Vài so sánh giữa triết học phương Đông và triết học phương Tây
Bài này mong các bạn chia sẻ vài điểm khác biệt về triết học, triết lý Đông - Tây, từ
đó quyết định xem cân đối kiến thức sao cho hợp lý, hiệu quả cho cuộc sống.
- Thứ nhất, ta sẽ phân biệt đâu là Đông, đâu là Tây.
- Thứ hai, ta so sánh bối cảnh xã hội ra đời, pt triết học phương Đông, phương Tây
- Thứ ba, ta so sánh đối tượng nghiên cứu của triết học Đông, Tây
- Thứ tư, ta so sánh phương pháp nhận thứ của 2 nền triết học đó
- Thứ năm, những nhận xét về vận dụng hai dòng kiến thức đó sao cho hợp lý
Phương Đông
Để chỉ các nước châu Á các nên văn minh trên ba lưu vực sông lớn: sông Nin, sông
Hằng, sông Hoàng Hà, chủ yếu là Ai Cập, ả rập, ấn độ và Trung Hoa. Hầu hết các
nền tôn giáo lớn của thế giới đều xuất hiện ở đây.
Phương Tây
Phương Tây chủ yếu là các nước Tây âu như Anh, Pháp, Đức, Ý, Áo, Tây Ban Nha...
Ngày nay chúng ta gộp cả Mỹ vào.
Đặc điểm hai loại hình cơ sở xã hội Đông - Tây là tĩnh, ổn định đối nghịch với động,
biến động nhanh. Triết học lỏng lẻo, mềm dẻo của Đông đối lại là triết học chặt chẽ,
thống nhất thành hệ thống của Tây. Triết học phương Tây đi từ gốc lên ngọn (từ thế
giới quan, vũ trụ quan, bản thể luận... từ đó xây dựng nhân sinh quan con người )
trong khi triết học phương Đông đi từ ngọn xuống gốc (từ nhân sinh quan, vấn đề
cách sống, lối sống sau đó mới là vũ trụ quan, bản thể luận... ) . Đó là 2 nét chính
của hai nền triết học Đông - Tây.
Nếu như ở phương Tây, triết học được xây dựng bởi chủ yếu là các nhà khoa học,
gắn liền với các thành tựu khoa học, đặc biệt là khoa học tự nhiên thì ở phương
Đông, triết học gắn với những hiền triết - nhà tôn giáo, nhà giáo dục đạo đức, chính
trị-xã hội.
Vậy nên đặc điểm chủ đạo là các nhà Triết học phương Tây thiên về giải thích thế
giới theo nhiều cách còn mục đích chính của phương Đông là cải tạo thế giới gồm có:
ổn định xã hội, giải thoát cho con người và làm sao cho con người hoà đồng với thiên
nhiên.
Nguồn gốc là do ở phương Đông, thượng tầng kiến trúc ra đời trước và thúc đẩy dự

là ẩn dụ, liên tưởng, hình ảnh, ngụ ngôn... để không bị lưới giả về nghĩa do khái
niệm che phủ. Nhưng điểm yếu của triết học phương Đông chính là sự đa nghĩa,
nhập nhằng khác biệt khi qua các phân tích khác nhau.
Triết học phương Đông biến đổi tuần tự thay đổi dần về lượng, dù thay đổi bao nhiêu
vẫn giữa lấy phần gốc phần lõi làm nền, không rời xa gốc đã có.
Triết học phương Tây thay đổi theo hướng nhảy vọt về chất, nên càng tiến hoá càng
phong phú hơn, xa rời gốc ban đầu. Thậm chí có xu hướng cái sau phủ định hoàn
toàn cái ở giai đoạn trước.
Trong phép biện chứng giải thích quy luật của sự vận động - phát triển cũng có nét
khác biệt. Phương Đông nghiêng về thống nhất hay vận động vòng tròn, tuần hoàn.
Phương tây nghiêng về sự đấu tranh và vận động, phát triển theo hướng đi lên.
Một nét nữa của triết học Tây - Đông là theo thống kê thì triết học phương Tây thiện
về hướng ngoại, chủ động, tư duy lý luận, đấu tranh sống còn, hiếu chiến, cạnh
tranh, bành trướng, cá thể, phân tích, tri thức suy luận, khoa học, tư duy cơ giới, chú
ý nhiều đến thực thể...
Khuynh hướng nổi trội của phương Đông lại là hướng nội, bị động, trực giác huyền bí,
hoà hợp, quân bình chủ nghĩa, thống nhất, hợp tác, giữ gìn, tập thể, tổng hợp, minh
triết, tôn giáo, tâm lý, tâm linh, tư duy hữu cơ, chú ý nhiều tới quan hệ...
Đông (Á)
- Tinh thần - Đời người - Tĩnh lặng cảm nhận các mối quan hệ
-Thiên về tôn giáo, mỹ thuật, nghệ thuật
- Sử dụng tình cảm, quan tâm đạo đức -- Con người, đạo học
- Dùng trực giác, tổng thể vẫn loanh quanh những lối cũ, bề ngòai
- Quan tâm phần ngọn: nhân sinh quan, cách sống, lối sống
- Ảnh hưởng tới: kinh nghiệm/hoàn thiện cá nhân, ổn định xã hội
Tây (Âu)
- Vật chất - Máy móc - Mạnh mẽ, quyết liệt, Sức động, quan tâm thực thể độc lập
- Thiên về khoa học công nghệ
- Sử dụng trí tuệ, tư tưởng, quan tâm sự vật/hiện tượng -- Vũ trụ, học thuyết
- Dùng lý trí, mất dần tổng thể, ngày càng phong phú, cụ thể