ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ YẾN

THỦ TỤC RÚT GỌN THEO
BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2015

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2019


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ YẾN

THỦ TỤC RÚT GỌN
THEO BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
NĂM 2015

Chuyên ngành: Luật Hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 8380101.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Trịnh Quốc Toản

HÀ NỘI - 2019


1.2. Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự với các nguyên tắc của luật
tố tụng hình sự ........................................................................................ 17
1.2.1. Nguyên tắc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình
sự........................................................................................................... 17
1.2.2. Nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích
hợp pháp của cá nhân ............................................................................ 19
1.2.3. Nguyên tắc xác định sự thật của vụ án ......................................... 21
1.2.4. Nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội, bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự ..................................... 22
1.3. Thủ tục rút gọn trong quá trình phát triển của pháp luật tố tụng
hình sự Việt Nam .................................................................................... 23
1.3.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1974 .......................................... 24
1.3.2. Giai đoạn từ năm 1974 đến năm 1988 .......................................... 26


1.3.3. Giai đoạn từ năm 1988 đến trước khi Bộ luật Tố tụng hình sự 2003
có hiệu lực ............................................................................................. 29
1.3.4. Giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2015 .......................................... 31
1.4. Thủ tục rút gọn trong luật tố tụng hình sự một số nước trên thế
giới ........................................................................................................... 33
1.4.1. Hệ thống pháp luật Civil Law – nước Cộng hòa liên bang Đức.... 33
1.4.2. Hệ thống pháp luật Common Law – nước Hợp chủng quốc Hoa Kì .. 35
1.4.3. Hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa – nước Cộng hòa Liên bang
Nga ........................................................................................................ 37
1.4.4. Cộng Hòa dân chủ nhân dân Trung Hoa ...................................... 39
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ........................................................................... 41
CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH VỀ THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG BỘ
LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2015 ................................................... 42
2.1. Phạm vi, điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn ................................... 42
2.1.1. Phạm vi áp dụng thủ tục rút gọn................................................... 42

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................. 108


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

1. BLTTHS

: Bộ luật Tố tụng hình sự

2. TTRG

: Thủ tục rút gọn


DANH MỤC BẢNG BIỂU

Trang
Bảng 2.1: Thống kê thời hạn tố tụng theo thủ tục rút gọn ............................ 64
Bảng 3.1: Tình hình thụ lý, giải quyết án hình sự trong 05 năm (từ năm 2014
đến năm 2018).............................................................................................. 79

(Nguồn: Báo cáo tổng kết công tác năm của Viện kiểm sát nhân dân dân tối cao,
các năm 2014, 2015, 2016, 2017, 2018)


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Trang
Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ vụ án áp dụng thủ tục rút gọn trên tổng số vụ
án khởi tố trong 05 năm (từ năm 2014 đến năm 2018) …………


quvết nhanh chóng một số lượng lớn các vụ án, hạn chế lượng án tồn đọng
hàng năm. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm thi hành, BLTTHS năm 2003 đã bộc lộ
vướng mắc, bất cập khi áp dụng TTRG. Ngày 27/11/2015, Quốc hội Khóa

