TRƯỜNG ĐẠI HỌC s ư PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGŨ VĂN
===goGŨ!oa===

NGUYỄN THỊ MAI PHƯƠNG

TRUYỆN NGẮN BÌNH NGUYÊN Lộc
DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
•

•

•

C huyên ngành: V ăn học V iệt N am

HÀ NỘI - 2015

•


TRƯỜNG ĐẠI HỌC s ư PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGŨ VĂN
===£oB3o3===

NGUYỄN THỊ MAI PHƯƠNG

TRUYỆN NGẮN BÌNH NGUYÊN Lộc
DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA



LỜI CAM ĐOAN

Ket quả nghiên cứu này là của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của TS.
Nguyễn Thị Tuyết Minh. Khóa luận không trùng với kết quả nghiên cứu của
những tác giả khác. Tôi xin cam đoan rằng:
- Khóa luận là kết quả nghiên cún của riêng tôi.
- Mọi tư liệu trích dẫn trong khóa luận là hoàn toàn trung thực.
Neu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm!

Hà Nội, tháng 5 năm 2015
Tác giá khóa luận

Nguyễn Thị Mai Phương


MỞ ĐÀU

MỞ ĐẦU..................................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài..............................................................................................1
2. Lịch sử vấn đ ề ................................................................................................ 2
3. Mục đích nghiên cún..................................................................................... 4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cún................................................................ 4
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 4
6. Đóng góp của khóa luận................................................................................ 5
7. Bố cục khóa luận............................................................................................ 5
NỘI DƯNG.............................................................................................................6
Chương 1. GIỚI THUYẾT CHUNG....................................................................6
1.1. Mối quan hệ văn học - văn hóa và hướng nghiên cún văn học từ góc

MỞ ĐÀU
1. Lí do chọn đề tài
Bình Nguyên Lộc là một nhà văn lớn của văn xuôi đô thị miền Nam giai
đoạn 1954 - 1975. Ông là một trong ba cây bút đã sáng tác nhiều nhất của cả
nước là Hồ Biểu Chánh, Lê Văn Trương và Bình Nguyên Lộc (theo tác giả
Nguyễn Ngu Ý). Văn xuôi Bình Nguyên Lộc phản ánh chân thực nét đặc
trung văn hóa của đất và người Nam Bộ. Ông sáng tác ở nhiều thể loại như:
tiểu thuyết, truyện dài, truyện ngắn, nghiên cún. Ông còn chú giải nhiều tác
phẩm văn chương cổ điển Việt Nam như: Văn chiêu hồn (Nguyễn Du), Tự
tình khúc (Cao Bá Nhạ)... Nhung đặc sắc hơn cả vẫn là truyện ngắn với hơn
1000 tác phẩm. Truyện ngắn Bình Nguyên Lộc khắc họa lịch sử mở cõi
phương Nam của những bậc tiền nhân, thấm đẫm cảm hứng tìm về nguồn cội,
đồng thời khắc họa sắc nét phong vị văn hóa của đất và người Nam Bộ. Có
thể nói, trước Bình Nguyên Lộc dường như chưa có một nhà văn nào viết về
công cuộc khai phá đất hoang của dân tộc Việt, về hành trình Nam tiến đặc
sắc như thế. Là người có vốn hiểu biết về sâu sắc về văn hóa phương Nam
nên những trang văn của Bình Nguyên Lộc mang sức nặng của tri thức về
nhiều lĩnh vực như lịch sử, địa lí, phong tục, tập quán... của một vùng đất
mênh mông trù phú chiếm gần 1/2 tống diện tích lãnh thố đất nước Việt Nam.
Đọc truyện ngắn Bình Nguyên Lộc, bạn đọc dường như được đến văn
hóa đất và người Nam Bộ- nơi có những vùng đất hoang sơ mà trù phú, hào
phóng; nơi có những con người chất phác, bộc trực mà sâu nặng nghĩa tình.
Dù họ đi xa vạn dặm vẫn đau đáu một nỗi nhó’ cội nguồn quê hương. Đe rồi
tinh hoa văn hóa miền Nam vẫn hòa điệu với bản sắc cá tính miền Bắc để làm
nên vẻ đẹp văn hoá con người Việt, tâm hồn Việt.
Xuất phát từ lí do trên, chúng tôi lựa chọn nghiên cún đề tài: “Truyện
ngắn Bình Nguyên Lộc dưới góc nhìn văn hóa ”

1




những con người không thế tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác...". Bên cạnh việc
đề cao ưu điểm của tập Ký thác gồm 16 truyện là đề tài "phong phú", nội
dung mang "sắc thái địa phương đậm đà", tác giả Vũ Hạnh cũng chỉ ra chỗ
kém thuyết phục của tập truyện ngắn nói trên là cách trình bày và giải quyết
các vấn đề của Bình Nguyên Lộc quá dễ dãi, đơn giản.
Các nhà phê bình như Cao Huy Khanh, Trần Văn Nam, Hoàng Văn
Bình... khi nhận xét về văn chương Bình Nguyên Lộc nói chung đều cho rằng:
văn ông "bình dân và thực té". Nguyễn Ngu Ý, Lê Phương Chi, Nguyễn Nam
Anh trong một số bài phỏng vấn nhà văn Bình Nguyên Lộc nhấn mạnh đến
khối lượng tác phẩm lớn, cường độ làm việc và quan điếm sáng tác của ông.
Sau năm 1975, Nguyễn Q. Thắng là người nghiên cứu, tìm hiểu về Bình
Nguyên Lộc bao quát và có hệ thống nhất. Trong Lời giới thiệu bộ sách Tuyển
tập Bình Nguyên Lộc (2002) mà ông là người sưu tầm, tuyển chọn, ông đánh
giá cao nội dung truyện ngắn Bình Nguyên Lộc ở 4 vấn đề chính: Tinh yêu
làng quê, nơi chôn nhau cắt rốn; tư tưởng tự do, tiến bộ, văn minh; ý thức vươn
lên của con người; thương yêu gần gũi người bình dân, nghèo khổ... Trong các
vấn đề nêu, Nguyễn Q. Thắng cho rằng tình yêu làng quê là vấn đề rộng lớn
nhất, bao trùm lên tất cả sáng tác của Bình Nguyên Lộc.
Các tác giả Từ điển văn học (bộ mới), NXB Thế giới, 2004 nhận xét về
văn xuôi Bình Nguyên Lộc như sau: “Trước Bình Nguyên Lộc, dường như
chưa có một nhà văn Việt Nam nào viết về sự khai phả đất hoang của dân tộc
Việt, về đất và nước một cách bát ngát và sâu xa đến thế
Ngoài ra còn một số luận văn, một số bài báo, trang web... tìm hiểu về
văn nghiệp của Bình Nguyên Lộc, nhưng đến nay vẫn chưa có một công trình
nào đi sâu nghiên cún vấn đề văn hóa trong truyện ngắn Bình Nguyên Lộc.
Có thể thấy, cho đến nay, các công trình nghiên cún về văn nghiệp của
Bình Nguyên Lộc vẫn chưa thể nói là nhiều so với khối lượng tác phẩm đồ sộ


- Phương pháp xã hội học

4


- Phương pháp nghiên cún liên ngành giữa văn học và văn hóa
- Phương pháp phân tích - tổng hợp
6. Đóng góp của khóa luận
Tìm hiếu Truyện ngắn Bình Nguyên Lộc dưới góc nhìn vãn hóa, khóa
luận sẽ làm rõ nét độc đáo văn hóa về vùng đất và con người Nam Bộ. Từ đó,
ý thức sâu sắc về vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội
nhập, toàn cầu hóa ngày nay.
Thực hiện đề tài này, người viết sẽ có được những kinh nghiệm nghiên
cứu bổ ích đối với một sinh viên sắp tốt nghiệp. Đồng thời, khóa luận cũng
trở thành một tài liệu tham khảo hữu ích đối với nghiên cứu và giảng dạy văn
xuôi Việt Nam hiện đại.
7. Bố cục khóa luận
Ngoài phần Mở đầu, Ket luận, Tài liệu tham khảo, Nội dung khóa luận
được triển khai thành ba chương như sau:
Chương 1. Giới thuyết chung
Chương 2. Biếu hiện văn hóa trong truyện ngắn Bình Nguyên Lộc
Chương 3. Một số phương diện nghệ thuật biểu hiện văn hóa trong
truyện ngắn Bình Nguyên Lộc.

5


NỘI DUNG
Chương 1
GIỚI THUYẾT CHUNG

hoá nhưng xem xét văn học từ góc độ này sẽ nhận ra thêm nhũng giá trị rộng
hon và bền vững hơn của nghệ thuật ngôn từ. Nó cũng giúp người nghiên cún
có cái nhìn liên ngành, có thể lí giải trọn vẹn và thấu đáo hơn về giá trị của
văn học. Đây là một hướng nghiên CÚ01 mới, có nhiều iru thế và chứng tỏ được
tính khả dụng.
1.2. Vùng văn hóa Nam Bộ
Vùng văn hóa hay văn hóa vùng miền là một không gian xác định, được
tạo thành bởi các đơn vị dân cư trên một phạm vi địa lý của một hay nhiều tộc
người. Đó còn là một hệ thống các dạng thức văn hóa mang đậm sắc thái tâm
lý cộng đồng, thể hiện trong môi trường xã hội nhân văn thông qua các hình
thức ứng xử của con người trong suốt tiến trình lịch sử. Có hai yếu tố cơ bản
tạo bản sắc văn hóa vùng, đó là yếu tố về môi trường sinh thái tự nhiên mà từ
đó sinh ra, quy định cách thức cư trú, canh tác, đấu tranh sinh tồn và phát
triển. Yeu tố thứ hai là yếu tố chứa đựng các hình thức biếu hiện văn hóa của
con người, tạo ra cung cách nhận thức, hoạt động riêng, tạo ra nếp sống,
phong tục tập quán, văn học nghệ thuật, ngôn ngữ và các quan hệ giao lưu
kinh tế - văn hóa... giữa nội bộ cộng đồng hay với cư dân của các vùng đất,
địa phương khác. Theo GS Trần Quốc Vượng nước ta có 6 vùng văn hóa, bao
gồm: vùng văn hóa Tây Bắc, vùng văn hóa Việt Bắc, vùng văn hóa châu thổ
Bắc Bộ, vùng văn hóa Trung Bộ, vùng văn hóa Trường Sơn - Tây Nguyên và
vùng văn hóa Nam Bộ.
Như vậy, xác định theo tọa độ không gian văn hóa thì vùng văn hóa Nam
Bộ thuộc vùng đất cuối cùng của Tổ quốc Việt Nam, tính theo chiều dài từ
Bắc vào Nam. Nam Bộ nằm trong khu vực sông Đồng Nai và hệ thống sông
Cửu Long, được chia làm 2 khu vực chính là miền Đông Nam Bộ và miền

7


về dân cư, cư trú nơi đây chủ yếu là dân tộc Việt, Hoa, Khmer,

Bình Nguyên Lộc sinh tại làng Tân Uyên, tổng Chánh Mỹ Trung, tỉnh
Biên Hòa (nay thuộc thị trấn Tân Uyên, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương).
Ông xuất thân trong một gia đình trung lun đã có mười đời sống tại Tân


Uyên. Cha là Tô Phương Sâm (1878-1971) làm nghề buôn gỗ. Mẹ là bà
Dương Thị Mão (1876-1972). Nhà ông chỉ cách bờ sông Đồng Nai hơn một
trăm mét - con sông đã in đậm dấu ấn trong một số tác phẩm của ông sau này
như truyện ngắn Đồng đội (trong Ký thác), hồi ký Sông vẫn đợi chờ...
Từ năm 1919 đến 1920, Bình Nguyên Lộc theo học chữ Nho với một
ông đồ trong làng. Sau đó, ông học trường tiểu học ở Tân Uyên vào nhũng
năm 1921-1927. Năm 1928 ông ở nhà luyện tiếng Pháp để thi vào trung học
Pétrus Ký ở Sài Gòn. Từ 1929 đến 1933, ông học trung học ở trường Pétrus
Ký và lấy bằng Thành chung (Diplôme cTÉtudes Primaires Supérieures, tú tài
phần thứ nhất) năm 1933. Tuy nhiên, có tài liệu nói ông đậu bằng Thành
chung trong niên khóa 1933-1934 và thôi học do kinh tế khủng hoảng. Cũng
có tài liệu nói ông không học xong trung học và nghỉ học năm 1935.
Năm 1934, Bình Nguyên Lộc về quê lập gia đình với cô Dương Thị
Thiệt. Sau đó ông thi vào ngạch thư ký hành chính nhưng vì kinh tế khủng
hoảng, hơn một năm sau ông mới được tuyển dụng. Ban đầu, ông làm công
chức tại kho bạc tỉnh Thủ Dầu Một (nay là tỉnh Bình Dương). Năm 1936, ông
đổi về làm nhân viên kế toán ở kho bạc Sài Gòn (sau đổi tên thành Tổng nha
ngân khố Sài Gòn). Ông bắt đầu viết văn trong thời gian này. Truyện ngắn
đầu tay của ông có tên Phù sa, viết về công cuộc Nam tiến của người Việt vào
miền đất mới Nam Kì, đăng trên tạp chí Thanh niên của kiến trúc sư Huỳnh
Tấn Phát. Ông kết bạn với những tác giả viết cho báo Thanh niên như Xuân
Diệu, Huy Cận, Nguyễn Hoàng Tư, Lâm Thao Huỳnh Văn Phương, Dương
Tử Giang, Nguyễn Tấn Sĩ... Vào khoảng năm 1943, ông hoàn tất tác phẩm
Hương gió Đồng Nai (khởi thảo từ năm 1935), tập truyện ngắn và tùy bút về
hương đồng cỏ nội đất Đồng Nai. Tác phẩm được Xuân Diệu, Huy Cận và các

1.3.2. Sự nghiệp sáng tác
Trong tập hồi ký viết dở trước khi qua đời Nếu tôi nhớ kỹ, Bình Nguyên
Lộc kể lại rằng ông bước vào nghề viết một cách rất tình cờ. Vào khoảng đầu

10


nhũng năm 1930, một bà phú thương Việt Nam tên Tô Thị Thân thay mặt
người chồng Hoa kiều, tục danh là Chú Xoi, đứng tên làm chủ 20 tiệm cầm đồ
tại Sài Gòn, vì bị báo chí Sài Gòn khi đó chỉ trích là gian thương nên muốn ra
một tờ báo để tự bênh vực, muốn tìm người phụ trách tờ báo đó. Bà Thân giao
việc này cho người thư ký kế toán là ông Tô Văn Giỏi, vốn là anh họ của
Bình Nguyên Lộc. Ông Giỏi nhờ Bình Nguyên Lộc tìm người làm báo. Chính
việc tìm kiếm người làm báo đó mà ông bắt đầu tới lui với các văn nghệ sĩ và
tập viết văn, viết báo.
Bình Nguyên Lộc cho biết ông viết văn, viết báo từ năm 1942. Ông cộng
tác với các báo Thanh niên, Đời mới, Tin mới... trong các báo đó, có các cây
bút nổi tiếng như Xuân Diệu, Huy Cận, Mặc Đỗ...
Bình Nguyên Lộc là nhà văn lớn của văn học hiện đại Việt Nam. Ông
là một trong ba nhà văn sáng tác nhiều nhất của cả nước. Nguyễn Ngu Ý gọi
ông là một trong tam kiệt bên cạnh Hồ Biểu Chánh và Lê Văn Trương. Ông
để lại khoảng 50 tiếu thuyết, trên 1000 truyện ngắn và nhiều công trình
nghiên cứu khác.
Văn xuôi Bình Nguyên Lộc mang cảm hứng chủ đạo: hướng về cội
nguồn. Sinh ra trong một gia đình đã có mười đời sống ở Tân Uyên, nhung
trong ý thức, Bình Nguyên Lộc luôn hướng về nguồn cội. Ông muốn tìm
kiếm nguồn gốc tổ tiên từ đất Bắc di dân vào Nam. Trong các công trình
nghiên cứu như Nguồn gốc Mã Lai của dân tộc Việt Nam (1971), Lột trần
Việt ngữ (1971) cũng như những tập bút ký như Hương gió Đồng Nai (viết từ
1935 đến 1942), Phù sa (viết năm 1942, in một phần trên báo Thanh niên năm

Trong khóa luận này chúng tôi tìm hiểu những truyện ngắn tiêu biểu của
Bình Nguyên Lộc được in trong cuốn Bình Nguyên Lộc, Truyện ngắn, NXB
Trẻ thành phố Hồ Chí Minh, 2012. Sách dày 439 trang với 51 truyện ngắn.
1.3.3. Truyện ngắn Bình Nguyên Lộc và sự phản ánh văn hóa
Sinh ra trong một gia đình đã có mười đời sống ở Tân Uyên, một ngôi
làng nằm ven sông Đồng Nai, Bình Nguyên Lộc có một tình yêu sâu nặng với

12


mảnh đất này. Đe rồi sau này cầm bút sáng tác ông chủ yếu viết về đất và
người miền Đông Nam Bộ.
Truyện ngắn Bình Nguyên Lộc tái hiện lại thế giới của những mùi vị thấm
đẫm hương đồng gió nội của vùng đầm lầy, kênh rạch phương Nam, kể với
người đọc câu chuyện thật cảm động về hình ảnh dải đất phía Nam đẹp bởi vẻ
nguyên sơ, dân dã nhưng đằm sâu một linh hồn mà người đọc tuy cảm nhận rất
rõ nhung không dễ gọi tên. Hành trình cầm bút sáng tác của ông cũng là hành
trình ông tìm hiêu về lịch sử mở cõi từ Bắc vào Nam, hành trình những cư dân
tìm sự sống trong mug đước, rùng mắm. Họ vươn lên từ đất và nước, cuộc
sống nhọc nhằn mà tâm hồn vẫn giữ được nét trong sáng, thánh thiện.
Truyện ngắn Bình Nguyên Lộc thấm đẫm tình yêu quê hương, xứ sở, đề
cao vốn văn hóa truyền thống của dân tộc. Nhiều truyện ngắn của ông, ngay
từ nhan đề đã hé mở nét đặc trung văn hóa phương Nam. Đó là các truyện
như Những hàng me Sài Gòn, Sông Ông Lãnh, Quà đềm trên sông Ông Lãnh,
Lửa Tết, Căn bệnh bí mật của nàng, Thèm mùi đất, về làng cũ, Những ngôi
mả tố, Những đứa con thương của đất mẹ... Nhà văn có những thức nhận rất
riêng về đất nước và tâm hồn Việt. Truyện ngắn Căn bệnh bí mật của nàng,
kể về một người phụ nữ mà nỗi nhớ quê hương xứ sở đã chuyển thành căn
bệnh bí ẩn đến mức cả nước Pháp phải bất lực. Tác giả để cho một vị giáo sư
giải thích: “Cớ những tâm hồn cốt mô bô líc (tính từ Pháp của vị giáo sư này,



Chương 2
BIẺƯ HIỆN VĂN HÓA
TRONG TRUYỆN NGẮN BÌNH NGUYÊN L ộ c

2.1. Không gian văn hóa
2.1.1. Miền đất mới
Những trang truyện của Bình Nguyên Lộc thường kể về những vùng đất
mới, khi mà con người mới đặt chân đến, khám phá, khai khẩn đất hoang.
Nhũng mảnh đất của thiên nhiên ban tặng cho con người, ban đầu còn hoang
sơ với bao nhiêu khó khăn và thách thức.
Những vùng đất trong văn Bình Nguyên Lộc đều gắn bó với nếp sinh
hoạt, tập quán của con người. Những truyện như Bà mọi hú, Bám níu, Đất
không chết, Bán ngôi nhà cố, Săn cọp Đồng Nai, Tiếng thẩn rừng, Ma
rừĩĩg...đưa người đọc trở về vùng Đông Nam Bộ, bắt đầu từ nơi tiếp giáp với
các cao nguyên đất đỏ Nam Trung Bộ. Những làng mạc hoang sơ, hẻo lánh;
núi thấp, gò đồi, bờ sông cao, ràng rậm... Nhà văn nhắc đến chuyện săn bắn,
đào suối, trồng lúa, nuôi bò và nỗi sợ hãi hạn hán, thiếu nước. Các truyện
Phân nửa con người, Con Tám Cù lẩn, hay truyện Lại mẹ tôi tái giá, Không
một tiếng vang...thì mênh mông một vùng sông nước. Người ta đi lại bằng
ghe, bằng thuyền, và sống với cả gia đình trên thuyền. Mà không có làng, chỉ
có ghe thuyền và sông nước mênh m ông...
Đe lại ấn tượng đặc biệt đối với bạn đọc là truyện Rừng mắm. Đây là
truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách văn xuôi của Bình Nguyên Lộc. Truyện
khắc họa nét đặc trung văn hóa đất và người Nam Bộ trong hành trình buổi
đầu mở mang bờ cõi. Truyện viết về gia đình thằng Cộc, gồm 3 thế hệ: Ông,
cha mẹ và thằng Cộc cùng đưa nhau đến một vùng đất còn hoang sợ, nhiễm
mặn để khai khẩn đất hoang, chiến đấu với thiên nhiên, lấn biển để giành đất


loài sinh vật mới tụ họp và sinh sống ở đây đông đúc và tự nhiên như thế.
Miền đất mới ấy, không chỉ đẹp đẽ với nhũng nét trù phú vốn có, mà còn tiềm
ấn những mối hiêm nguy, những khó khăn thách thức từ thiên nhiên: “Thằng

16


Cộc ngạc nhiên mà thấy sao người vẫn không chết trong khí hậu tàn ác này:
nóng âm, còn muôi mòng thì quơ tay một cải là nam được cả một nắm đầy”.
Phải yêu lắm mảnh đất Nam Bộ thủa còn nguyên sơ thì Bình Nguyên Lộc
mới có thể thấu hiểu rõ tập quán sinh sống của những loài vật ở nơi đây. Sức
hấp dẫn của những trang văn Bình Nguyên Lộc khi viết về đất ròng phương
Nam là vẻ đẹp văn hóa riêng của xứ sở này.
Truyện ngắn Bình Nguyên Lộc là thế giới của những mùi vị thấm đượm
hương đồng gió nội của vùng đầm lầy, kênh rạch phương Nam. Ông kể với
người đọc câu chuyện thật cảm động về hình ảnh dải đất phía Nam của tổ
quốc đẹp ngời lên bởi vẻ đẹp đơn sơ, thuần khiết, mà dân dã nhưng đằm sâu
một linh hồn mà người đọc tuy cảm nhận rất rõ nhưng không dễ đê gọi thành
tên. Có thể thấy, tìm về hành trình mở cõi từ Bắc vào Nam, tìm sự sống trong
những nàng đước, rùng mắm, vươn lên từ đất và nước, đến với những con
người khốn khổ mà tâm hồn vẫn giữ được nét trong sáng, thánh thiện đã trở
thành hoài bão âm thầm mà mãnh liệt của Bình Nguyên Lộc. Nó gọi dậy
trong ông niềm cảm hứng nghệ thuật “bao ỉa như cánh đồng lúa xanh trải dài
đến tận chân trời đầy ắp phù sa, như hương gió Đồng Nai lồng lộng tươi mát
bon mùa”. Ta hãy xem nhà văn tả về một vùng kênh rạch hoang vắng không
một bóng người: “Rừng tràm dày mịt, chằng chịt những dây bong bong, dây
choại bò từ thân cây này sang thân cây khác
hang

“Rạch tối om, đi như đi trong

mặt trận vậy mà. Họ ngã gục cho kẻ khác là con cháu của họ hưỏng. Con,
con sắp được hưởng rồi, sao lại muốn bỏ mà đi? Vả lại con không thích hi
sinh chút ít cho con cháu của con hưởng hay saoT\ Đó cũng là lời tri ân của
nhà văn đối với những bậc tiền nhân trong hành trình mở mang bờ cõi từ Bắc
vào Nam, là tình cảm sâu nặng của nhà văn với vùng đất Nam Bộ.
Cuống rủn chưa lìa kể về câu chuyện nhũng lim dân đầu tiên đi mở cõi.
Nhũng vùng đất mới lần đầu in dấu chân người ấy là những cánh rùng già và
cánh đồng mông quạnh, bạt ngàn lau sậy buồn thiu. Con đường mòn tối om
rồi những dòng suối như những mạch nguồn phun lên từ lòng đất thẳm sâu...
Bao điều bí ẩn còn lưu lại ở những vùng đất như thế.

18


Rung cây dừa là câu chuyện của một người thầy giáo, bất chấp nhũng
khó khăn thách thức, quyết tâm đến với vùng biển đảo xa xôi, hòn đảo Củ
Tron. Nơi mà có khi hàng tháng trời, mới có một chuyến tàu đi qua. Nơi ấy,
“sống một mình không được, hay được mà khố biết bao nhiêu”. v ề vật chất,
“c