ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ VUI

TRUYỆN THƠ MỞ TRỜI DỰNG ĐẤT
DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ,
VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

THÁI NGUYÊN - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ VUI

TRUYỆN THƠ MỞ TRỜI DỰNG ĐẤT
DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA

Ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 8 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ,
VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS. TS. NGÔ THỊ THANH QUÝ

THÁI NGUYÊN - 2019

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2019
Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Vui

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN.............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ..................................................................................................ii
MỤC LỤC .......................................................................................................iii
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu. ............................................................................ 2
2.1. Những công trình nghiên cứu chung về truyện thơ……………………….2
2.2. Những công trình nghiên cứu về văn học dân gian Sán Dìu……………..3
2.2.1. Các cuộc phỏng vấn với nhà văn Ôn Thái Trần ...................................... 3
2.2.2. Về các bài báo.......................................................................................... 3
2.2.3. Về các luận văn, đề tài, công trình nghiên cứu khoa học ........................ 4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 6
3.1. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................. 6
3.2. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................... 6
4. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 6
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 7
6. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 7
7. Đóng góp của luận văn .................................................................................. 8
8. Cấu trúc của luận văn……………………………………………………….8
Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ VĂN HÓA - VĂN HỌC VÀ TRUYỆN THƠ
MỞ TRỜI DỰNG ĐẤT .................................................................................... 9
1.1. Tìm hiểu chung về văn hóa và văn học ...................................................... 9

3.1. Dấu ấn văn hóa Sán Dìu trong nghệ thuật xây dựng nhân vật truyện thơ
Mở trời dựng đất.............................................................................................. 58
3.1.1. Khái niệm............................................................................................... 58

iv


3.1.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện thơ Mở trời dựng đất…....60
3.2. Dấu ấn văn hóa Sán Dìu trong ngôn ngữ, hình ảnh và giọng điệu truyện
thơ Mở trời dựng đất ....................................................................................... 68
3.2.1. Hệ thống ngôn ngữ, hình ảnh mang đậm dấu ấn văn hóa Sán Dìu ....... 69
3.2.2. Dấu ấn văn hóa trong giọng điệu truyện thơ Mở trời dựng đất ............ 74
3.3. Dấu ấn văn hóa Sán Dìu trong kết cấu truyện thơ Mở trời dựng đất ....... 78
3.3.1. Khái niệm............................................................................................... 78
3.3.2. Kết cấu truyện thơ Mở trời dựng đất..................................................... 79
3.3.3. Sự kết hợp kết cấu tự sự - trữ tình ......................................................... 83
3.4. Không gian thời gian nghệ thuật truyện thơ Mở trời dựng đất ................ 87
3.4.1. Khái niệm không gian, thời gian nghệ thuật ......................................... 87
3.4.2. Không gian nghệ thuật trong truyện thơ Mở trời dựng đất ................... 88
3.4.3. Thời gian nghệ thuật trong truyện thơ Mở trời dựng đất ...................... 92
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 ................................................................................ 96
KẾT LUẬN..................................................................................................... 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................. 99

v


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Việt Nam là quốc gia có 54 dân tộc sinh sống trên cùng một lãnh thổ.

Bản thân tôi là người dân tộc Sán Dìu sống tại địa phương có nhiều người
Sán Dìu sinh sống với mong muốn bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
trong thời kỳ đất nước hội nhập và phát triển. Chúng tôi muốn gìn giữ những
nét đẹp truyền thống văn học, văn hóa dân gian để không bị thời gian làm cho
mai một lãng quên. Với những kết quả cũng như kiến thức thu nhận được, sau
khi nghiên cứu và thực hiện đề tài, chúng tôi hy vọng sẽ đóng góp nguồn tư
liệu bổ ích phục vụ cho quá trình học tập, nghiên cứu, giảng dạy chương trình
Ngữ văn địa phương tỉnh Thái Nguyên và truyền thụ đến thế hệ bạn trẻ sự hiểu
biết và tình yêu, lòng tự hào về văn học, văn hóa dân tộc mình.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu.
2.1. Những công trình nghiên cứu chung về truyện thơ.
Tác giả Võ Quang Nhơn trong cuốn Văn học dân gian các dân tộc ít
người ở Việt Nam (1983) [27], đánh giá cao vị trí của truyện thơ Nôm trong
văn học dân tộc các dân tộc ít người ở Việt Nam. Sách gồm bảy chương, trong
đó ông dành một chương để viết về truyện thơ. Về đề tài của truyện thơ, tác giả
cho rằng chúng rất phong phú, “chúng đề cập đến nhiều mặt trong hiện thực xã
hội của các dân tộc anh em... Đặc biệt là đề tài về cuộc đấu tranh cho tự do yêu
đương, cho quyền sống của người phụ nữ trong lòng xã hội cũ là một đề tài khá
phổ biến. Đó là khát vọng dân chủ thiết tha, mãnh liệt của quần chúng trong
lòng xã hội phong kiến mà quyền sống con người bị chà đạp, bóp nghẹt nặng
nề, được phản ánh vào trong nền văn học truyền thống các dân tộc anh em”
[27, tr.395-396].
Trên Tạp chí văn học năm 1997, số 7, Lê Trường Phát có bài viết “Về mô
hình cốt truyện của truyện thơ các dân tộc thiểu số” [28]. Tác giả nhận xét: Ở
truyện thơ Nôm của người Việt “mọi người hầu như đã nhất trí rằng phần lớn
cốt truyện của thể loại này được xây dựng theo mô hình “kết thúc có hậu”[28,

2





gian của người Sán Dìu Quảng Ninh là những truyện thơ như: Mở trời dựng
đất, Vua cóc ở Man Cay Coóc, Dì ghẻ con chồng …”[42].
Tạp chí điện tử Văn Hiến khẳng định: “Văn hóa: Thơ ca dân gian của
người Sán Dìu phong phú, dùng thơ ca trong sinh hoạt hát đối nam nữ (Soọng
cô) rất phổ biến. Truyện kể - chủ yếu truyện thơ khá đặc sắc. Các điệu nhảy
múa thường xuất hiện trong đám ma. Nhạc cụ có tù và, kèn, trống, sáo, thanh
la, não bạt cũng để phục vụ nghi lễ tôn giáo. Nhiều trò chơi dân tộc được họ ưa
thích là: đi cà kheo, đánh khăng, đánh cầu lông kiểu Sán Dìu, kéo co...”[43].
Tạp chí điện tử Văn hóa nghệ thuật nói về: “Sự đa dạng về tài nguyên hóa,
người Sán Dìu có vốn văn học dân gian phong phú, tác giả nhấn mạnh về
những truyện thơ đặc sắc như Mở trời dựng đất, Vua Bàn Cổ…”[44].
Những nhận định, đánh giá của các bài báo trên đã nêu ra một số vấn đề
đáng lưu ý đến văn học Sán Dìu. Nhưng theo sưu tầm khảo sát của chúng tôi,
hiện nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu toàn diện, tìm
hiểu, đánh giá về truyện thơ đồng bào dân tộc Sán Dìu nói chung, và truyện thơ
Mở trời dựng đất nói riêng, đây là lý do chúng tôi chọn đề tài “Truyện thơ Mở
trời dựng đất dưới góc nhìn văn hóa” để thực hiện luận văn.
2.2.3. Về các luận văn, đề tài, công trình nghiên cứu khoa học
Đã có nhiều công trình, bài viết, nghiên cứu, đề cập trực tiếp hoặc gián
tiếp đến các khía cạnh văn học, văn hóa Sán dìu. Điều đó, cho thấy sức thu hút
và giá trị cần quan tâm ở lĩnh vực này, cụ thể như sau:
Bàn về bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu, phải kể đến cuốn Người Sán
Dìu ở Việt Nam của Ma Khánh Bằng [13]. Tác giả đã giới thiệu khái quát về
dân tộc Sán Dìu, các hoạt động kinh tế, sinh hoạt vật chất và một số tục lệ trong
đời sống hàng ngày của đồng bào.
Bên cạnh đó là cuốn Tri thức dân gian trong chu kỳ đời người của người Sán
Dìu ở Việt Nam của Diệp Trung Bình [14]. Tác giả làm rõ đặc điểm văn hóa của
người Sán Dìu ở Việt Nam, đưa ra so sánh và khẳng định những giá trị truyền

trọng của việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc
trong bối cảnh hiện nay.

5


Văn học dân gian dân tộc Sán Dìu ở Thái Nguyên, Trần Thị Thanh Tâm
[36], tác giả tìm hiểu và nghiên cứu về truyện cổ tích, hát Soọng cô của dân tộc
Sán Dìu đây là loại hình nghệ thuật dân gian, văn học đặc sắc của người Sán
Dìu…
Như vậy, chúng ta có thể thấy nghiên cứu truyện thơ dân gian dân tộc Sán
Dìu còn rất khiêm tốn.Và hướng nghiên cứu các truyện thơ dân gian dưới góc
nhìn văn hóa chưa thực sự được quan tâm của các nhà nghiên cứu... nhưng các
công trình nghiên cứu trên là những gợi mở, tiền đề khoa học có giá trị cho việc
nghiên cứu đề tài luận văn của chúng tôi.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: giá trị nội dung và nghệ thuật của Truyện thơ Mở
trời dựng đất dưới góc nhìn văn hóa.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu truyện thơ Mở trời dựng đất của dân tộc Sán Dìu.
Phạm vi tư liệu là tác phẩm: Mở trời dựng đất (Hoi then dip thi) được nhà
văn Ôn Thái Trần sưu tầm, biên soạn, dịch [37].
4. Mục đích nghiên cứu
Với đề tài này chúng tôi hướng đến mục đích nghiên cứu:
Thứ nhất: Khảo sát truyện thơ Mở trời dựng đất dưới góc nhìn văn hóa,
tìm hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. chúng tôi mong muốn
đóng góp nhỏ bé để đánh giá và khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu.
Từ đó góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một
dần bởi mặt trái của cơ chế thị trường và quá trình đô thị hóa.

giả và phân tích nội dung tác phẩm.
- Phương pháp so sánh: Nếu chỉ nhìn nhận ở một phương diện thì không
thể đưa ra kết luận về vấn đề một cách chính xác. Chính vì vậy, khi nghiên cứu
về văn hóa - văn học, chúng ta cần đặt đối tượng trong mối tương quan với các
đối tượng khác để có cái nhìn khái quát nhất. Mục đích của phương pháp so
sánh là làm rõ sự khác biệt hay những đặc trưng riêng của đối tượng nghiên
cứu, giúp cho các đối tượng quan tâm có căn cứ để đưa ra lựa chọn.
- Phương pháp tổng hợp: Là phương pháp được sử dụng nhằm liên kết các
bộ phận, khía cạnh liên quan đến đối tượng thành một chỉnh thể đầy đủ và sâu
sắc gắn với chủ đề nghiên cứu. Từ quá trình phân tích, chúng tôi đưa ra những

7


kết luận về vấn đề: Biểu hiện của văn hóa trong tác phẩm, ý nghĩa và giá trị của
các khía cạnh văn hóa được phản ánh qua tác phẩm.
7. Đóng góp của luận văn
Là đề tài đầu tiên nghiên cứu, khảo sát về truyện thơ Mở trời dựng đất
dưới góc nhìn văn hóa.
Nghiên cứu dưới góc nhìn văn hóa chúng tôi muốn góp tiếng nói khẳng
định giá trị độc đáo của truyện thơ dân gian Sán Dìu, đóng góp của truyện thơ
dân gian nói riêng và văn học dân gian Sán Dìu nói chung cho nền văn học dân
gian Việt Nam.
Luận văn là một trong những tư liệu có giá trị dùng để tham khảo cho các
công trình nghiên cứu tiếp theo về văn học dân tộc Sán Dìu.
8. Cấu trúc của luận văn
Luận văn của chúng tôi ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo
và Mục lục, phần Nội dung được triển khai trong ba chương:
Chương 1: Khái quát về văn hóa - văn học và truyện thơ Mở trời dựng đất.
Chương 2: Nội dung truyện thơ Mở trời dựng đất dưới góc nhìn văn hóa.

thống dựa trên quan điểm về tính ổn định của văn hóa. Một trong những định
nghĩa đó là của Edward Sapir (1884 - 1939), nhà nhân loại học, ngôn ngữ học

9


người Mỹ: văn hóa chính là bản thân con người, cho dù là những người hoang
dã nhất sống trong một xã hội tiêu biểu cho một hệ thống phức hợp của tập
quán, cách ứng xử và quan điểm được bảo tồn theo truyền thống”[45].
“Cách định chuẩn mực: nhấn mạnh đến các quan niệm về giá trị, chẳng
hạn William Isaac Thomas (1863 - 1947), nhà xã hội học người Mỹ coi văn hóa
là các giá trị vật chất và xã hội của bất kỳ nhóm người nào (các thiết chế, tập
tục, phản ứng cư xử..)”[45].
“Các định nghĩa tâm lý học: nhấn mạnh vào quá trình thích nghi với môi
trường, quá trình học hỏi, hình thành thói quen, lối ứng xử của con người. Một
trong những cách định nghĩa như vậy của William Graham Sumner (1840 1910), viện sỹ Mỹ, giáo sư Đại học Yale và Albert Galloway Keller, học trò và
cộng sự của ông là: Tổng thể những thích nghi của con người với các điều kiện
sinh sống của họ chính là văn hóa, hay văn minh…Những sự thích nghi này
được bảo đảm bằng con đường kết hợp những thủ thuật như biến đổi, chọn lọc
và truyền đạt bằng kế thừa”[45].
“Các định nghĩa cấu trúc: chú trọng khía cạnh tổ chức cấu trúc của văn hóa,
ví dụ Ralph Linton (1893 - 1953), nhà nhân loại học người Mỹ định nghĩa: Văn
hóa suy cho cùng là các phản ứng lặp lại ít nhiều có tổ chức của các thành viên
xã hội; Văn hóa là sự kết hợp giữa lối ứng xử mà các thành tố của nó được các
thành viên của xã hội đó tán thành và truyền lại nhờ kế thừa”[45].
“Các định nghĩa nguồn gốc: định nghĩa văn hóa từ góc độ của nó, ví dụ
định nghĩa của Pitirim Alexandrovich Sorokin (1889 - 1968), nhà xã hội học
người Mỹ gốc Nga, người sáng lập khoa xã hội học của Đại học Harvard; với
nghĩa rộng nhất, văn hóa chỉ tổng thể những gì được tạo ra, hay được cải biến
bởi hoạt động ý thức hay vô thức của hai hay nhiều cá nhân tương tác với nhau

hai này đã được cộng đồng quốc tế chấp nhận tại Hội nghị liên chính phủ về
các chính sách văn hoá họp năm 1970 tại Venise”[46].
Trong Từ điển tiếng Việt do nhà xuất bản Đà Nẵng và Trung tâm Từ điển
học xuất bản năm 1995, Hoàng Phê chủ biên đã đưa ra một loạt quan niệm về
văn hóa:

11


“Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con
người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử”.
“Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con
người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác
giữa con người với môi trường tự nhiên xã hội”.
“Văn hóa là những hoạt động của con người nhằm thỏa mãn nhu cầu đời
sống tinh thần (nói tổng quát)”.
“Văn hóa là tri thức, kiến thức khoa học (nói khái quát)”.
“Văn hóa là trình độ cao trong sinh hoạt xã hội, biểu hiện của văn minh”.
“Văn hóa còn là cụm từ để chỉ một nền văn hóa của một thời kỳ lịch sử cổ
xưa, được xác định trên cơ sở một tổng thể những di vật có những đặc điểm
giống nhau, ví dụ Văn hóa Hòa Bình, Văn hóa Đông Sơn”[31,tr1062].
Tóm lại, có rất nhiều định nghĩa về văn hóa qua đó chúng ta hiểu văn hóa
là sản phẩm của con người, bao gồm một hệ thống các giá trị vật chất và tinh
thần do con người sáng tạo, tích lũy. Văn hóa được tạo ra và phát triển trong
quan hệ giữ con người và xã hội. Nhưng chính văn hóa đã tham gia vào việc
tạo nên con người, duy trì sự bền vững quá đó làm ổn định trật tự xã hội. Văn
hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ thông qua quá trình xã hội hóa.
Trong văn chương nghệ thuật, văn hóa thể hiện rất phong phú và đa dạng
trên nhiều cấp độ khác nhau, điều này được thấy rõ ở sự trải nghiệm và độ thẩm
thấu văn hóa của người nghệ sĩ. Nhưng có thể khẳng định văn hóa dân tộc là

dân gian chúng ta có cái nhìn toàn cảnh về văn hóa lịch sử các dân tộc trải qua
từng thời kỳ cụ thể. Như trong sử thi Đam - San tác giả dân gian miêu tả bức
tranh về con người, phong tục, tín ngưỡng, cảnh vật, văn hóa cồng chiêng, hình
thức diễn xướng Khan của dân tộc Ê-đê. Truyện thơ Tiễn dặn người yêu của
dân tộc Thái đưa ta đến vùng đất Tây Bắc của tổ quốc. Nếu vùng đất Tây
Nguyên chịu ảnh hưởng từ văn hóa Chămpa thì người Thái, người Sán Dìu
chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa cổ đại.
Truyện thơ Mở trời dựng đất là một trong số đó. Tác phẩm thể hiện cái
nhìn toàn cảnh về văn hóa - văn học dân tộc Sán Dìu. Văn hóa đồng bào Sán

13


Dìu rất phong phú, thể hiện ở các phong tục, tập quán, lễ nghi như: Lễ hội Đại
phan, lễ Cầu mùa, Tết Mười Tư (14/7 âm lịch), lễ Rửa cày bừa...Nét độc đáo về
văn hóa âm thực của người Sán Dìu được thể hiện qua nghệ thuật chế biến các
món ăn như: món bánh bạc đầu, bánh tài nồng ệp, canh gà bản địa nấu với rượu
và lá ngải cứu, thịt muối, cháo khoai, sắn. Tất cả được đều chế biến từ nguyên
liệu sẵn có trong đời sống của đồng bào. Nhiều món ăn trở thành đặc sản không
thể thiếu khi tiếp đón khách quý trong mỗi dịp lễ, Tết của người Sán Dìu.
Văn hóa dân gian của dân tộc Sán Dìu rất phong phú, nổi bật nhất là mảng
văn học dân gian. Một trong những thể loại đặc sắc phải kể đến truyện thơ, với
các tác phẩm như: Mở trời dựng đất, Kinh sách dạy con, Dì ghẻ con chồng
…Về loại hình diễn xướng dân gian, độc đáo nhất là hát Soọng cô, Soọng cô
thực chất là loại hình hát đối đáp giao duyên, không gian diễn xướng chủ yếu là
ở các lễ hội. Hát Soọng cô luôn có trong lễ Đại Phan (mừng cơm mới), lễ hội
lớn nhất trong năm của đồng bào. Vì việc giữ gìn và phát huy giá trị nghệ thuật
dân gian là một việc rất cần thiết trong thời đại hiện nay.
1.2. Vai trò, vị trí của văn hóa và văn học
1.2.1. Văn học phản ánh, soi chiếu văn hóa

ngựa đau cả tàu bỏ ăn cỏ”, “bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy là khác giống như
chung một giàn”. Trọng đạo lý: “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng
cây”, “công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”.
Trong chuẩn mực ứng xử của cộng đồng gia tộc, “anh em như thể chân tay”,
văn hóa cộng đồng: “tối lửa tắt đèn có nhau”, “lá lành đùm lá rách”. Trong
cung cách xưng hô mang tính thân tộc đối với toàn xã hội: “cha, mẹ, chú, bác,
anh, em, cháu”... làm cho làng xóm, thậm chí toàn dân tộc như một gia tộc mở
rộng. Văn học phản ánh toàn diện cuộc sống của con người, vì thế văn hóa luôn
gắn bó mật thiết trong mỗi tác phẩm. Ở đó không chỉ là những quan niệm về
con người được thể hiện qua nghệ thuật ngôn từ, còn là những chuẩn mực ứng
xử của cộng đồng, dân tộc trong mỗi thời kỳ lịch sử. Tác phẩm văn học tái hiện
đời sống tinh thần các dân tộc, như một sản phẩm kết tính của văn hóa. Tính
văn hóa trong văn chương cho chúng ta cái nhìn sâu rộng hơn về giá trị tác

15


phẩm qua hệ thống hình tượng nghệ thuật, từ đó tạo ra mối liên hệ với các loại
hình nghệ thuật khác cũng như với nền văn hóa khác.
Tóm lại, văn học là tấm gương phản chiếu của văn hóa, là “gương mặt của
văn hóa”. Văn hóa của một dân tộc phong phú, đa dạng thì văn học dân tộc đó
cũng phát triển và để lại nhiều dấu ấn. Tìm hiểu văn học Sán Dìu, chúng tôi có
cái nhìn sâu rộng về truyền thống văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số miền
núi phía Bắc, từ đó tự hào, quý trọng những tri thức quý giá mà thế hệ đi trước
đã dày công vun đắp để lại cho hậu thế .
1.2.2. Văn học góp phần lưu giữ, phát huy các giá trị văn hóa
Bản sắc văn hóa dân tộc đã làm nên sức sống, sức mạnh để người Sán
Dìu vượt qua biết bao sóng gió, thác ghềnh và không ngừng phát triển, lớn
mạnh. Từ đó văn hóa là điểm tựa, cầu nối để đồng bào Sán Dìu hội nhập, giao
lưu với các nền văn hóa tiến bộ trong và ngoài nước. Văn học lưu giữ tinh hoa

Khi phản ánh hiện thực xã hội, văn học thể hiện tinh thần đấu tranh chống
áp bức, là tiếng nói đòi quyền sống, khát vọng hạnh phúc cho con người. Bên
cạnh đó, văn học thể hiện tình yêu thương, cảm thông, trân trọng đối với những
người bị áp bức, cùng khổ, những người có đức tính, phẩm hạnh tốt đẹp mà trải
qua những thử thách cam go, làm cho phẩm chất ấy càng toả sáng. Ðó là tấm
lòng bác ái, đức hy sinh, lòng hiếu thảo, phẩm chất trong sạch, lòng dũng cảm...
Ðặc biệt là hình tượng người phụ nữ được miêu tả trong tác phẩm văn học,
chính là những tấm gương sáng về đạo đức, phẩm hạnh mà nhà văn muốn gửi
gắm đến độc giả.
Qua đó, chúng ta thấy sự tác động từ văn hóa đến văn học, vì vậy đề tài
của văn học thường tìm đến văn hóa. Văn hóa là nền tảng tinh thần xã hội, trở
thành nguồn cảm hứng bất tận cho nhà văn trong quá trình sáng tạo nghệ thuật.
Văn hóa được coi là bầu khí quyển để cho cây văn học sinh sôi, nảy nở. Nền
văn học bắt rễ sâu vào bản sắc văn hóa dân tộc sẽ là điều kiện tiền đề để nó
phát triển và đơm hoa kết trái. Người nghệ sĩ am hiểu sâu sắc nguồn cội, tinh
hoa văn hóa dân tộc mình thì tác phẩm sẽ trở thành một bức tranh đặc sắc lột tả
được các khía cạnh đời sống dân tộc.

17


1.2.3. Phương pháp nghiên cứu văn học dưới góc nhìn văn hóa
Từ trước đến nay có rất nhiều hướng tiếp cận văn học từ văn hóa khác
nhau, điều này cho thấy sự đa dạng, phức tạp trong nghiên cứu văn học - văn
hóa. Nhưng trong các hướng nghiên cứu đấy chúng ta vẫn thấy nổi lên những
vấn đề như sau:
Văn học và văn hóa có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, không thể tách rời
nhau. Văn hóa chi phối đến sự hình thành, phát triển của văn học, mỗi quốc gia
sẽ có một nền văn học mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc mình và chịu sự
tác động mạnh mẽ từ văn hóa - tinh thần dân tộc ấy. Nói cách khác văn học là