ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM


TRẦN THU HÀ

VẤN ĐỀ NỮ QUYỀN
TRONG SÁNG TÁC CỦA Y BAN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

Thái Nguyên - Năm 2011
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM


TRẦN THU HÀ

VẤN ĐỀ NỮ QUYỀN
TRONG SÁNG TÁC CỦA Y BAN

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60. 22. 34

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN


http://www.lrc-tnu.edu.vn


i

MỤC LỤC
Trang
Trang bìa phụ
Lời cảm ơn
Mục lục ............................................................................................................... i
PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ............................................................................ 2
2.1. Đánh giá chung về sáng tác của Y Ban ...................................................... 2
2.2. Về vấn đề nữ quyền trong sáng tác của Y Ban .......................................... 5
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn .............................................. 8
3.1. Mục đích ..................................................................................................... 8
3.2. Nhiệm vụ .................................................................................................... 8
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi tư liệu ..................................................... 9
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề nữ quyền trong sáng tác của Y Ban ......... 9
4.2. Phạm vi tư liệu ........................................................................................... 9
5. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 9
5.1. Phương pháp thống kê - phân loại ........................................................... 9
5.2. Phương pháp so sánh - đối chiếu ........................................................... 10
5.3. Phương pháp phân tích - tổng hợp .......................................................... 10
6. Đóng góp mới của luận văn ........................................................................ 10
7. Cấu trúc của luận văn .................................................................................. 10
PHẦN NỘI DUNG ........................................................................................ 11
CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NỮ QUYỀN VÀ NỮ
QUYỀN TRONG VĂN HỌC ....................................................................... 11

3.2. Ngôn ngữ ................................................................................................ 111
3.2.1. Ngôn ngữ thông tục, đời thường, mang âm hưởng dân gian .............. 111
3.2.2. Ngôn ngữ quyết liệt, mạnh, bạo .......................................................... 115
3.3. Giọng điệu .............................................................................................. 119
3.3.1. Giọng trữ tình, mượt mà ..................................................................... 119
3.3.3. Giọng chiêm nghiệm, triết lí. .............................................................. 121
3.3.4. Giọng suồng sã, bốp chát .................................................................... 123
PHẦN KẾT LUẬN ...................................................................................... 126
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 128
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


1

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
1.1. Khi loài người bước sang nền văn minh tiên tiến thì cũng là lúc
tiếng nói và quyền sống của người phụ nữ được chú trọng và đề cao. Phong
trào nữ quyền vì thế đã không ngừng phát triển, vừa lan rộng trên toàn thế
giới, vừa thấm sâu vào mọi lĩnh vực xã hội. Văn học cũng không nằm ngoài
sự ảnh hưởng to lớn ấy, và trong gần một thế kỷ qua, văn học nữ quyền đã
xuất hiện như tiếng nói đòi bình đẳng của phụ nữ toàn nhân loại.
Ở Việt Nam, sóng gió lịch sử cùng bão táp cách mạng suốt thế kỷ XX
từ lâu đã gieo mầm cho văn học nữ tính. Nhưng phải đến khi chiến tranh kết
thúc, đất nước bước vào hoà bình, đổi mới, văn học nữ quyền mới thực sự trỗi
dậy mạnh mẽ và mang dấu ấn riêng biệt. Chủ nhân của nó là những gương
mặt nữ sắc sảo, bản lĩnh và đầy cá tính như Phạm Thị Hoài, Lê Minh Khuê,

Để thông qua đó, ta không chỉ thấy rõ chân dung một nhà văn với diện mạo,
phong cách riêng trong dòng văn học nữ tính, mà còn coi đó là dấu hiệu để
nhận diện sâu sắc hơn bộ mặt văn học nữ quyền Việt Nam đương đại.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
2.1. Đánh giá chung về sáng tác của Y Ban
Hơn hai mươi năm cầm bút với những thăng trầm trong nghề viết, Y
Ban đã để lại dấu ấn khó phai trong lòng bạn đọc. Đến nay, chị đã là tác giả
của gần 20 cuốn sách, 200 tác phẩm thuộc các thể loại truyện ngắn, truyện
vừa và tiểu thuyết, tất cả đang được nhìn nhận, đánh giá ở nhiều góc độ khác
nhau. Chúng tôi xin trích ra đây một số ý kiến tiêu biểu:
Đánh giá chung về sáng tác của Y Ban, nhiều tác giả đã có những lời
phê bình khá sắc sảo. Dương Bình Nguyên nhận xét: “Đàn bà viết văn như Y
Ban, cả đời sáng tác từ truyện ngắn đầu tiên Bức thư gửi mẹ Âu Cơ đến cuốn
tiểu thuyết Xuân Từ Chiều, vẫn là chuyện đàn bà, yêu, ghen, giường chiếu,
sinh nở, nuôi nấng con cái, chê trách đàn ông, mạnh mẽ như sư tử nhưng cũng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


