ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LAM THỊ THANH HƯỜNG

SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ CỔ TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
Ở TRƯỜNG THPT TẠI TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

THÁI NGUYÊN - 2019
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LAM THỊ THANH HƯỜNG

SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ CỔ TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
Ở TRƯỜNG THPT TẠI TỈNH QUẢNG NINH
Ngành: Lịch sử Việt Nam
Mã số: 8229013

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐỖ HỒNG THÁI

Hà, Trường THPT Đông Triều, Trường THPT Hòn Gai, Trường THPT Lương Thế
Vinh; Ban Quản lí Khu di tích núi Bài Thơ (Hạ Long - Quảng Ninh) đã nhiệt tình giúp
đỡ tôi trong quá trình điều tra và tiến hành thực nghiệm sư phạm.
Cảm ơn người thân, bạn bè đã luôn động viên, khích lệ và giúp đỡ để bản thân
tôi hoàn thành khóa học nói chung và nghiên cứu đề tài nói riêng.
Thái Nguyên, tháng 11 năm 2019
Tác giả
Lam Thị Thanh Hường

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................... iii
DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT..................................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH ............................................................................... v
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ....................................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ........................................................................................ 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 9
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu............................................................................ 9
5. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ........................................... 10
6. Giả thuyết khoa học ................................................................................................ 11
7. Đóng góp mới của đề tài ......................................................................................... 11
8. Cấu trúc đề tài ......................................................................................................... 11
Chương 1. SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC LỊCH

2.1.4. Xác định những bài học sử dụng KTLM trong dạy học trên lớp Lịch sử cổ
trung đại Việt Nam........................................................................................... 41
2.1.5. Những yêu cầu khi sử dụng KTLM trong dạy học Lịch sử cổ trung đại Việt
Nam (từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX) - Lịch sử 10, chương trình chuẩn....... 49
2.2.

Một số hình thức, biện pháp sử dụng KTLM trong dạy học Lịch sử cổ
trung đại Việt Nam ở trường THPT tỉnh Quảng Ninh..................................... 53

2.2.1. Sử dụng KTLM trong dạy học trên lớp ........................................................... 53
2.2.2. Sử dụng KTLM trong dạy học di sản tại thực địa ........................................... 68
2.3.

Thực nghiệm sư phạm ..................................................................................... 77

2.3.1. Mục đích của thực nghiệm ............................................................................... 77
2.3.2. Nội dung thực nghiệm ..................................................................................... 78
2.3.3. Phương pháp tiến hành thực nghiệm ............................................................... 78
2.3.4. Tiến hành thực nghiệm .................................................................................... 79
2.3.5. Kết quả thực nghiệm ........................................................................................ 80
KẾT LUẬN ................................................................................................................ 86
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 89
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT


: Kiến thức liên môn

NXB

: Nhà xuất bản

SGK

: Sách giáo khoa

THCS

: Trung học cơ sở

THPT

: Trung học phổ thông

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH


hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của
người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy
cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi
mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức
hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa
học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.
Sự bùng nổ thông tin trong thời đại toàn cầu hóa, đặc biệt ảnh hưởng của cuộc
cách mạng 4.0 đã làm cho kiến thức của nhân loại tăng lên vô cùng nhanh chóng. Để
người học lĩnh hội một cách chủ động, linh hoạt và chọn lọc khối lượng tri thức khổng
lồ của nhân loại và hình thành những năng lực căn cốt thích ứng với cuộc sống, các
nhà giáo dục không còn cách nào khác ngoài việc phải thay đổi chương trình, phương
pháp và hình thức tổ chức dạy học dạy học. Đây cũng là biện pháp ưu tiên hàng đầu,
là con đường duy nhất đúng cho sự chuyển đổi mục tiêu giáo dục từ trang bị nội dung
kiến thức sang phát hiện, phát triển năng lực của người học.
1.2. Là một bộ môn thuộc nhóm ngành khoa học xã hội, việc dạy học Lịch sử
trong các trường trung học phổ thông không nằm ngoài những yêu cầu chung của ngành
giáo dục trong bối cảnh hiện nay. Hơn nữa, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học để
thu hút sự say mê, hứng thú của học sinh, nâng cao hiệu quả giáo dục Lịch sử đã được
đề cập đến rất nhiều trong thời gian gần đây. Vai trò, thế mạnh của môn Lịch sử trong
giáo dục tư tưởng, thái độ, nhận thức của học sinh quan trọng như thế nào là điều chúng
ta không cần bàn cãi. Không phải ngẫu nhiên, Xi xê rông - một chính trị gia nổi tiếng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