1


XIII đã thông qua BLTTHS năm 2015, xây dựng một chương mới (chương
XXXI) gồm 11 điều, từ Điều 455 đến Điều 465 quy định về TTRG, đánh dấu
bước phát triển mới của tố tụng hình sự Việt Nam.
Bên cạnh những mặt tích cực, TTRG vẫn bộc lộ những vướng mắc,
bất cập dẫn đến việc khó áp dụng trên thực tế, như: TTRG trong BLTTHS
năm 2015 vẫn dừng lại chủ yếu rút gọn về mặt thời gian, chưa thực sự rút gọn
về thủ tục, mặt khác, quy định pháp luật còn một số điểm chưa rõ ràng, nhận
thức pháp luật của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng chưa
thống nhất, còn có tâm lý né tránh, ngại áp dụng vì thủ tục ngắn, dễ dẫn đến
oai, sai, bỏ lọt tội phạm hoặc vi phạm nghiêm trọng tố tụng, ảnh hưởng trực
tiếp đến quyền, lợi ích của người tham gia tố tụng, việc tổ chức thực hiện chế
định của pháp luật về TTRG còn một số điểm bất cập… Nghiên cứu thực
trạng áp dụng TTRG trong những năm qua cho thấy tỷ lệ áp dụng TTRG để
giải quyết vụ án hình sự chiếm tỷ lệ rất ít trong tổng số các vụ án hình sự.
Luật thực định dường như chưa chú trọng quy định này, còn mang tính chất
chung chung, không rõ ràng, bỏ ngỏ và nhiều mâu thuẫn. Do vậy, thủ tục này
cần phải được tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ, hoàn thiện hơn nữa, từ đó
đưa ra các kiến nghị hoàn thiện để đưa thủ tục này dễ dàng áp dụng vào thực
tế, mang lại hiệu quả cao trong quá trình đấu tranh phòng chống tội phạm ở
Việt Nam.
Với những lý do trên, học viên lựa chọn vấn đề: “Thủ tục rút gọn
theo Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam năm 2015” làm đề tài luận văn thạc
sỹ luật học với mong muốn đưa ra một cái nhìn cơ bản và toàn diện về TTRG

xuất bản Công an nhân dân, 2004, cuốn sách “ Thủ tục rút gọn trong pháp
luật tố tụng hình sự Việt Nam”, NXB Tư pháp, Hà Nội 2004 của tác giả
Nguyễn Văn Hiển. Các công trình trên mới chỉ dừng lại ở việc phân tích, bình
luận các quy định của BLTTHS năm 2003 về TTRG và cũng chưa đề cập đến
thực tiễn áp dụng các quy định này.

3


Nhóm các bài báo, tạp chí chuyên ngành luật: trong nhóm này có thể kể
đến các bài viết như: “Thủ tục rút gọn trong Bộ luật Tố tụng hình sự” của TS.
Khuất Văn Nga và ThS. Trần Đại Thắng (Tạp chí Kiểm sát số 7/2004); “Thủ
tục rút gọn” của tác giả Đỗ Văn Chỉnh (Tạp chí Toà án nhân dân, số 11 tháng
6/2004); “Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự từ sự quy định của pháp luật
tới thực tiễn áp dụng” của PGS.TS Phạm Hồng Hải (Tạp chí Kiểm sát số
4/2006); “Về thủ tục rút gọn và những bất cập trong thực tiễn điều tra, truy
tố, xét xử” của tác giả Lê Quốc Thể (Tạp chí Tòa án nhân dân số 13 tháng
7/2007); “Bàn về phạm vi, điều kiện và thẩm quyền áp dụng thủ tục rút gọn
theo quy định Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003” của ThS. Nguyễn Văn
Quảng (Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 5/2008); “Giải quyết án hình sự
theo thủ tục rút gọn - Thực trạng và những kiến nghị đề xuất” của tác giả
Nguyễn Văn Quảng (Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 7/2008); “Hoàn thiện
thủ tục rút gọn đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp” của TS. Nguyễn Đức Mai
(Tạp chí Tòa án nhân dân số 15 tháng 8/2008), “Hoàn thiện các quy định của
Bộ luật Tố tụng hình sự về thủ tục rút gọn đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp”
của ThS. Nguyễn Văn Quảng (Tạp chí Kiểm sát số 18&20 tháng 9&10
/2008); “Một số ý kiến về thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự” của tác giả
Trần Quốc Văn (Tạp chí Kiểm sát số 13 tháng 7/2009); “Những vướng mắc
khi áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự và một số kiến nghị” của TS.
Phạm Minh Tuyên (Tạp chí Tòa án nhân dân số 1 tháng 1/2011)…

- Thực tiễn áp dụng TTRG trong tố tụng hình sự Việt Nam.
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Với những đối tượng nghiên cứu nêu trên, phạm vi nghiên cứu đề tài
được xác định như sau:
- Các quy định về TTRG trong BLTTHS năm 2015 của Việt Nam và một
số nước trên thế giới.
- Thực tiễn thi hành quy định của BLTTHS năm 2003 và 2015 về TTRG