3
lại yếu mềm như rong biển” (Chữ nghĩa đàn bà). [56] Ở bài Một giọng nữ
trầm trong văn chương, Bùi Việt Thắng phát biểu: “Y Ban có lối viết riêng
của mình, chị chú ý khai thác nhiều tâm trạng điển hình của nhân vật trong
những tình huống tiêu biểu”.[73]
Xuân Cang trong Y Ban và những thân phận đàn bà lại tập trung lí giải
về cách xây dựng nhân vật nữ của nhà văn: “Y Ban là người phụ nữ viết văn
đầy nhạy cảm và chị cảm nhận được những biến thái tinh vi trong tâm hồn con
người”. [26]

nói về vẻ đẹp đàn bà, hoặc là nói về nỗi đau đớn đàn bà … Đó là bài ca bi luỵ
và ngạo nghễ về thế giới đàn bà trong nỗi khát vọng đi tìm một xã hội hoàn
hảo hơn để mỗi người đàn bà đều xứng đáng là một người của phái đẹp”.[81]
Trong khi đó, với bài Tình dục và văn chương nữ giới trong nước,
Nguyễn Mạnh Trinh bên cạnh cái nhìn khá mới mẻ về vấn đề tình dục trong
văn chương thì lại coi “truyện của Y Ban cũng đậm đặc dâm tính và chân
dung của một người đàn bà được phác hoạ để mô tả bằng những nét đen tràn
ứ cảm giác”. [86]
Những nhận xét khác nhau đó chứng tỏ tác phẩm này của Y Ban đã thu
hút được đông đảo bạn đọc từ khắp nơi, ở mọi thành phần nghề nghiệp, lứa
tuổi. Mỗi họ với vốn sống, trình độ hiểu biết và đứng trên bình diện khác
nhau nên có cách bình giải khá khác nhau về cùng một tác phẩm.
Với Xuân Từ Chiều, tiểu thuyết xuất bản năm 2008, thì sự đánh giá có
thuận chiều hơn:
Hương Thy trong bài Nhà văn Y Ban và cuốn tiểu thuyết không xuống
dòng đã giới thiệu: “250 trang sách là câu chuyện của người đàn bà kể về
những buồn vui sướng khổ của ba người đàn bà mang ba cái tên: Xuân, Từ,
Chiều. Vẫn với lối viết tưng tửng, nhưng với tiểu thuyết mới này, Y Ban còn
đẩy lối viết riêng ấy trở nên khác biệt hơn bằng cách kết cấu tiểu thuyết không
xuống dòng. Chính xác hơn, cả cuốn sách chỉ một lần xuống dòng vào đoạn
cuối khi câu chuyện đã gần kết thúc. Cách viết này đã khiến cho người đọc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


5
cuốn hút theo từng câu chuyện, từng phận người, từng sự kiện bằng nhịp
đọc nhanh…”[84]