của La Mã thời cổ đại đã khẳng định“Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống”. Nhưng hiện
tượng “chán” Lịch sử lại ngày càng phổ biến. Việc lí giải nguyên nhân cũng đã được
đưa ra và mấu chốt vẫn xoay quanh phần lớn ở phương pháp dạy học hiện nay.
Theo đó, kiến thức lịch sử không đơn thuần gói gọn trong việc nghiên cứu, tìm



Các nhà giáo dục Xô Viết trước đây rất coi trọng các mối liên hệ giữa các môn
học, hơn nữa là sự phối kết hợp giữa các giáo viên của những bộ môn khác nhau trong
nhà trường. Nhà giáo dục học T.A.I Lina trong cuốn “Giáo dục học” (NXB Giáo dục
Hà Nội, 1973) cho rằng: “Ngày nay, không một khoa học nào được giảng dạy mà lại
không sử dụng những số liệu của các khoa học tiếp cận khác, những tài liệu, những sự
kiện và những thí dụ lấy từ trong cuộc sống hàng ngày và từ các lĩnh vực tri thức khác
nhau” [50; tr.245]. Trong phần nhiệm vụ của việc giảng dạy kĩ thuật tổng hợp tác giả
viết: “Việc xác lập mối liên hệ giữa các bộ môn nhằm vạch ra cho học sinh thấy mối
liên hệ qua lại của các khoa học” [50; tr.253]. Những nghiên cứu trên cho chúng ta
thấy, sự liên hệ giữa các môn học trong trường phổ thông cũng gắn bó mật thiết, tác
động qua lại như các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống.
Cùng quan điểm trên, nhà giáo dục học nổi tiếng người Nga, M.T.Ogơrôtnhicôp
nhấn mạnh: “…giải thích những tài liệu nghiên cứu bằng những môn học khác nhau xung
quanh môn học đó” [39; tr.43].
Trong cuốn “Phương pháp và kĩ thuật lên lớp trong trường phổ thông” (Tập 1),
NXB Giáo dục, 1975, tác giả N.M.Iacôplép đã nhấn mạnh vai trò của dạy học liên môn
“…là hệ thống công tác liên hệ hữu cơ giữa các giáo viên các bộ môn khác - tức là mối
liên hệ giữa các bộ môn” [42; tr.35].
L.F.Kharlamốp trong tác phẩm “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh
như thế nào?” (NXB Giáo dục, 1979) đã chỉ rõ tác dụng, ý nghĩa của việc vận dụng
kiến thức các môn học: “Việc giáo viên có khả năng tìm được mối liên hệ giữa các vấn
đề mà các nhà bác học đã nghiên cứu với điều mà các em đã học ở nhà trường thuộc
một môn học nào đó cũng gây cho học sinh niềm hứng thứ đặc biệt với việc học tập tài
liệu mới” [27; tr.102]. Rõ ràng, sự liên hệ kiến thức liên môn vừa giúp làm sáng tỏ nội
dung đang học lại vừa tạo hứng thứ cho các em trong học tập.
Tác giả M. Alêcxêep trong tác phẩm “Phát triển tư duy học sinh”(NXB Giáo
dục, 1976) cũng bàn đến vấn đề logic trong quá trình dạy học. “Bất cứ một yếu tố nào
trong hệ thống tri thức ở nhà trường bao giờ cũng đòi hỏi học sinh phải biết một yếu

2.1.2. Tài liệu giáo dục lịch sử
Trong cuốn sách “Lịch sử là gì”, tác giả N.A.E Rô-phê-ép (NXB Giáo dục,
1981) chỉ ra: “Không có bộ môn khoa học nào có thể phát triển một cách đơn độc”
[40; tr.147]. Tác giả đã nêu được mối quan hệ giữa lịch sử với các khoa học nghiên cứu
xã hội khác nhau, như xã hội học, dân tộc học, tâm lí xã hội,… rất khăng khít. “Sở dĩ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




các khoa học này xích lại gần nhau vì chúng cùng nghiên cứu một đối tượng như nhau”
[40; tr.147].
Cuốn sách “Bài tập nhận thức trong dạy học lịch sử” của tác giả I.Ia.Léc-ne
(Viện Khoa học Giáo dục, 1968) đề cập đến mối liên hệ giữa các tri thức khác nhau có
mối quan hệ với nhau: “Ở chỗ nào nến tài liệu cho phép, chỗ nào có những vấn đề gần
gũi với nhau thì khả năng đó phải được sử dụng” [24; tr.149]. “Bất kì tri thức lịch sử
nào là thông tin lĩnh hội đầu tiên được thực hiện nếu như nó được tổng hợp với các tri
thức khác nhau của chúng. Cần dần dần dạy cho học sinh hiểu được tính đa diện, đa
dạng của các quan hệ đó” [24; tr.177]. Khẳng định này chỉ rõ, trong quá trình dạy học
giáo viên cần chú ý đến tính đa dạng, đa chiều của mỗi vấn đề.
Nhà giáo dục N.G.Đairi trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử” (NXB Giáo dục,
1973) cũng chỉ ra: “Để có một giờ học tốt, người giáo viên phải kết hợp được nhiều
khâu khác nhau, quan trọng nhất là tham khảo các tài liệu để làm cho nội dung bài
giảng phong phú, chính xác,…” [41; tr.23]. “Phải sử dụng không ngừng và có hệ thống
tất cả mọi nguồn tư liệu muôn hình muôn vẻ” [41; tr.76]. Tác giả đã cho ta thấy được
tầm quan trọng của việc sử dụng các nguồn tài liệu khác nhau để chuẩn bị một giờ học
bởi chính việc tham khảo nhiều nguồn tài liệu khác nhau sẽ giúp bài giảng thêm sinh
động, giúp học sinh hứng thú hơn.
Như vậy có thể thấy, thông qua các công trình nghiên cứu trên, vấn đề sử dụng

Cuốn giáo trình triết học Mác - Lênin (NXB Chính trị Quốc gia, 2006) có đoạn
viết: “Tùy theo khoa học cụ thể mà có thể tích hợp các môn khoa học khác lại với nhau
như: Lí-Hóa-Sinh; Văn-Sử-Địa. Ở mức độ cao, sự tích hợp này sẽ hình thành những
môn học mới, chứ không phải là một sự lắp ghép thông thường các môn riêng rẽ lại
với nhau. Các môn vẫn giữ vị trí độc lập với nhau, chỉ tích hợp những phần gần nhau.
Ở mức độ thấp, việc tích hợp được kiến thức hiện tượng trong mối quan hệ liên môn
đến các bộ môn khác, không trình bày trùng lặp trong biên soạn sách giáo khoa và quá
trình dạy học mà chỉ khai thác, vận dụng các kiến thức có liên quan đến các bộ môn
khác” [6].
2.2.2. Tài liệu giáo dục lịch sử
Đầu tiên phải kể đến cuốn sách “Bồi dưỡng thường xuyên chu kì 1992 - 1996,
dùng cho giáo viên phổ thông cấp II” bàn về phương pháp lịch sử cũng đã khẳng định:
“Thực hiện nguyên tắc liên môn trong dạy-học lịch sử. Điều này không chỉ làm cho
việc tiếp thu của các em được toàn diện, sâu sắc mà còn gây hứng thú học tập. Bộ môn
lịch sử liên quan đến kiến thức của nhiều môn học về khoa học xã hội cũng như khoa
học tự nhiên cho nên việc đưa những kiến thức môn học khác có liên quan sẽ nâng cao
chất lượng học tập, mà cũng tiết kiệm được thời gian học” [4; tr.74].
Cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” do Phan Ngọc Liên và Trần Văn Trị chủ
biên (NXB Giáo dục, 1998) đã đề cập đến một số nguyên tắc dạy học thường xuyên có
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




mặt trong quá trình dạy học lịch sử. Những nguyên tắc này làm cho việc sử dụng hệ
thống phương pháp sinh động, cụ thể, có hiệu quả sư phạm cao như nguyên tắc dạy học
liên môn, nguyên tắc dạy học nêu vấn đề…: “Dạy học liên môn và tính kế thừa trong
việc học tập các khóa trình lịch sử làm cho các em nhận thức sự phát triển của xã hội
một cách liên tục, thống nhất, mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội,
hiểu được tính toàn diện của lịch sử. Điều này khắc phục được tình trạng rời rạc, tản

tập” [33; tr.343].
Bên cạnh đó, quan điểm về dạy học liên môn trong bộ môn Lịch sử ở trường
phổ thông còn được đề cập đến trong các bài viết trên các tạp chí Giáo dục, Nghiên
cứu lịch sử… Tiêu biểu như bài của các tác giả Nguyễn Quang Vinh “Dạy học theo
quan điểm liên môn” (đăng trên Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 10/1986), Trần Văn
Cường “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạy học các vấn đề về văn hóa trong sách
giáo khoa lịch sử THPT” (tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 12/1997), tác giả Trần Viết
Thụ với bài “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạy học các vấn đề văn hóa trong SGK
lịch sử”, Trần Đức Minh “Vận dụng quan điểm liên môn - một yếu tố nâng cao tính
tích cực học tập của học sinh” (Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 4/1999). Mỗi bài viết
khai thác, phân tích một khía cạnh, nội dung cụ thể nhưng đền thể hiện sự cần thiết
cũng như vai trò, ý nghĩa của nguyên tắc liên môn trong việc nâng cao hiệu quả bài học
cũng như chất lượng bộ môn.
Vấn đề sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học cũng đã được nghiên cứu qua
một số đề tài khóa luận của sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh như:
- Tác giả Phạm Văn Thiện: “Sử dụng kiến thức văn học, địa lí, chính trị trong
giờ học lịch sử ở trường THPT theo nguyên tắc liên môn”, luận văn thạc sĩ khoa học
lịch sử năm 1989.
- Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Viết Thụ: “Giảng dạy những nội dung văn học
trong khóa trình lịch sử dân tộc ở trường THPT” năm 1997.
- Đề tài: “Sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú trong học Lịch sử Việt
Nam từ 1930 đến 1945 ở trường THPT”, luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Nhung
năm 2012, trường Đại học Giáo dục.
- Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Tuyết Trinh: “Sử dụng kiến thức liên môn
để giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1945 1954) THPT - Chương trình chuẩn”.
- Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Kim Dung: “Sử
dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử Việt Nam (thế kỉ X - thế kỉ XV) lớp 7
trường THCS”, năm 2016.
Ngoài ra, hưởng ứng cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn trong dạy - học ở
trường phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động, nhiều khía cạnh cụ thể của

Đề tài nghiên cứu cơ sở, biện pháp sử dụng kiến thức liên môn trong các bài học
nội khóa, ngoại khóa thuộc phần lịch sử cổ trung đại Việt Nam trong sách giáo khoa
Lịch sử 10 - chương trình chuẩn, tại các trường THPT ở tỉnh Quảng Ninh.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Trên cơ sở lí luận, thực tiễn của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học
Lịch sử, đề tài đề xuất những biện pháp ứng dụng cụ thể việc sử dụng kiến thức liên
môn trong dạy học trên lớp và dạy học di sản tại thực địa phần lịch sử cổ trung đại Việt
Nam ở các trường THPT tỉnh Quảng Ninh.
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu cơ sở lí luận về phương pháp dạy học phát triển năng lực nói chung
và vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử nói riêng nhằm nâng cao chất
lượng bộ môn, đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục.
- Điều tra, phân tích thực trạng giảng dạy lịch sử ở trường THPT tại Quảng
Ninh, lấy đó làm cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp vận dụng kiến thức liên môn để
nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử cổ trung đại Việt Nam.
- Xác định những bài học nội khóa sử dụng kiến thức liên môn để nâng cao chất
lượng bộ môn nói chung và phần Lịch sử cổ trung đại Việt Nam nói riêng.
- Đề xuất cụ thể các biện pháp vận dụng kiến thức liên môn trong các bài nội
khóa, dạy học thực địa thuộc phần lịch sử cổ trung đại Việt Nam trong sách giáo khoa
Lịch sử 10 - chương trình chuẩn.
- Tiến hành thực nghiệm, xử lí kết quả, phân tích để rút ra kết luận về vấn đề
nghiên cứu.
5. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở phương pháp luận

7. Đóng góp mới của đề tài
Về mặt lí luận: thông qua quá trình tổng hợp, nghiên cứu, thực nghiệm, đề tài
góp phần làm phong phú hơn lí luận và phương pháp dạy học theo hướng phát triển
năng lực người học nói chung và phương pháp vận dụng kiến thức liên môn nói riêng
trong bộ môn Lịch sử ở trường THPT tỉnh Quảng Ninh.
Về mặt thực tiễn: đề tài góp phần đề xuất và tổ chức các giờ học vận dụng kiến
thức liên môn trong chương trình Lịch sử cổ trung đại Việt Nam ở các trường THPT
tại Quảng Ninh; cung cấp thêm các hình thức, biện pháp nâng cao hiệu quả giờ dạy mà
giáo viên Lịch sử THPT có thể ứng dụng; bổ sung chủ đề, nội dung, phương pháp giáo
dục về các di tích lịch sử văn hóa của tỉnh nhà qua hoạt động trải nghiệm ở các nhà
trường; làm phong phú hơn hình thức tổ chức dạy học bộ môn Lịch sử ở cấp THPT
tỉnh Quảng Ninh.
Những kết quả nghiên cứu lí luận và thực tiễn trên của đề tài sẽ góp phần thúc
đẩy sự đổi mới mục tiêu giáo dục, tiếp cận và phát triển toàn diện các năng lực của học
sinh THPT của địa phương.
8. Cấu trúc đề tài
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài
gồm 2 chương:
Chương 1: Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường THPT Một số vấn đề lí luận và thực tiễn.
Chương 2: Một số hình thức, biện pháp sử dụng kiến thức liên môn trong dạy
học Lịch sử cổ trung đại Việt Nam ở trường THPT tỉnh Quảng Ninh.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN



kinh nghiệm có được trong quá trình lao động, sản xuất, nghiên cứu, học tập nhằm
chinh phục tự nhiên, phát triển cuộc sống của con người. Vì vậy, “kiến thức” trở thành
công cụ hữu ích, trang bị cho con người trong quá trình phát triển. Ngược lại, qua thực
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




tiễn, “kiến thức” lại được kiểm chứng, bổ sung làm cho phong phú, chân xác hơn. Và
cuối cùng, một cách bao quát nhất có thể xác định, “kiến thức” là những hiểu biết về
tự nhiên, xã hội mà con người có được do quá trình học tập, tìm hiểu mà có.
1.1.1.2. Khái niệm “kiến thức lịch sử”
Kiến thức lịch sử thuộc phạm trù ý thức xã hội. Việc nắm vững kiến thức lịch
sử là cơ sở đầu tiên giúp chúng ta hiểu đúng hiện thực lịch sử một cách chính xác,
khách quan. Kiến thức lịch sử là nền tảng cho sự nhận thức, tìm hiểu, nghiên cứu qui
luật phát triển trong tương lai.
Kiến thức lịch sử phát triển theo nhận thức của con người. “Một trong những
mặt quan trọng của lịch sử là sưu tầm và nghiên cứu các sự kiện, những tế bào cơ bản
của hiện thực. Sự kiện có thể coi là nguyên liệu để hình thành tri thức khoa học”[43;
tr.5]. Khi khoa học lịch sử ra đời, kiến thức lịch sử được sắp xếp, khái quát, trừu tượng
hóa để từ đó rút ra qui luật phát triển xã hội.
Kiến thức lịch sử ghi lại lịch sử chân thật của con người, phản ánh quá trình phát
sinh, phát triển khách quan của tự nhiên và xã hội theo trình tự thời gian. Vì vậy nó có
tác động lớn trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm và hình thành thế giới quan khoa
học.
Kiến thức của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông là những hiểu biết trang bị
cho học sinh về lịch sử phát triển của xã hội loài người, được khoa học lịch sử xác nhận
và ghi chép chủ yếu trong các cuốn sách giáo khoa lịch sử. “Kiến thức lịch sử phổ
thông gồm nhiều yếu tố: sự kiện, nhân vật, địa điểm, thời gian, khái niệm… phản ánh
sự hiểu biết về những lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, tư

1.1.2.1.Đổi mới giáo dục trong bối cảnh của cuộc cách mạng 4.0
Đặt trong bối cảnh ảnh hưởng ngày càng sâu rộng của cuộc Cách mạng 4.0,
thời đại số với sự bùng nổ thông tin, xu thế hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay, Việt
Nam đã và đang chuyển mình mạnh mẽ, toàn diện trên các lĩnh vực để không ngừng
đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của sự phát triển xã hội. Tuy nhiên, cũng trong
điều kiện đó, cơ hội lớn luôn đi kèm với những thách thức, đòi hỏi mới. Ngay từ Hội
nghị lần thứ VIII, BCH Trung ương Đảng khóa XI đã chỉ ra mục tiêu chung cho toàn
Đảng, toàn dân là: “Bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh
thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ XHCN, bảo vệ sự
nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, bảo
vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và nền văn hóa Việt Nam, giữ vững ổn
định chính trị và môi trường hòa bình để phát triển đất nước theo định hướng XHCN”
[18; tr.3].
Với ngành giáo dục, Đảng ta cũng đặc biệt quan tâm và đưa ra những chỉ đạo cụ
thể nhằm đáp ứng yêu cầu chung của thời đại. Cũng trong Nghị quyết của Hội nghị Trung
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




ương VIII, khóa XI, Đảng nêu rõ: “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện,…
yêu gia đình, yêu Tổ quốc, hết lòng phục vụ nhân dân và đất nước” [18; tr.9]. Luật Giáo
dục 2005 đã thể chế hóa mục tiêu giáo dục phổ thông là: “Đào tạo con người Việt Nam
phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành
với lí tưởng độc lập dân tộc và CNXH, hình thành và bồi dưỡng phẩm chất, năng lực của
công dân, đáo ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [36; tr.23].
Đặc biệt, Nghị quyết 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và
đào tạo” nêu rõ mục tiêu tổng quát là: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất
lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng,
bảo vệ Tổ quốc và như cầu học tập của nhân dân. Giáo dục con người Việt Nam phát

trong tri thức lịch sử dân tộc và thế giới, bao gồm: sự kiện, nhân vật, thời gian, không
gian, các khái niệm, thuật ngữ lịch sử, những hiểu biết về quan điểm lí luận sơ giản,
những vấn đề về phương pháp nghiên cứu, học tập phù hợp với yêu cầu bộ môn và
trình độ nhận thức của học sinh.
Thứ hai, hình thành thái độ: giúp hình thành cho học sinh những quan điểm tư
tưởng, lập trường, phẩm chất, đạo đức, nhân cách, tình cảm đúng đắn, trung thành với
lí tưởng XHCN, góp phần đào tạo con người cách mạng toàn diện, có tinh thần yêu Tổ
quốc; Bồi dưỡng lòng yêu nước, tự hào dân tộc, yêu quê hương, có thái độ tích cực vì
xã hội, vì cộng đồng; Yêu lao động, sống nhân ái, có niềm tin, ý thức kỉ luật, tuân thủ
pháp luật; trân trọng các dân tộc và văn hóa trên thế giới, có tinh thần đoàn kết quốc tế,
hữu nghị, yêu hòa bình, đấu tranh cho độc lập, tự do, văn minh, tiến bộ xã hội; nhận
thức đúng qui luật phát triển khách quan của lịch sử, giúp các em vững tin vào sự
nghiệp xây dựng CNXH của đất nước.
Thứ ba, phát triển toàn diện kĩ năng, năng lực, phẩm chất: rèn cho học sinh
những kĩ năng đặc trưng của bộ môn như: ghi nhớ các sự kiện, miêu tả, tường thuật,
phân tích, tổng hợp, khái quát hóa. Kĩ năng làm việc với sách giáo khoa, tài liệu tham
khảo liên quan. Kĩ năng thuyết trình, trình bày trước đám đông; làm và sử dụng đồ
dùng trực quan; quan sát, đọc bản đồ lịch sử; ứng dụng công nghệ thông tin vào học
tập. Rèn cho các em biết vận dụng KTLM trong học tập để hiểu sâu sắc kiến thức và
vận dụng giải quyết các vấn đề thực tiễn. Năng lực hợp tác, tự học, tư duy độc lập, sáng
tạo.
1.1.2.3. Đặc trưng của kiến thức lịch sử
Muốn đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng bộ môn, trước hết,
mỗi giáo viên cần phải xác định được đặc trưng cơ bản của kiến thức lịch sử. Từ đó,
chúng ta mới có thể đề xuất, ứng dụng và thực hành những phương pháp dạy học tích

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN