ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

PHẠM THỊ THU HÀ

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----------------

PHẠM THỊ THU HÀ

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM
Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ THỊ HỒNG ĐIỆP
XÁC NHẬN CỦA

giúp đỡ cung cấp tư liệu, tài liệu hữu ích cho tác giả để phục vụ đề tài nghiên
cứu luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn!


MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT............................................................................i
DANH MỤC BẢNG BIỂU.............................................................................ii
DANH MỤC HÌNH........................................................................................iii
MỞ ĐẦU..........................................................................................................1
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN
ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH...........................................................................5
1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu.................................................................5
1.1.1. Các tài liệu và công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài........5
1.1.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.............................................9
1.2. Những vấn đề cơ bản về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp trên
địa bàn cấp tỉnh............................................................................................10
1.2.1. Khái quát về doanh nghiệp............................................................10
1.2.2. Công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp.........................14
Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU...............................................30
2.1. Phương pháp luận và cách tiếp cận nghiên cứu....................................30
2.2. Phương pháp thu thập thông tin............................................................30
2.3. Phương pháp xử lý dữ liệu....................................................................34
2.3.1. Phương pháp thống kê...................................................................34
2.3.2. Phương pháp thống kê mô tả.........................................................35
2.3.3. Phương pháp phân tích tổng hợp...................................................35
Chương 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI
DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM GIAI ĐOẠN 2010 –
2015.................................................................................................................36

3.4.4. Công tác kiểm tra, thanh tra, hậu kiểm, giám sát và xử lý vi phạm
đối với doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam.....................................60
3.5. Đánh giá công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh
Hà Nam........................................................................................................66
3.5.1. Những kết quả đạt được trong công tác quản lý nhà nước đối với
doanh nghiệp............................................................................................66
3.5.2. Những hạn chế trong công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
..................................................................................................................69
3.5.3. Nguyên nhân của những hạn chế trong công tác quản lý nhà nước
đối với doanh nghiệp................................................................................69
Chương 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ
NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM
TRONG THỜI GIAN TỚI.............................................................................72
4.1. Định hướng phát triển doanh nghiệp tỉnh Hà Nam đến năm 2020.......72
4.2. Quan điểm, mục tiêu quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp trên địa
bàn tỉnh Hà Nam trong thời gian tới............................................................73
4.2.1. Quan điểm về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp.................73
4.2.2. Mục tiêu quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp..........................75
4.3. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
trên địa bàn tỉnh Hà Nam trong thời gian tới...............................................75
4.3.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện việc hoạch định chiến lược, quy
hoạch, kế hoạch, cơ chế chính sách phát triển doanh nghiệp trên địa
bàn tỉnh Hà Nam.....................................................................................75
4.3.2. Tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật có liên quan đến
quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp; hoàn thiện quy chế phối hợp của
các cơ quan chức năng để quản lý doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà
Nam..........................................................................................................77


4.3.3. Nhóm giải pháp về tăng cường khuyến khích, hỗ trợ pháp lý, tạo


Doanh nghiệp nhà nước

4

DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa

5

ĐKKD

Đăng ký kinh doanh

6

FDI

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

7

GDP

Tổng sản phẩm trong nước

8

GRDP

Tổng sản phẩm trong tỉnh


13

WTO

Tổ chức Thương mại thế giới

i


DANH MỤC BẢNG BIỂU

STT

Bảng

1

Bảng 2.1

Nội dung
Thu thập thông tin thứ cấp

Trang
32

Doanh nghiệp thành lập mới giai đoạn 2010 –
2

Bảng 3.1


STT

Hình

1

Hình 1.1

2

Hình 1.2

3

Hình 3.1

4

Hình 3.2

Nội dung
Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về doanh
nghiệp
Sơ đồ cơ quan quản lý nhà nước theo vòng đời
doanh nghiệp
Các loại hình doanh nghiệp tỉnh Hà Nam đến
30/6/2015
Cơ cấu ngành nghề doanh nghiệp tỉnh Hà
Nam đăng ký hoạt động đến 30/6/2015

Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp hiện nay còn
nhiều hạn chế, bất cập. Hàng năm, số lượng doanh nghiệp của tỉnh ngày càng
gia tăng dẫn đến việc quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp càng gặp nhiều
khó khăn hơn, đặc biệt là quản lý doanh nghiệp sau khi được cấp giấy chứng
nhận đăng ký doanh nghiệp.