5


trên phạm vi cả nước từ năm 2014 đến năm 2018.
5. Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận, quan điểm duy vật
lịch sử, duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác – Lênin, quan điểm của Đảng
và Nhà nước về cải cách tư pháp.
Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như: phương pháp
phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê để làm sáng tỏ những vấn đề cần
nghiên cứu.
6. Những đóng góp của đề tài
- Đề tài làm sáng tỏ những dấu hiệu đặc trưng của TTRG trong tố tụng
hình sự, xây dựng khái niệm, nêu lên mục đích, ý nghĩa của TTRG góp phần
thống nhất nhận thức về vấn đề này.
- Đề tài phân tích các quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành
về TTRG, thực tiễn áp dụng TTRG trong thời gian qua, đưa ra những nhận
xét, đánh giá, xác định những bất cập trong các quy định của pháp luật về
TTRG cần được hoàn thiện, những vướng mắc trong việc áp dụng TTRG cần
được giải quyết.
- Đề tài đưa ra những kiến nghị, đề xuất nhằm hoàn thiện quy định của
BLTTHS năm 2015 về TTRG và những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp

Quan điểm khác cũng cho rằng: “Thủ tục tố tụng hình sự là trình tự,
điều kiện, các bảo đảm chung, thống nhất và có tính bắt buộc phải tuân thủ
theo luật định đối với toàn bộ hoạt động tố tụng hình sự cũng như đối với
từng giai đoạn tố tụng, từng hành vi tố tụng cụ thể, đối với các quyết định tố
tụng và đối với việc thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng của các chủ thể tố
tụng, nhằm phát hiện và giải quyết chính xác, nhanh chóng xử lý công minh,
kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người
vô tội.” [24] tr.23,24.
Như vậy, thủ tục tố tụng hình sự được hiểu là cách thức, trình tự, thủ
tục được áp dụng do cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện theo quy định
của pháp luật để phát hiện và xử lý tội phạm nhằm giải quyết vụ án khách
quan, kịp thời, chính xác, công minh, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm,
không làm oan người vô tội.
Quá trình giải quyết các vụ án hình sự trải qua các giai đoạn sau: khởi
tố vụ án hình sự; điều tra vụ án hình sự; truy tố; xét xử vụ án hình sự (sơ
thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm tùy theo các vụ án cụ thể). Các giai
đoạn tố tụng này có tính độc lập tương đối nhưng giữa chúng luôn có quan hệ

8


khăng khít và chặt chẽ với nhau. Giai đoạn trước là tiền đề của giai đoạn sau
và kết quả của giai đoạn sau là sự kiểm chứng tính đúng đắn, khách quan của
giai đoạn trước. Trên thực tế, có nhiều vụ án hình sự tính chất đơn giản, rõ
ràng, việc điều tra, thu thập chứng cứ dễ dàng, nhanh chóng không mất nhiều
công sức, thời gian. Nếu những vụ án đó được tiến hành theo thủ tục thông
thường thì sẽ dẫn đến sự lãng phí thời gian, tiền của, công sức của cơ quan có
thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người
tham gia tố tụng và các cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan khi tham gia
giải quyết vụ án hình sự. Đồng thời không đáp ứng kịp thời yêu cầu của công

