BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

----------------

LUẬN VĂN THẠC SỸ

Quản trị rủi ro tỷ giá trong kinh doanh ngoại tệ tại
ngân hàng thương mại cổ phần xăng dầu Petrolimex ( PG bank)

Ngành: Tài chính - Ngân hàng - Bảo hiểm
Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số: 83.40.201

Họ và tên học viên: Nguyễn Thị Hồng Trang

Người hướng dẫn: PGS.TS. Đào Ngọc Tiến

Hà Nội – 2019


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan rằng luận văn với đề tài: “Quản trị rủi ro tỷ giá trong kinh
doanh ngoại tệ tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Xăng Dầu Petrolimex
(PGBank)” là do tôi tự tìm hiểu và nghiên cứu
Những số liệu, tài liệu được sử dụng trong luận văn có chỉ rõ nguồn trích dẫn
trong danh mục tài liệu tham khảo.
Hà nội, ngày 08 tháng 04 năm 2019
Học viên

1.4 Kinh nghiệm quản trị rủi ro tỷ giá trong kinh doanh ngoại tệ của một số
ngân hàng và bài học kinh nghiệm................................................................... 15
1.4.1 Quản trị rủi ro tỷ giá của một số ngân hàng.......................................... 26
1.4.2 Bài học kinh nghiệm............................................................................... 29
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TỶ GIÁ TẠI NGÂN HÀNG
TMCP XĂNG DẦU PETROLIMEX................................................................... 30


iii

2.1 Giới thiệu khái quát về PG Bank và tình hình kinh doanh ngoại tệ tại PG
Bank ...................................................................................................................... 30
2.1.1 Giới thiệu khái quát về PG Bank ............................................................. 3
0
2.1.2 Đánh giá chung về tình hình kinh doanh ngoại tệ của PG Bank ........ 3
2
2.2 Thị trường ngoại tệ và diễn biến tỷ giá USD/VND 2014-2018 ................. 35
2.3 Thực trạng quản trị rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại
PG Bank ................................................................................................................ 3
7
2.3.1 Thực trạng quản trị rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ
tại PG Bank ........................................................................................................ 3
8
2.3.2
Nguyên nhân có thể gây ra rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh
ngoại tệ tại PG Bank ......................................................................................... 3
8
2.3.3 Nguyên tắc, mô hình tổ chức và bộ máy quản trị rủi ro tỷ giá .............. 3
9
2.3.4 Quy trình quản trị rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại


iv

3.3.5 Hoàn thiện công tác quản rị rủi ro tỷ giá:............................................. 73
3.3.6 Xây dựng chính sách quản trị rủi ro tỷ giá phải phù hợp với chiến lược
lâu dài của ngân hàng..................................................................................... 75
3.4 Kiến nghị với ngân hàng nhà nước............................................................. 77
3.4.1 Hoàn thiện chính sách tỷ giá.................................................................. 77
3.4.2 Hoàn thiện chế độ quản lý ngoại hối..................................................... 79
3.4.3 Phát triển thị trường ngoại tệ liên ngân hàng và các giao dịch ngoại hối
phái sinh.......................................................................................................... 80
KẾT LUẬN............................................................................................................ 84
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 86


v

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Kết quả kinh doanh ngoại tệ của PG Bank giai đoạn 2014-2018.................33
Bảng 2.2 Kết quả sử dụng hợp đồng Forward tại PG Bank 2014-2018........................ 52
Bảng 2.3 Kết quả sử dụng hợp đồng Swap tại PG Bank 2014-2018.............................. 54
Bảng 2.4 Hạn mức giao dịch ngoại tệ tại PGBank............................................................... 56
Bảng 2.5 Hạn mức dừng lỗ ngoại tệ tại PGBank.................................................................. 57
Bảng 2.6 Các loại ngoại tệ giao dịch tại PG Bank................................................................. 59
Bảng 2.7 Ước lượng mức độ tổn thất lớn nhất có thể gặp phải của danh mục ngoại tệ

ngày 28/03/2019................................................................................................................................. 61
Bảng 2.8 Báo cáo trạng thái ngoại tệ ngày 28/03/2019....................................................... 62
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1 Doanh số kinh doanh ngoại tệ PG Bank giai đoạn 2014-2018.................34

Phòng cân đối và Kinh doanh ngoại tệ

PG Bank

Ngân hàng thương mại cổ phần Xăng Dầu Petrolimex

QTRRTG

Quản trị rủi ro tỷ giá

RRTG

Rủi ro tỷ giá

TCTD

Tổ chức tín dụng

TMCP

Thương mại cổ phần


vii

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN

Bài luận văn cho thấy tầm quan trọng của kinh doanh ngoại tệ và quản trị rủi
ro tỷ giá trong kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại cổ phần Xăng dầu
Petrolimex (PG Bank). Dựa trên những cơ sở lý luận đánh giá việc quản trị rủi ro tỷ

tỷ giá nhằm phục vụ công tác phòng ngừa rủi ro tỷ giá trong toàn hệ thống. Dựa trên
nghiên cứ lý thuyết về quản trị rủi ro tỷ giá, áp dụng phương pháp phân tích đánh
giá, bài luận văn sẽ đưa ra phân tích về thực trạng quản trị rủi ro tỷ giá tại Ngân
hàng TMCP Xăng dầu Petrolimex, từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng
cao hiệu quả công tác quản lý rủi ro tỷ giá tại Ngân hàng này.
 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Đối với đề tài quản trị rủi ro tỷ giá trong kinh doanh ngoại tệ có khá ít nghiên
cứu dưới dạng luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ. Hầu hết những nghiên cứu tìm được
là dưới dạng báo chí, tiểu luận. Trước đây, tác giả cũng đã từng nghiên cứu về “ảnh
hưởng của rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại ngân hàng TMCP


2

hàng hải Việt Nam (MSB)”, trong đó đã hệ thống được những vấn đề mang tính lý
luận, lý thuyết về rủi ro tỷ giá và kinh doanh ngoại tệ, các ảnh hưởng của rủi ro tỷ
giá đến kinh doanh ngoại tệ. Tuy nhiên, lại chưa đưa ra nguyên nhân nhân dẫn đến
rủi ro tỷ giá tại MSB cũng như chưa nghiên cứu quy trình quản trị rủi ro tỷ giá tại
MSB để đưa ra những biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá hợp lý hơn.
Nhóm BIDV RESEACH “Nghiên cứu về hoạt động quản trị rủi ro tỷ giá tại
BIDV” (2018) nói chung, trong đề tài có đưa ra sơ lược khái niệm rủi ro tỷ giá,
phân tích diễn biến tỷ giá ngoại tệ trong năm 2017-2018. Tuy nhiên, lại chỉ nêu ra
chung chung hoạt động quản trị rủi ro tỷ giá tại BIDV mà chưa thể làm rõ các bước
trong quản trị rủi ro tỷ giá tại BIDV để từ đó đánh giá về hoạt động quản trị rủi ro tỷ
giá tại BIDV được chính xác hơn.
Tóm lại, qua những tài liệu đã tìm hiểu, trong luận văn này sẽ trình bày rõ hơn
về khái niệm, nguyên nhân của rủi ro tỷ giá. Đồng thời đi sâu vào từng bước trong
công tác quản trị rủi ro tỷ giá tại PG Bank, qua đó đưa ra những giải pháp nhận
diện, phòng ngừa rủi ro tỷ giá để hoàn hiện hơn trong công tác quản trị rủi ro tỷ giá
trong kinh doanh ngoại tệ tại PG Bank.

các vấn đề lý thuyết quản trị rủi ro tỷ giá;

-

Phương pháp so sánh để so sánh thực trạng và đánh giá kết quả qunar trị rủi
ro tỷ giá trong các năm của giai đoạn nghiên cứu.

 Kết cấu của luận văn
Với những nội dung này, bố cục của luận văn gồm 3 chương, ngoài phần mở
đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo:
Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về rủi ro tỷ giá và quản trị rủi ro tỷ giá trong
kinh doanh ngoại tệ
Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro tỷ giá trong kinh doanh ngoại tệ tại PG
Bank
Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tỷ giá
trong kinh doanh ngoại tệ tại PG Bank


4

CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ RỦI RO TỶ GIÁ VÀ QUẢN
TRỊ RỦI RO TỶ GIÁ
1.1 Tỷ giá hối đoái
1.1.1 Khái niệm tỷ giá hối đoái
Trên thế giới, hầu như mỗi một quốc gia đều có đồng tiền riêng. Từ thương
mại, đầu tư cho đến các quan hệ tài chính quốc tế,.. đều đòi hỏi các quốc gia tăng
cường hợp tác với các quốc gia khác trên thế giới, từ đó dẫn đến sự trao đổi của các
đồng tiền khác nhau. Hai đồng tiền được mua bán với nhau theo một tỷ lệ nhất định,
tỷ lệ này gọi là tỷ giá.
Tỷ giá là giá chuyển đổi để một đồng tiền này lấy một đồng tiền khác . Ngoài

bán ngoại tệ giữa các ngân hàng với nhau trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng.
Tỷ giá giao ngay (Spot rate) là tỷ giá được thỏa thuận hôm nay, nhưng việc
thanh toán xảy ra trong vòng hai ngay làm việc tiếp theo.
Tỷ giá phái sinh (Derivative rate) là tỷ giá áp dụng trong các hợp đồng kỳ
hạn (Forward), hoán đổi (Swap), tương lai (Future) và quyền chọn (Option). Tỷ giá
phái sinh không được hình thành theo quan hệ cung cầu trực tiếp trên Forex, mà kết
quả của nó dựa vào kỹ thuật tính toán dựa vào các thông số có sẵn trên thị trường.
Tỷ giá phái sinh là tỷ giá có thời hạn, được thỏa thuận ngày hôm nay, nhưng việc
thanh toán xảy ra sau đó từ ba ngày làm việc trở lên.
Tỷ giá mở cửa (Opening rate) là tỷ giá được công bố vào đầu giờ giao dịch.
Tỷ giá đóng cửa (Closing rate) là tỷ giá được công bố vào cuối giờ giao dịch.
Đây cũng là một trong những chỉ tiêu để đánh giá tình hình biến động tỷ giá trong
ngày và dự đoán biến động ngày hôm sau. Tuy nhiên, tỷ giá đóng cửa hôm nay
không nhất thiết phải là tỷ giá mở cửa ngày mai.
Tỷ giá đóng cửa và mở cửa là khác nhau, không thể lấy tỷ giá đóng cửa ngày
hôm trước cho tỷ giá mở cửa ngày hôm sau. Vì Hầu hết trong thời gian thị trường
đóng cửa thì các sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội vẫn diễn ra, gây ảnh hưởng đến
giá trị tương lai ngoại tệ. Cho nên vào ngày hôm sau, giá mở cửa của hầu hết các
loại ngoại tệ đều khác với giá đóng cửa của ngày hôm trước.


6

Tỷ giá chéo (Crosed rate) là tỷ giá giữa hai đồng tiền được suy ra từ đồng
tiền thứ ba (còn gọi là đồng tiền trung gian)
Tỷ giá chuyển khoản (Transfer rate) là tỷ giá chuyển khoản áp dụng cho các
giao dịch mau bán ngoại tệ là các khoản tiền gửi tại các ngân hàng.
Tỷ giá tiền mặt (note rate) là tỷ giá tiền mặt áp dụng cho các ngoại tệ kim
loại, tiền giấy, séc du lịch và thẻ tín dụng. Thông thường tỷ giá mua tiền mặt thấp
hơn và tỷ giá bán tiền mặt cao hơn so với tỷ giá chuyển khoản.

Ngược lại, nếu tỷ lệ lạm phát trong nước thấp hơn lạm phát ở nước ngoài thì
nhu cầu hàng nội địa sẽ tăng lên và nhu cầu hàng ngoại nhập sẽ giảm. Do giá cả
hàng hóa trong nước rẻ hơn nhiều so với hàng hóa nhập khẩu. Sự thay đổi nhu cầu
của hàng hóa sẽ dẫn đến sự giảm cầu và thừa cung ngoại tệ. Kết quả là, tỷ giá sẽ
giảm hay còn gọi là ngoại tệ xuống giá so với nội tệ.
1.1.3.2 Sự thay đổi lãi suất nội tệ và ngoại tệ
Nếu lãi suất trong nước tăng tương đối so với lãi suất ngoại tệ thì tài sản tài
chính nội địa sẽ hấp dẫn các nhà đầu tư hơn. Do đó, dòng vốn sẽ chảy vào thị
trường vốn nội địa và chảy ra khỏi thị trường vốn nước ngoài dẫn đến sự giảm cầu
và tăng cung ngoại tệ. Kết quả là, tỷ giá giảm hay còn gọi là đồng nội tệ lên giá so
với ngoại tệ.
Ngược lại. nếu lãi suất trong nước giảm tương đối so với lãi suất ngoại tệ thì
tài sản tài chính nội địa sẽ không hấp dẫn các nhà đầu tư hơn so với nước ngoài. Do
đó, dòng vốn sẽ chảy ra khỏi thị trường vốn nội địa và chảy vào thị trường vốn nước
ngoài. Điều này dẫn đến sự tăng cầu cầu và giảm cung ngoại tệ. Kết quả là,tỷ giá
tăng hay còn gọi là đồng nội tệ xuống giá so với ngoại tệ.
1.1.3.3 Tốc độ tăng trưởng kinh tế tương đối
Nếu tốc độ tăng trưởng kinh tế trong nước cao hơn nước ngoài thì nhập khẩu
tăng trưởng nhanh hơn xuất khẩu dẫn đến cầu ngoại tệ tăng nhanh hơn cung ngoại
tệ, đồng ngoại tệ lên giá so với nội tệ.
Ngược lại, nếu tốc độ tăng trưởng kinh tế trong nước thấp hơn nước ngoài thì
xuất khẩu tăng trưởng nhanh hơn nhập khẩu, dẫn đến cung ngoại tệ tăng nhanh hơn
cầu ngoại tệ, đồng ngoại tệ xuống giá so với nội tệ.


9

1.1.3.4 Tình hình ổn định chính trị
Tình hình chính trị là một trong những yếu tố ảnh hưởng không nhỏ tới tỷ giá.
Một nền kinh tế- chính trị ổn định sẽ thu hút các nhà đầu tư hơn. Do đó các nhà đầu

nhau. Còn theo nghĩa hẹp kinh doanh ngoại tệ là các hoạt động mua bán ngoại tệ
của các ngân hàng thương mại khi ngân hàng tham gia trên thị trường trong và
ngoài nước nhằm đảm bảo nhu cầu về ngoại tệ của khách hàng,và đem lại lợi nhuận
cho ngân hàng
 Một số đặc điểm chính của kinh doanh ngoại tệ
Hoạt động KDNT của ngân hàng vừa đáp ứng nhu cầu giao dịch mua bán
ngoại tệ của ngân hàng, vừa là nơi đầu cơ ngoại tệ đem lại lợi nhuận.
Hoạt động KDNT là hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro. Như: rủi ro tỷ giá và
rủi ro lãi suất. Ngoài ra, còn một số rủi ro khác nhưng ít có tác động đến hoạt động
KDNT: rủi ro thanh khỏan, rủi ro tín dụng,….
Hoạt động KDNT gắn chặt với tỷ giá. Tỷ giá phản ánh biến động của các loại
ngoại tệ nên để thực hiện thành công hoạt động này cần theo sát các biến động tỷ giá
trên thị trường quốc tế. Để phòng ngừa rủi ro tỷ giá các NHTM thường sử dụng các
công cụ thị trường phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi lãi suất, hợp
đồng quyền chọn để làm cân bằng trạng thái luồng tiền và cố định các mức tỷ giá.

1.1.4.2 Thị trường ngoại hối (The foreign exchange market - FX)
 Khái niệm thị trường ngoại hối
Nguyễn Văn Tiến và Phạm Thị Hoàng Anh (2010), “Thị trường ngoại hối (The
foreign exchange market - FX) là nơi thực hiện việc trao đổi mua bán các loại ngoại
tệ và phương tiện chi trả có giá trị bằng ngoại tệ mà giá cả ngoại tệ được xác định
trên cơ sở cung cầu”
 Một số đặc điểm chính của thị trường ngoại hối
Vì thị trường ngoại hối mua bán các loại hàng hóa đặc biệt nên thị trường
ngoại hối có những đặc điểm riêng biệt mà các thị trường khác không có được.
Thị trường giao dịch mang tính quốc tế, phạm vi hoạt động mang tính toàn cầu
nhằm phục vụ cho các nhu cầu mua bán giao dịch về ngoại tệ


11



12

 Rủi ro đối tác: là rủi ro xảy ra khi một ngân hàng đối tác hay khách hàng không
có khả năng hay không muốn thực hiện các nghĩa vụ đã cam kết trong hợp đồng
giao dịch mua bán ngoại tệ vào thời điểm phát sinh các nghĩa vụ đã cam kết đó.
Trong trường hợp này rủi ro thực sự cho ngân hàng là chi phí để huỷ bỏ hợp
đồng với đối tác theo giá tại thời điểm hiện tại.
 Rủi ro chính trị là rủi ro xảy ra khi đối tác giao dịch ở nước ngoài không thể hoặc
có thể không thực hiện được các nghĩa vụ cam kết trong hợp đồng giao dịch mua

bán ngoại tệ vào thời điểm phát sinh các nghĩa vụ cam kết mà nguyên nhân có
thể do chiến tranh, bạo loạn…
Nhìn chung trong hoạt động KDNT ngân hàng phải đối mặt với rất nhiều rủi ro,
tuy nhiên rủi ro quan trọng nhất đem lại tổn thất lớn cho ngân hàng đó là rủi ro
tỷ giá.
1.2.2 Khái niệm rủi ro tỷ giá trong kinh doanh ngoại tệ
Về bản chất, kinh doanh ngoại tệ chứa đựng rủi ro rất cao. Ngoài các rủi ro
thông thường mà các hoạt động khác cũng phải đối mặt như: rủi ro lãi suất, rủi ro
thanh khoản, rủi ro kỹ thuật, rủi ro pháp lý, hay rủi ro chính trị,… thì kinh doanh
ngoại tệ còn chịu thêm một loại rủi ro đặc biệt là rủi ro tỷ giá. Do tỷ giá biến động
thường xuyên và tương đối phức tạp nên rủi ro tỷ giá được xem là rủi ro thường trực
trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng.
Theo Nguyễn Văn Tiến (2010) “Rủi ro tỷ giá là rủi ro phát sinh do sự thay đổi
tỷ giá ảnh hưởng đến giá trị kỳ vọng của một khoản ngoại tệ được quy về nội tệ
trong tương lai.”
Theo Joel Bessis (2012) “Rủi ro tỷ giá là rủi ro xuất phát từ thay đổi tỷ giá hối
đoái giữa tiền bản địa và ngoại tệ”
Có nhiều khái niệm về rủi ro tỷ giá, tóm lại rủi ro tỷ giá được định nghĩa là khả

thuộc tài sản có

(i)

(Mua vào trong kỳ)

-

Số dư của ngoại tệ
thuộc tài sản Nợ
(Bán ra trong kỳ)

Khi đó, xảy ra 3 trạng thái ngoại hối:


Trạng thái ngoại hối ngoại tệ i>0 (Long position): Số dư ngoại tệ thuộc tài sản Có
lớn hơn số dư ngoại tệ thuộc tài sản Nợ. Đây còn gọi là trạng thái ngoại tệ dương và
phần chênh lệch đó được gọi là trường thế (long currency position): Ngân


14

hàng sẽ gặp rủi ro tỷ giá nếu trong tương lai tỷ giá hối đoái của ngoại tệ đó giảm
xuống.
 Trạng thái ngoại hối ngoại tệ i
vào làm tỷ giá giảm trở lại.
1.3 Quản trị rủi ro tỷ giá trong kinh doanh ngoại tệ
1.3.1 Khái niệm quản trị rủi ro tỷ giá trong kinh doanh ngoại tệ
Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có
hệ thống nhằm nhận dạng, phân tích, điều tiết và kiểm soát rủi ro, giảm thiểu những
tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro.
Quản trị rủi ro tỷ giá là quá trình bao gồm 4 khâu quan trọng nhận dạng rủi ro tỷ
giá để tìm ra nguyên nhân gây nên rủi ro tỷ giá, phân tích rủi ro tỷ giá để chỉ ra xác suất
xuất hiện và tác động khi rủi ro tỷ giá xảy ra, điểu tiết rủi ro giúp đưa ra những phương
hướng, giải pháp để phòng ngừa, xử lý rủi ro tỷ giá và cuối cùng là kiểm soát rủi ro
nhằm đảm bảo việc quản trị rủi ro tỷ giá được diễn ra chặt chẽ, đúng đắn.

1.3.2 Quy trình quản trị rủi ro tỷ giá trong kinh doanh ngoại tệ
Việc quản trị rủi ro tỷ giá đóng vai trò rất quan trọng trong kinh doanh ngoại tệ
nên cần phải theo một quy trình phù hợp và chặt chẽ. Về cơ bản, quy trình quản trị
rủi ro tỷ giá bao gồm 4 bước sau: nhận diện rủi ro tỷ giá, phân tích rủi ro tỷ giá, điều
tiết rủi ro tỷ giá và cuối cùng là việc giám sát.
1.3.2.1 Nhận diện rủi ro tỷ giá
Trong quy trình quản trị rủi ro, nhận diện rủi ro là bước đầu tiên vô cùng quan
trọng giúp cho việc quản trị rủi ro đi đúng hướng. Trước hết cần nhận biết xem rủi
ro mà tổ chức đang đối mặt là rủi ro nào. Đối với Nhận diện rủi ro tỷ giá, ngân hàng
thương mại cần tìm hiểu nguyên nhân gây nên rủi ro tỷ giá, những nhân tố nào đang
tác động lên tỷ giá và xu hướng ảnh hưởng để từ đó làm cơ sở nền tảng cho các
bước sau của mô hình thực hiện có hiệu quả.


16

Dựa trên dự hiểu biết của nhân viên, sự tư vấn của các chuyên gia trên thị
trường hoặc dựa vào các số liệu, các công trình đã được nghiên cứu trước đó,... để