1


Công tác quản lý doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam hiện nay được
thực hiện theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005 (nay được thay thế
bởi Luật Doanh nghiệp năm 2014) và các văn bản hướng dẫn thi hành, quy
định quản lý doanh nghiệp của UBND tỉnh Hà Nam. Thực tế ở Hà Nam hiện
nay, việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và việc quản lý doanh
nghiệp được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau như: UBND tỉnh, Sở Kế
hoạch và Đầu tư và các Sở chuyên ngành, Cục thuế tỉnh, UBND các huyện,
thành phố… Việc quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp chưa được thực
hiện thống nhất, giữa các cơ quan còn có sự chồng chéo về chức năng, nhiệm
vụ. Vì vậy, công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh
chưa đạt được kết quả như mong muốn. Do đó, để góp phần hoàn thiện công
tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam trong
thời gian tới, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý nhà nước đối với doanh
nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam” làm luận văn tốt nghiệp thạc sỹ.
Quá trình nghiên cứu đề tài này nhằm trả lời cho câu hỏi nghiên cứu của
đề tài:
- Để hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp trên địa
bàn tỉnh Hà Nam cần đề ra những giải pháp gì ?
2. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý nhà nước đối

- Về thời gian: Từ năm 2010 đến ngày 30/6/2015
- Về không gian: Việc nghiên cứu được tiến hành trên phạm vi địa bàn
tỉnh Hà Nam.
4. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn
gồm 4 chương:
Chương 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu và những vấn đề cơ bản về
quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp trên địa bàn cấp tỉnh
Chương 2. Phương pháp nghiên cứu

3


Chương 3. Thực trạng công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
trên địa bàn tỉnh Hà Nam giai đoạn 2010 - 2015
Chương 4. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với
doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam trong thời gian tới

4


Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ
BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP TRÊN
ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
1.1.1. Các tài liệu và công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp là một chủ đề nghiên cứu có
phạm vi tương đối rộng. Hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học
có quan hệ gần với hướng nghiên cứu của đề tài luận văn này, cụ thể:

Luận văn thạc sỹ kinh tế chính trị năm 2008 của Phạm Văn Kim với đề
tài “Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước trong điều kiện hội
nhập của Việt Nam”; trong phạm vi của luận văn, tác giả đã hệ thống hoá cơ
sở lý luận về quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp nhà nước ở Việt
Nam, phân tích thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước hiện nay
và đề xuất các giải pháp vừa mang tính khoa học vừa mang tính thực tiễn
nhằm điều chỉnh, đổi mới và góp phần hoàn thiện phương thức quản lý nhà
nước đối với doanh nghiệp nhà nước trong điều kiện hội nhập của Việt Nam
hiện nay.
Luận văn thạc sỹ luật học năm 2012 của Đoàn Thị Lan Anh với đề tài
“Một số khía cạnh pháp lý của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà
nước trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam”; tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận
về doanh nghiệp nhà nước, quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước;
đánh giá thực trạng hoạt động của doanh nghiệp nói chung và thực trạng của
việc quản lý nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước nói riêng, từ đó đưa ra
phương hướng, giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập trong công
tác quản lý nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước đồng thời nâng cao hiệu quả
hoạt động của doanh nghiệp nhà nước trong thời gian tới.