ngắn về thời gian tố tụng, giản lược một số thủ tục nhất định nhưng vẫn đảm
bảo những nguyên tắc chung của tố tụng hình sự, nhằm giúp việc điều tra,
truy tố, xét xử được nhanh chóng đối với những vụ án nhất định (thường là
những vụ án có tính chất đơn giản, phạm tội quả tang, chứng cứ lai lịch của
người phạm tội rõ ràng, góp phần đấu tranh, phòng chống tội phạm kịp thời,
có hiệu quả, đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong tố
tụng hình sự” [14]. Tr 38, 42, 65.
Các quan điểm trên đây nêu rõ bản chất của TTRG, là rút ngắn thời hạn
tố tụng, giản lược thủ tục tố tụng. Quan điểm thứ hai còn nhắc đến việc áp
dụng TTRG cần phải đáp ứng các nguyên tắc chung của tố tụng hình sự, như
vậy là cần biết, bởi lẽ pháp luật tố tụng hình sự không quy định riêng nguyên
tắc áp dụng cho TTRG. Hơn nữa, với việc rút ngắn thời hạn, giản lược thủ tục
như đã nêu thì cần phải nhấn mạnh việc tuân thủ các nguyên tắc của tố tụng
hình sự khi giải quyết vụ án rút gọn. Tuy nhiên, quan điểm chưa nêu được các
điều kiện áp dụng TTRG. Hầu hết pháp luật tố tụng hình sự các nước trên thế
giới, TTRG chỉ được áp dụng đối với các vụ án rõ ràng, có chứng cứ đầy đủ,
bị cáo thừa nhận hành vi phạm tội của mình (Trung Quốc, Anh, Pháp, Đức)
và có sự đồng ý của bị cáo (Trung Quốc, Nhật Bản).

10


Quan điểm thứ ba: “Thủ tục rút gọn là một trình tự tố tụng đặc biệt
được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự do cơ quan có thẩm quyền quyết
định áp dụng đối với những vụ án khi có đủ các điều kiện nhất định; là thủ
tục tố tụng rút ngắn về thời gian, giản lược về trình tự nhằm giải quyết vụ án
hình sự một cách nhanh chóng và có hiệu quả, nhưng vẫn bảo đảm được các
nguyên tắc của tố tụng hình sự và quyền lợi hợp pháp của bị can, bị cáo và
người tham gia tố tụng.”[23] tr. 14,15.
Tương tự như quan điểm thứ nhất, quan điểm này đã đưa ra định nghĩa

Trong thủ tục tố tụng hình sự rút gọn, thời gian để tiến hành tố tụng
được rút gắn đi rất nhiều lần so với thủ tục tố tụng thông thường. Nếu như
trong thủ tục tố tụng hình sự thông thường thì nhà làm luật quy định một
khoảng thời hạn tối đa cho mỗi giai đoạn tố tụng hình sự nhằm đảm bảo việc
giải quyết vụ án được đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Nhưng đối với
các vụ án hình sự được tiến hành theo TTRG, thời gian tiến hành tố tụng được
quy định ngắn hơn, yêu cầu giải quyết vụ án đối với cơ quan tiến hành tố
tụng, người tiến hành tố tụng phải xử lý vụ án nhanh chóng, hạn chế sự lãng
phí về thời gian, tiền bạc, công sức của các cơ quan tiến hành tố tụng, người
tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng.
+ Giản lược về thủ tục tố tụng
Bản chất của TTRG là việc giảm bớt một số thủ tục không cần thiết, rút
ngắn về thời gian và chỉ áp dụng đối với một số vụ án nhất định. Sự giản lược
về mặt thủ tục được thể hiện như: Sau khi kết thúc điều tra, Cơ quan điều tra
ra quyết định đề nghị truy tố mà không cần làm bản kết luận điều tra. Quyết
định đề nghị truy tố ghi tóm tắt hành vi phạm tội, thủ đoạn, động cơ, mục đích
phạm tội, tính chất, mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra; việc áp dụng,
thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế; việc thu giữ, tạm
giữ tài liệu, đồ vật và xử lý vật chứng; đặc điểm nhân thân của bị can, những
tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự; lý do và căn cứ đề nghị truy

12


tố; tội danh, điểm, khoản, điều của Bộ luật hình sự được áp dụng; ghi rõ thời
gian, địa điểm, họ tên và chữ ký của người ra quyết định. Viện kiểm sát
không cần phải làm bản cáo trạng, chỉ cần ra quyết định truy tố bị can trước
toà án.
+ Nguyên tắc cơ bản cần tuân thủ khi áp dụng thủ tục rút gọn
Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam cũng như pháp luật tố tụng hình

vẫn được giải quyết đúng đắn theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự, đảm
bảo quyền, lợi ích của người tham gia tố tụng. Ngoài ra, vụ án hình sự được áp
dụng còn phải đảm bảo điều kiện, nếu vụ án đó bị kháng cáo, kháng nghị theo
thủ tục phúc thẩm, thì ở khía cạnh nào đó, chúng ta vẫn có thể áp dụng TTRG,
để đảm bảo vụ án được giải quyết nhanh gọn từ giai đoạn sơ thẩm.
1.1.3. Sự cần thiết quy định thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự
Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự nói riêng hay thủ tục giản lược
nói chung được hình thành trên cơ sở đơn giản hóa thủ tục thông thường
nhằm giải quyết đối với những trường hợp vi phạm pháp luật dân sự, hành
chính đối với những vụ việc tranh chấp không lớn, đơn giản tới vi phạm pháp
luật hình sự ít nghiêm trọng, chứng cứ rõ ràng, mức hình phạt thấp, người bị
buộc tội có lý lịch rõ ràng… Việc áp dụng TTRG góp phần nâng cao hiệu quả
hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, tạo cơ sở pháp lý cho Tòa án giải
quyết nhanh chóng vi phạm phát sinh trong xã hội mà vẫn bảo đảm quyền, lợi
ích của cá nhân, cơ quan, tổ chức; làm giảm nhẹ đáng kể thời gian, vật chất,
công sức cho chính những người tham gia tố tụng.
Xem xét việc xây dựng TTRG trong tố tụng hình sự hiện nay còn cần
phải đặt trong mối quan hệ với tinh thần cải cách tư pháp trong việc tổ chức
và hoạt động của các cơ quan tư pháp theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp
quyền Xã hội Chủ nghĩa ở Việt Nam. Theo tinh thần Nghị quyết 08-NQ/TW
ngày 02/01/2002 về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời
gian tới và Nghị quyết 49- NQ/TW ngày 02/06/2005 về Chiến lược cải cách

14


tư pháp đến năm 2020 định hướng tiếp tục cụ thể hóa và thực hiện những chủ
trương về cải cách, tổ chức và đổi mới hoạt động của các cơ quan tư pháp, cụ
thể như sau:
Trong việc đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp,

các năm.
Từ đó cho thấy, TTRG có ý nghĩa sâu sắc trong tình hình hiện nay. Thủ
tục này là cơ sở pháp lí để các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng giải
quyết nhanh chóng, kịp thời nhiều vụ án thuộc loại ít nghiêm trọng, có tính
chất quả tang, đơn giản, rõ ràng; tiết kiệm được thời gian, tiền bạc, công sức
trong việc giải quyết những vụ án loại này, tập trung vào việc giải quyết
những vụ án nghiêm trọng, đáp ứng yêu cầu kịp thời, nhanh chóng của cuộc
đấu tranh phòng chống tội phạm; góp phần giải quyết tình trạng tồn đọng án
và vi phạm các quy định của BLTTHS về thời hạn. Việc giải quyết vụ án theo
TTRG tạo điều kiện để nhanh chóng khắc phục những thiệt hại do hành vi
phạm tội gây ra, góp phần đảm bảo lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp
pháp của tổ chức và công dân; tiết kiệm được thời gian, chi phí cho những
người tham gia tố tụng, giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống và tham gia
vào các quan hệ pháp luật khác. Đồng thời, nó giúp cho cơ quan tiến hành tố
tụng, người tiến hành tố tụng có thời gian xử lý các vụ án khác phức tạp hơn,
cần nhiều thời gian để giải quyết, qua đó, được góp phần giải quyết tình trạng
tồn đọng án và vi phạm các quy định của BLTTHS về thời hạn có xu hướng
gia tăng; khắc phục tình trạng quá tải trong các trại tạm giam và những khó
khăn trong tổ chức tạm giữ, tạm giam và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng
chống tội phạm trong quần chúng nhân dân.
Ngoài ra, giải quyết vụ án theo TTRG còn tạo điều kiện để khắc phục
những thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra được nhanh chóng, góp phần đảm
bảo lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân.
Việc áp dụng TTRG còn góp phần nhanh chóng khôi phục quan hệ xã hội bị

16