Nâng cao việc hiệu quả vận dụng quy chế
huy động và sử dụng vốn trong các tập
đoàn kinh tế, các công ty Nhà nước
Bài viết nghiên cứu quá trình vận hành quy chế quản lý tài chính
mới về huy động và sử dụng vốn trong thời gian qua tại các tổng
công ty Nhà nước, các tập đoàn kinh tế (TĐKT) hoạt động theo
mô hình công ty mẹ – công ty con. Đây là mô hình tổ chức mới
được áp dụng trong quá trình sắp xếp, chuyển đổi các doanh
nghiệp Nhà nước theo hướng kinh tế thị trường. Bài viết phân
tích và nhận dạng các vấn đề nảy sinh, tìm nguyên nhân và đề
xuất một số ý kiến nghị nhằm góp phần nâng cao hiệu quả khi áp
dụng quy chế quản lý tài chính về huy động và sử dụng vốn trong
các TĐKT, các tông công ty Nhà nước.
Trong cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quy mô vốn của
doanh nghiệp (DN) phụ thuộc vào cơ chế cấp phát vốn của Ngân
sách Nhà nước (NSNN) và DN không phát huy được tính chủ
động sáng tạo trong việc huy động vốn. Các Liên hiệp xí nghiệp
quốc doanh, các tổng công ty (TCT) và DN trong thời kỳ trước khi
có chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước được quản lý theo
quy chế này.
- Trong môi trường có sự điều tiết của Chính phủ; có sự mở rộng
hơn các kênh thu hút vốn cho DN và đa dạng hóa các hình thức
huy động vốn với các công cụ tài chính khác nhau. Tuy nhiên,
các DN phải tuân thủ các quy định chặt chẽ của Chính phủ và bị
kiểm soát tương đối chặt chẽ của các cơ quan chức năng của
Chính phủ như Bộ Tài Chính, Ngân hàng thương mại, Ủy ban
chứng khoán Nhà nước, cơ quan kiểm toán, cơ quan chủ quản...
Hoạt động huy động vốn của DN bị kiểm soát một số mặt như:
phương thức huy động vốn, công cụ tài chính và cơ chế báo cáo.
- Trong điều kiện thị trường cạnh tranh, hoàn toàn dựa vào các
động lực kinh tế và cung cầu về vốn trên thị trường để định

cao hiệu quả đồng vốn, góp phần hoàn thành nhiệm vụ chính trị
mà Đảng và Nhà nước giao.
Thực trạng tình hình huy động và sử dụng vốn ở các TĐKT,
các TCT Nhà nước khi áp dụng quy chế mới.
Nghị định số 199/2004/NĐ-CP ban hành kèm theo quy chế quản
lý tài chính của TCT Nhà nước hoạt động theo mô hình công ty
mẹ - công ty con bước đầu đã cho thấy nhiều ưu điểm:
Một là, cơ chế quản lý tài chính hiện nay đã xác lập quyền sở
hữu và quyền sử dụng vốn và tài sản của Nhà nước tại TCT,
đồng thời tạo quyền chủ động trong việc huy động vốn phục vụ
sản xuất kinh doanh (SXKD) của TCT. Hiện nay, với việc quy
định rõ vốn và tài sản thuộc sở hữu Nhà nước, cơ chế quản lý tài
chính đã cơ bản giải quyết được vấn đề giao vốn, quản lý và sử
dụng vốn, tài sản Nhà nước tại TCT (công ty mẹ) và các Công ty
con.
Cơ chế quản lý tài chính đã tạo điều kiện để Công ty mẹ và các
Công ty con huy động vốn phụ vụ nhu cầu của SXKD bằng nhiều
hình thức khác nhau. Huy động vốn bằng hình thức vay của các
ngân hàng thương mại mà không phải thế chấp tài sản đã tạo
điều kiện thuận lợi cho TCT rất nhiều. Trong những năm qua, các
TĐKT, các TCT đã khai thác và cân đối nguồn vốn đảm bảo nhu
cầu SXKD và đầu tư sản xuất cơ bản, mua sắm trang thiết bị, bổ
sung vốn lưu động cho các công ty con, giải quyết khó khăn về
vốn cho các công ty mới thành lập hoặc mới sáp nhập, góp phần
đảm bảo tính cân đối trong TĐ, TCT.
Hai là, cơ chế huy động vốn và sử dụng đã thúc đẩy sự đổi mới
và hiện đại hóa các trang thiết bị trong toàn ngành. Dựa vào đó
mới khai thách, đáp ứng nhu cầu thị hiếu của khách hàng và
nâng cao năng lực cạnh tranh của TĐ, và TCT.
Ba là, cơ chế về thu sử dụng vốn đổi mới đã tạo nguồn đầu tư để

vốn sang đơn vị thiếu vốn sẽ phải ghi tăng, ghi giảm vốn một
cách thường xuyên, điều này là bất cập và không hiệu quả.
Ba là: tổ chức thực hiện cơ chế huy động vốn còn hạn chế do
nhiều nguyên nhân chủ quan. Cơ chế hoạt độn huy động vốn từ
nội bộ còn rất khiêm tốn trong khi khả năng có thể huy động được
nhiều hơn nữa cho SXKD do thủ tục rườm rà, cứng nhắc, hạn
mức cho vay thấp, không đảm bảo vốn cho các dự án đúng tiến
độ, thời hạn thanh toán ngắn, đôi khi các khoản vay giữa các
công ty không thực sự tự nguyện mà do sức ép của Công ty mẹ.
Ngoài việc huy động các nguồn lực trong nước, hiện Công ty mẹ
chưa được phép huy động vốn trực tiếp từ các nguồn vốn từ
nước ngoài. Các dự án của TCT đang thực hiện do TCT không
được trực tiếp ký kết các hợp đồng tín dụng nên rất khó khăn
trong việc huy động vốn thực hiện dự án. TCT muốn có được các