6


Các công trình nêu trên chủ yếu tập trung nghiên cứu các vấn đề về quản
lý doanh nghiệp nhà nước ở nhiều góc độ khác nhau và đưa ra các giải pháp cụ
thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Trên thực
tế hiện nay không còn tồn tại mô hình doanh nghiệp nhà nước. Vì vậy, việc
nghiên cứu đánh giá để có cái nhìn toàn diện trong công tác quản lý nhà nước
đối với doanh nghiệp là yêu cầu cần thiết được đặt ra trong bối cảnh hiện nay.
Năm 2008, Vũ Mạnh Anh xuất bản cuốn sách “Thực trạng quản lý nhà
nước đối với doanh nghiệp sau đăng ký kinh doanh tại thành phố Hồ Chí

Nẵng”, tác giả cũng đã có những đánh giá khái quát về thực trạng quản lý nhà
nước đối với doanh nghiệp tư nhân và đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả
quản lý đối với doanh nghiệp tư nhân sau đăng ký thành lập trên địa bàn
thành phố Đà Nẵng.
Luận văn thạc sỹ luật học năm 2014 với đề tài “Quản lý nhà nước đối
với doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội”, tác giả Đỗ Đình Chuyền
cũng đã có những đánh giá khái quát về công tác quản lý nhà nước đối với
doanh nghiệp về các nội dung: Thực trạng công tác ban hành và thực thi các
quy định pháp luật liên quan đến quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp;
công tác kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm đối với doanh nghiệp sau đăng
ký thành lập trên địa bàn thành phố Hà Nội; trên cơ sở đó đề ra các giải pháp
nhằm thực hiện có hiệu quả công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Nhằm nâng cao hiệu quả của công tác quản lý nhà nước đối với doanh
nghiệp sau đăng ký thành lập và tăng cường việc tuân thủ pháp luật, ngăn
chặn, giảm thiểu tình trạng vi phạm pháp luật của doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch
và Đầu tư đã xây dựng Đề án “Đổi mới quản lý nhà nước đối với doanh
nghiệp sau đăng ký thành lập” và đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại
Quyết định số 419/QĐ-TTg ngày 11 tháng 4 năm 2012. Đề án đã cung cấp
những thông tin quan trọng về những đổi mới của nước ta trong công tác quản

8


lý doanh nghiệp, về mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp, về khung
khổ pháp lý của công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp. Đặc biệt,
những giải pháp trong Đề án mang tính khả thi, hiện nay đang được áp dụng
tại các tỉnh, thành phố trong cả nước đã tạo chuyển biến tích cực trong việc
quản lý doanh nghiệp sau đăng ký thành lập.
Các công trình trên đã nghiên cứu về công tác quản lý nhà nước đối với

bàn tỉnh Hà Nam là rất cần thiết và không trùng lặp với các công trình đã
công bố trước đây về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp.
1.2. Những vấn đề cơ bản về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp trên
địa bàn cấp tỉnh
1.2.1. Khái quát về doanh nghiệp
1.2.1.1. Khái niệm doanh nghiệp
Doanh nghiệp là thuật ngữ có nguồn gốc từ lĩnh vực kinh tế học. Theo
đó, doanh nghiệp như một phương tiện để thực hiện ý tưởng kinh doanh.
Muốn kinh doanh, doanh nhân phải chọn cho mình một trong số những loại
hình doanh nghiệp phù hợp mà pháp luật quy định.
Hiện nay trên phương diện lý thuyết có khá nhiều định nghĩa về doanh
nghiệp, mỗi định nghĩa đều mang một nội dung nhất định. Ở mỗi cách tiếp cận
khác nhau sẽ có những quan niệm, định nghĩa khác nhau về doanh nghiệp.
- Về góc độ pháp lý: Theo Luật Doanh nghiệp năm 2014 quy định:
“Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được
đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh”.
- Theo quan điểm phát triển: Doanh nghiệp là một cộng đồng người sản
xuất ra những của cải vật chất. Nó sinh ra, phát triển, có những thất bại, có
những thành công, có lúc vượt qua những thời kỳ nguy kịch và ngược lại, có
lúc phải ngừng sản xuất, đôi khi tiêu vong do gặp phải những khó khăn không
thể vượt qua được. (Lương Xuân Quỳ, 2006)

10


- Theo quan điểm lợi nhuận: Doanh nghiệp là một tổ chức sản xuất,
thông qua đó, trong khuôn khổ một tài sản nhất định, người ta kết hợp nhiều
yếu tố sản xuất khác nhau, nhằm tạo ra những sản phẩm và dịch vụ để bán
trên thị trường và thu khoản chênh lệch giữa giá thành và giá bán sản phẩm.
(Hồ Trọng Viện, 2004)

định và xác định. Việc khẳng định tư cách pháp nhân của doanh nghiệp với tư
cách là một thực thể kinh tế, một mặt nó được Nhà nước bảo hộ với các hoạt
động sản xuất kinh doanh, mặt khác nó phải có trách nhiệm đối với người tiêu
dùng, nghĩa vụ đóng góp với Nhà nước, trách nhiệm đối với xã hội. Đòi hỏi
doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ tài chính trong việc thanh
toán những khoản công nợ khi phá sản hay giải thể.
- Doanh nghiệp là một tổ chức hoạt động trong nền kinh tế quốc dân, gắn
liền với địa phương nơi nó tồn tại. Hoạt động của doanh nghiệp phụ thuộc rất
lớn vào chất lượng quản lý của những người tạo ra nó.
- Doanh nghiệp ra đời và tồn tại luôn luôn gắn liền với một vị trí của một
địa phương nhất định, sự phát triển cũng như suy giảm của nó ảnh hưởng đến
địa phương đó.
1.2.1.2. Vai trò của doanh nghiệp
Thứ nhất, doanh nghiệp là nơi trực tiếp tạo ra sản phẩm cho xã hội, đáp
ứng cho nhu cầu của con người trong xã hội. Sự tồn tại và phát triển của các
doanh nghiệp đã làm cho nền kinh tế trở nên sôi động, thị trường hàng hóa,
dịch vụ ngày càng đa dạng, phong phú. Đồng thời nó góp phần đẩy nhanh quá
trình dịch chuyển cơ cấu kinh tế, chuyển sang cơ chế thị trường có sự quản lý
của nhà nước.
Thứ hai, doanh nghiệp khai thác và huy động tối đa mọi nguồn lực để
đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng thu
nhập trong dân cư.
Thứ ba, doanh nghiệp giải quyết nhiều chỗ làm việc mới cho xã hội,
12


góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống nhân
dân, hạn chế các tệ nạn trong xã hội.
Thứ tư, doanh nghiệp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng
công nghiệp hóa – hiện đại hóa, nâng cao hiệu quả kinh tế, giữ vững ổn định

+ Doanh nghiệp có chủ sở hữu chịu trách nhiệm hữu hạn (các công ty
trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần)
- Phân loại doanh nghiệp theo tính chất hoạt động và nhiệm vụ chính
của doanh nghiệp, gồm:
+ Các doanh nghiệp hoạt động công ích
+ Doanh nghiệp hoạt động kinh doanh
- Phân loại doanh nghiệp theo mức độ đầu tư vốn của một doanh nghiệp
vào doanh nghiệp khác, gồm:
+ Công ty mẹ (doanh nghiệp đầu tư)
+ Công ty con (doanh nghiệp nhận đầu tư) và công ty liên kết
- Phân loại doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp năm 2014, gồm:
+ Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH)
+ Công ty cổ phần
+ Công ty hợp danh
+ Doanh nghiệp tư nhân
1.2.2. Công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
1.2.2.1. Khái niệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm
đạt được mục tiêu quản lý. Việc tác động theo cách nào còn tùy thuộc vào các
góc độ khoa học khác nhau, các lĩnh vực khác nhau cũng như cách tiếp cận
của người nghiên cứu.
Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền
lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người

14