưa được quan tâm nhiều(11).Vì vậy,
chúng tôi tiến hành nghiên cứu xác định tỉ lệ
hiện mắc SSTT và các yếu tố liên quan trên bệnh
nhân cao tuổi tại khoa. Lão bệnh viện Nhân Dân
Gia Định nhằm mục đích nâng cao nhận thức về
bệnh lý này ở các bác sĩ Lão Khoa, góp phần
chẩn đoán sớm và điều trị SSTT một cách hiệu
quả hơn.

Các bệnh nhân ≥ 60 tuổi đang điều trị hoặc

Công thức tính cỡ mẫu N= Z1-

/2 2

p(1-p)/ d2

Với: Z1- /2 = 1,96 (độ tin cậy 95%).
p = tỉ lệ bệnh trong dân số, ước lượng 0,5, d =
sai số = 0,05.
Tính được n = 384 người từ 60 tuổi trở lên.
Chúng tôi thu thập kết quả của 433 người.

Quy trình tiến hành
Bệnh nhân thỏa tiêu chí chọn mẫu sẽ được
đánh giá chức năng nhận thức bằng thang tầm
soát tâm thần thu gọn MMSE(5) (Mini Mental
Statement Examination), được xem là bất thường
khi MMSE
Đặc điểm dân số
Tuổi trung bình là 78,06 ± 8,92 tuổi, trong đó,
nữ giới chiếm 71,4%, tỉ lệ mù chữ là 36,4%. Thời
gian nằm viện trung bình là 11,86 ± 6,7 ngày. Các
nguyên nhân nhập viện hàng đầu ở bệnh nhân
cao tuổi là viêm phổi (50,3%), rối loạn nước và
điện giải (11%), đau thắt ngực(7,4%), nhiễm
trùng tiểu(4,6%).

Tỉ lệ mắc SSTT

Nguyên nhân
nhập viện

Không
SSTT
p
OR
(276)
79(50,3) 98(35,5) 0,003 1,84(1,24-2,74)
SSTT
(157)

14 (5,07) 0,043 2,1 (1,04-4,62)
21(7,6) 0,631 1,20(0,58-2,47)
12(4,3) 0,722 0,85(0,36-2,04)
21(7,6) 0,117 1,99(0,82-4,83)

Tỉ lệ nhập viện vì viêm phổi, rối loạn nước
và điện giải ở nhóm bệnh nhân SSTT cao hơn

ngày, p

204(74,5)

87(54,7)

72(45,2)

Giới

p

0,12
< 0,001

Tuổi càng cao thì tỉ lệ mắc SSTT càng tăng.
Bệnh nhân từ 80 tuổi trở lên có tỉ lệ mắc SSTT
trên 50%. Tỉ lệ mắc SSTT ở nam (41,9%) cao hơn
ở nữ (33,9%), sự khác biệt không có ý nghĩa
thống kê (p > 0,05). Bệnh nhân mù chữ mắc SSTT
cao hơn bệnh nhân biết chữ, p
chia dưới nhóm SSTT như bệnh Alzheimer và
SSTT mạch máu lại cho kết quả khác nhau có ý
nghĩa thống kê. Nghiên cứu của chúng tôi một
lần nữa khẳng định mối liên quan giữa SSTT và
trình độ học vấn. Tỉ lệ SSTT cao ở nhóm mù chữ
có thể giài thích do dự trữ nhận thức thấp, kiểm
soát kém các yếu tố nguy cơ mạch máu, gặp khó
khăn trong quá trình đánh giá nhận thức.

Mối liên quan giữa SSTT và nguyên nhân
nhập viện
Nghiên cứu của chúng tôi nhận thấy bệnh
nhân SSTT nhập viện vì viêm phổi chiếm hơn
50%, cao hơn so với nhóm không SSTT là 35,5%,
p
SSTT, tăng nguy cơ té ngã và nhiễm trùng.
Kết quả của chúng tôi chưa tìm thấy mối liên
quan giữa SSTT và nhiễm trùng tiểu. Trái ngược
với chúng tôi, các nghiên cứu trên thế giới đều
ghi nhận sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê tỉ
lệ nhập viện vì nhiễm trùng tiểu ở nhóm bệnh
nhân SSTT là cao hơn nhóm không SSTT(7,8). Sự
khác biệt này có thể giải thích do trong nghiên
cứu của chúng tôi, số lượng bệnh nhân nhập
viện vì nhiễm trùng tiểu chiếm tỉ lệ thấp nên
chưa có tính đại diện.
Nghiên cứu của chúng tôi chưa tìm thấy
mối liên quan giữa SSTT và các nguyên nhân
nhập viện thường gặp khác như đau thắt
ngưc, đau lưng. Kết quả này cũng tương tự
với các nghiên cứu khác(7,9).

Mối liên quan giữa SSTT và thời gian
nằm viện
Nghiên cứu của chúng tôi nhận thấy SSTT
làm kéo dài thời gian nằm viện, p < 0,001,

187


Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 21 * Số 2 * 2017

nhận định này tương tự nghiên cứu của


9.

cần

10.

tiến hành tầm soát SSTT ở bệnh nhân cao

tuổi điều trị nội trú tại khoa Lão. Chúng tôi tìm
thấy mối liên quan giữa SSTT với tuổi, trình độ
học vấn. SSTT cũng làm kéo dài thêm thời gian
nằm viện, tăng nguy cơ nhập viện vì viêm phổi,
rối loạn nước và điện giải.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Aprahamian I, Martinelli JE, Cecato J, Yassuda MS
(2011),”Screening for Alzheimer's disease among illiterate
elderly: accuracy analysis for multiple instruments", J
Alzheimers Dis. 26(2), tr. 221-9.

188

11.

Lawton MP và Brody EM (1969),”Assessment of older people:
self-maintaining and instrumental activities of daily living",
Gerontologist. 9 (3), tr. 179-86.

Ngày phản biện nhận xét bài báo:

15/12/2016

Ngày bài báo được đăng:

01/03/2017

Chuyên Đề Nội Khoa