6
Bình Lê trong bài Y Ban, người đàn bà nảy lửa in trên báo An ninh thế
giới đã nhận xét: “Người đàn bà rất đỗi đàn bà trong cái quyết liệt, sắc sảo,
thông minh, trong cái chao chát, đanh đá và chua ngoa và trong cả cái mong
manh yếu mềm trong những lúc vấp váp”.[48] Với bài Lát cắt Y Ban, tác giả
Cao Minh lại dựng lên chân dung một nhà văn bộc trực và thẳng thắn: “Y Ban
sẵn sàng đốp vỗ mặt chẳng chút kiêng dè. Những chuyện người khác không
dám nói hay cố giấu đi thì qua miệng Y Ban, nó thật mạch lạc, đúng bản chất
người nghe và thấy thật tự nhiên”.[54]
Khi phỏng vấn Y Ban, nhà báo Hoà Bình trong bài Y Ban, bốp chát và
nữ tính đã giới thiệu: “Vẻ ngoài hầm hố, càng bị dồn nén đến những tình
huống khó khăn, Y Ban lại càng đốp chát sắc sảo. Nhưng bên trong, chị vẫn
nguyên hình như tuyên bố: I am (tôi là) Đàn Bà.”[25]
Như thế, chúng ta hiểu: tất cả mọi người khi gặp Y Ban đều có cảm
nhận chị là một người đàn bà đầy nữ tính: lãng mạn, dễ rung cảm nhưng cũng
vô cùng táo bạo, quyết liệt và đầy tinh thần tranh đấu. Điều đó ít nhiều đã đi
vào văn chị như là một “mầm mống” ban đầu cho tư tưởng nữ quyền chị đã
ấp ủ và thể hiện.
Vẫn là vấn đề quyền của phụ nữ trong văn Y Ban, một số độc giả lại
tiếp cận nó ở khía cạnh tính dục.
Hoà Bình coi “văn Y Ban tràn ngập yếu tố sex. Thẳng thừng và bạo
liệt”(Y Ban: Bốp chát và nữ tính). [25] Còn Ngô Diệu Lan qua bài Yếu tố tình
dục trong văn Y Ban từ góc nhìn văn hoá (viết chung với một số tác giả khác)
đã khẳng định sự mạnh bạo và nhân bản, hướng về quyền sống của người phụ
nữ trong cách nói về tình dục của Y Ban, đặc biệt, trong truyện ngắn Tự: “Tự
đã tạo được một cái nhìn trực diện vào chủ đề tình dục, đặc biệt hơn là tình
dục với phụ nữ… Tình dục ở Tự tuy có phần bản năng nhưng không phản
cảm…, không tách rời nhu cầu tình dục của nhân vật với nhu cầu tình yêu…

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

đời phải kiếm tìm, phải khao khát một mẫu hình lý tưởng.” (Phụ nữ - nguồn
cảm hứng sáng tác của văn xuôi thời kì đổi mới) [34]

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


8
Với bài Chữ nghĩa đàn bà, Dương Bình Nguyên chỉ ra sự vươn lên
mạnh mẽ của các nhân vật nữ: họ có “ý thức mạnh mẽ về bản năng sống và
yêu”, dù có thất vọng về thế giới đàn ông thì cũng “chưa bao giờ ngừng yêu
và tỏ ra không cần đàn ông”. [56]
Còn Thu Hương ở bài viết Nhà văn Y Ban và những giấc mơ về hạnh
phúc lại quan tâm nhiều đến bí ẩn và khát vọng của người phụ nữ: : “Những
cô gái lỡ dại, những người đàn bà luôn khao khát sự dịu dàng, mải mê
kiếm, tìm mẫu đàn ông lí tưởng. Bề ngoài, họ tỏ ra gai góc, chấp nhận
cuộc sống nhưng ẩn sau đó là những tâm hồn thèm muốn được nâng niu,
chiều chuộng”. [42]
Qua khảo sát những ý kiến trên, chúng tôi nhận thấy vấn đề nữ quyền
trong văn Y Ban đã được khám phá trên nhiều bình diện, đặc biệt, luôn được
phân tích, lí giải xoay quanh hình tượng nhân vật trung tâm trong mỗi tác
phẩm, đó là người phụ nữ Việt Nam. Họ hiện lên với những biểu hiện về nữ
quyền như: ý chí, nghị lực vươn đến tự do, khát khao tình yêu, hạnh phúc, bản
năng tính dục và quá trình tự nhận thức. Tuy còn sơ lược nhưng những nhận
định trên cùng những đánh giá chung nhất về con người và tác phẩm Y Ban
(như đã nói) sẽ là định hướng quan trọng giúp chúng tôi xây dựng đề tài Vấn
đề nữ quyền trong sáng tác của Y Ban một cách hoàn chỉnh, thành công hơn.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
3.1. Mục đích

5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng những phương pháp
nghiên cứu chủ yếu sau:
5.1. Phương pháp thống kê - phân loại
Với số lượng tác phẩm khá lớn, phương pháp này sẽ giúp chúng tôi
trong quá trình khảo sát, phân loại các đặc điểm về nội dung, các nhân vật và
các phương thức biểu hiện vấn đề nữ quyền trong sáng tác của Y Ban.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


10
5.2. Phương pháp so sánh - đối chiếu
Tiến hành so sánh tác phẩm của Y Ban với sáng tác của một số nữ nhà
văn khác để thấy được những đặc trưng vấn đề nữ quyền trong sáng tác của
Y Ban.
5.3. Phương pháp phân tích - tổng hợp
Phương pháp này sẽ giúp chúng tôi vừa đi sâu tìm hiểu nghiên cứu
những đặc điểm về vấn đề nữ quyền trong sáng tác của Y Ban, vừa hệ thống,
tổng hợp kết quả, từ đó chứng minh cho các luận điểm chính của luận văn.
6. Đóng góp mới của luận văn
Tìm hiểu vấn đề nữ quyền trong sáng tác của Y Ban trên cả phương diện nội
dung và nghệ thuật, từ đó thấy được vị trí, dấu ấn của Y Ban trong dòng văn
học nữ quyền Việt Nam cũng như sự vận động trong cảm hứng và tư duy của
văn học Việt Nam đương đại.
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung của luận
văn gồm 3 chương:

như thế, nữ quyền là sản phẩm của cả một quá trình hình thành, phát triển lâu dài
và luôn luôn được bổ sung những khía cạnh từ nội hàm giá trị của nó.
1.1.2. Chủ nghĩa nữ quyền ra đời như một tất yếu của lịch sử loài người
Trên con đường tiến hóa lâu dài để đi đến sự văn minh và phát triển,
loài người đã trải qua rất nhiều giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn được đánh
dấu bởi những chuyển biến trong ý thức về giới. Chúng ta bắt đầu lịch sử của
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


12
mình với chế độ mẫu hệ, nhưng dần dần, sức mạnh cơ bắp, những ưu thế về
thu nhập kinh tế cùng khả năng hoạt động hướng ngoại, người đàn ông đã
nhanh chóng trở thành “kẻ mạnh” mà vươn lên làm chủ gia đình, xã hội. Đó
là nguồn gốc đầu tiên của chế độ nam quyền vốn tồn tại và kéo dài rất lâu trên
thế giới. Trong truyền thống tâm linh của người xưa, đàn bà cũng được coi là
do đàn ông sinh ra: chiếc xương sườn của Ađam là nơi Eva ra đời, Eva là một
phần máu thịt của Ađam nhưng cũng phụ thuộc, phục tùng Ađam như một
định mệnh không thể nào chối bỏ. Như vậy, nam quyền không chỉ được củng
cố bằng các thiết chế xã hội mà còn in sâu vào tâm lí, quan niệm bao đời của
nhân loại. Sự thống trị của nam quyền một mặt đã có tác dụng tích cực trong
việc duy trì sự ổn định và phát triển xã hội, nhưng mặt khác, tính chất tàn bạo,
hà khắc của nó đã gây không ít khó khăn, thậm chí trở thành những ám ảnh
nghiệt ngã cho cuộc sống và số phận của người phụ nữ. Nho giáo xưa từng
yêu cầu nữ nhi phải thực hiện “tam tòng” đầy khổ ải: “tại gia tòng phụ, xuất
giá tòng phu, phu tử tòng tử”. Phụ nữ thường bị gán cho là những yêu ma,
quỷ quái làm mê hoặc đàn ông, nên hết sức bị khinh rẻ trong xã hội. Họ
“không có quyền lựa chọn riêng cho mình cách sống, cách ứng xử hay làm
chủ thân xác và tâm lí của mình, không có thiết chế hay luật pháp nào bảo vệ

trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 1910, và cũng là người phụ nữ đầu tiên tham
dự vào nghiệp đoàn chủ nhân các nhật báo. Bà tích cực đòi hỏi các quyền lợi
của phụ nữ như: quyền được tự do hành nghề, quyền được hưởng lương bằng
các nam nhân, làm cùng một công việc, quyền của người vợ được giữ lương
do chính mình làm ra và quyền được bảo vệ trong các công việc trong nhà.
Trước làn sóng đấu tranh như thế, nhiều hội nghị bàn về vấn đề nữ quyền đã
được triệu tập.
Nữ quyền thế kỷ XX vẫn tiếp tục với một loạt những cuộc đấu tranh ở
các nước phương Tây mà Đan Mạch là nơi nổ ra sớm nhất. Năm 1905, phụ nữ
đã được đi bầu Hội đồng hàng tỉnh và thị xã, năm 1910, Hội phụ nữ Đan
Mạch KVINFO cùng Viện Goethe của Đức đã “khai sinh” ngày 8 - 3 bằng
Hội nghị Copenhaghen, đòi quyền bình đẳng nam - nữ trong chính trị và việc
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


14
làm. Ở châu Mĩ, người phụ nữ cũng đấu tranh đòi quyền bình đẳng bằng cách
dấn thân xuống đường lập nghiệp đoàn, giơ cao khẩu hiệu: “Đàn bà là tương
lai nhân loại, thế kỷ XXI là thế kỷ đàn bà”.
Thực tiễn đời sống sôi động đã trở thành động lực mạnh mẽ cho sự ra
đời của nhiều công trình lí thuyết kinh điển về vấn đề nữ quyền. Theo các lý
thuyết gia, đến nay, nữ quyền luận đã trải qua nhiều giai đoạn.
Giai đoạn “tiên phong và nữ quyền nguyên sơ” tương ứng với cao trào
nữ quyền I, tính từ hậu thế chiến II trở về trước. Với minh chứng về quyền
của phụ nữ (1792), Mary Wollstonecraft được coi là “tổ mẫu” của chủ nghĩa
nữ quyền thông qua luận điểm về bản chất của giới tính được kiến tạo như
một lợi thế: viết và nghĩ không thể vượt khỏi thân xác, và không thể loại phụ
nữ ra khỏi vị trí xã hội. Tiếp theo, tác phẩm Một căn phòng cho riêng mình

niệm thuộc về văn hóa, là hệ thống biểu trưng - sản phẩm của chủ nghĩa duy
dương vật, đề cập tới đồng tính luận, tiến tới thuyết “lệch pha”. Trong đó, tác
phẩm đoạt giải nobel The Golden Notebook (Cuốn sổ tay vàng) của tác giả
người Anh Doris Lessing được coi là “tiên phong cho cái nhìn của thế kỷ XX
về quan hệ nam - nữ”.
Quả thật, Phê bình nữ quyền (Feminist criticism), một trường phái phê
bình chính trị, xã hội tuy khá mới mẻ nhưng đã phát triển hết sức mạnh mẽ và
chiếm vị trí ngày càng quan trọng trong đời sống tư tưởng của nhân loại.
1.1.3. Các bình diện khác nhau của vấn đề nữ quyền
Cách hiểu chung về nữ quyền như trên cho thấy nội dung của khái
niệm này gồm rất nhiều phương diện cần tìm hiểu. Trên bình diện lý luận, các
nhà nữ quyền học đã không ngừng xây dựng một hệ thống lý thuyết khá công
phu bắt đầu từ sự đả phá lại quan niệm truyền thống cho rằng: phụ nữ là
“những người đàn ông bất toàn”, tức coi: phụ nữ là một phần của đàn ông, lệ
thuộc chặt chẽ vào đàn ông trên mọi lĩnh vực. Họ chỉ ra sự khác biệt giữa hai
giới tính nam và nữ để qua đó khẳng định mạnh mẽ: phụ nữ là một bộ phận
riêng, một thế giới riêng với năng lực, sở trường riêng của mình trước sự phân
công của xã hội. Nhờ một số đặc điểm riêng biệt về sinh lý như việc có kinh,

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


16
có thai, có sữa và sinh đẻ, người phụ nữ có quan hệ gần gũi và mật thiết với
thế giới vật lý và với hiện thực nói chung hơn hẳn đàn ông. Trong khi nam
giới, khi chớm có ý thức, đã phải tách ra khỏi mẹ của mình để nhập vào thế
giới phụ quyền của bố, phụ nữ, ngược lại, ở mãi với mẹ, xây dựng bản sắc của
mình bên cạnh mẹ. Những chọn lựa ban đầu này hằn trong vô thức của hai

Ba, nhiệm vụ của các cây bút nữ không phải chỉ là chống lại mọi hình
thức áp chế của nam giới mà còn phải cố gắng xác định một thứ mỹ học riêng
của nữ giới, từ đó, thiết lập nên những điển phạm riêng, và cuối cùng, xây
dựng những tiêu chí riêng trong việc cảm thụ và đánh giá các hiện tượng văn
học.” [67]
Trên bình diện thực tiễn, nữ quyền thể hiện ở việc thiết lập lợi ích, tạo
quyền tự do và bình đẳng của phụ nữ trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn
hóa, xã hội: quyền có địa vị, quyền được kính trọng, quyền theo đuổi nghề
nghiệp, quyền được hưởng những lợi ích giáo dục, quyền bình đẳng trong các
vấn đề pháp luật như li dị, phân chia tài sản … Nữ quyền còn tiến tới sự tranh
luận, vận động xã hội đảm bảo quyền tự do cho phụ nữ về kinh tế, vận động
các thiết chế đảm bảo lợi ích cho phụ nữ, giải pháp tăng cường phụ nữ tham
gia vào các cấp chính quyền, nghiên cứu những chính sách nhằm xóa bỏ
tục lệ bất bình đẳng, tệ phân biệt đối xử nam - nữ, tạo mọi cơ hội cho phụ
nữ phát triển…
Với hai bình diện lý luận và thực tiễn trong sự phong phú và sâu sắc ở
nhiều cấp độ, nữ quyền đã thực sự trở thành vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt
trong xã hội loài người trên con đường tiến đến dân chủ, văn minh. Lý thuyết
nữ quyền với tư cách là một bộ môn học thuật đang được nghiên cứu, dạy và
học trong hầu hết các trường đại học trên thế giới, chủ nghĩa nữ quyền về mặt
triết học đã có ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ hệ thống tri thức và thiết chế
văn hóa loài người. Tuy nhiên, nó vẫn tồn tại một số hạn chế: quá đề cao
chính mình, chống lại thế giới đàn ông, ca ngợi tình yêu đồng tính…
1.2. Nữ quyền trong văn học
1.2.1. Văn học nữ quyền thế giới trong sự hình thành và phát triển
Đến nay, có nhiều cách hiểu khác nhau về vấn đề nữ quyền trong văn học:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn

thế giới phức tạp của người phụ nữ nói chung.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


19
Văn học nữ quyền được biểu hiện trên hai phương diện: phê bình văn
học nữ quyền và sáng tác văn chương của những nhà văn nữ.
Phê bình văn học nữ quyền, theo Annis Pratt, là loại phê bình “nhằm
đến bốn mục tiêu chính: một, cố gắng phát hiện và tái hiện các tác phẩm văn
học của phụ nữ; hai, phân tích và đánh giá các khía cạnh hình thức văn bản
của các tác phẩm ấy; ba, tìm hiểu xem những tác phẩm ấy đã phản ánh quan
hệ nam nữ ra sao; bốn, mô tả những sự phát triển của các các yếu tố liên quan
đến huyền thoại và tâm lý liên quan đến người phụ nữ trong văn học.” Elaine
Showaiter bổ sung thêm nhiệm vụ của văn học nữ quyền là: “xác lập cái
khung lý thuyết và mỹ học riêng để phân tích các tác phẩm văn học của phụ
nữ, để phát triển những mô hình phê bình dựa trên kinh nghiệm riêng của phụ
nữ hơn là chỉ tiếp nhận những mô hình và lý thuyết do nam giới dựng lên.” [68]
Sáng tác văn học nữ quyền là những tác phẩm văn học thể hiện vấn đề
nữ quyền, mang cảm hứng nữ quyền thông qua việc: lấy người phụ nữ làm
đối tượng trung tâm của văn học; đề cao vẻ đẹp hình thể và tâm hồn của
người phụ nữ; đòi quyền sống, quyền được hưởng tự do, hạnh phúc của người
phụ nữ; phản ánh và lên án tình trạng mất bình quyền nam nữ; lấy cái nhìn
của phụ nữ làm căn cứ nhìn nhận và đánh giá hiện thực …
Ra đời và phát triển song song cùng phong trào nữ quyền vốn khởi phát
từ rất lâu trên thế giới, văn học nữ quyền đã sớm hình thành trong nhiều dạng
vẻ nguyên sơ của nó. Nhưng phải đến năm 1949, với sự ra đời của tác phẩm
The secondsex (Giới tính thứ hai) của nữ văn sĩ Pháp Simon de Beauvoir, văn
học nữ quyền mới thực sự có mặt theo nghĩa đầy đủ nhất của khái niệm này,

hậu hiện đại. Ý nghĩa của từ “đàn bà”, “phụ nữ”, “nữ giới” không còn tầm
quan trọng trong các nỗ lực cấp tiến phá thế bình ổn ở phương Tây nữa. “Đàn
bà” như một thực thể văn hóa - xã hội đặt định đã bị rắc rối hóa, nghĩ tới đàn
bà là nghĩ tới giới tính; xu hướng chuyển đổi là đặt vấn đề giới tính lên trên cả
nữ tính, nam tính, đồng tính các loại, nữ quyền bắt đầu đặt những câu hỏi căn
bản về ngôn ngữ và chủ thể con người. Phê bình văn học nữ quyền đồng thời
cũng từ đó mà chia tách thành nhiều trường phái, nhiều cách tiếp cận với
những hình thức lai tạp khác nhau. [47]

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn