Chương 2: PHÂN TÍCH YÊU CẦU HỆ THỐNG
2.1 Công nghệ hệ thống máy tính
2.1.1 Công nghệ hệ thống máy tính (System engineering)
2.1.1.1 Tổng quan
Công nghệ phần mềm xuất hiện như là kết quả của công nghệ hệ thống máy tính.
Thay vì chỉ tập trung vào phần mềm, công nghệ hệ thống tập trung vào những nhân tố khác,
phân tích, thiết kế và tổ chức những nhân tố này vào 1 hệ thống mà có thể là sản phẩm,
dịch vụ hay công nghệ. Các nhân tố này là:
- Phần mềm: những chương trình máy tính, cấu trúc dữ liệu và những tài liệu liên
quan mà tác động đến phương pháp hợp lệ, thủ tục hay những điều khiển được yêu
cầu.
- Phần cứng: những thiết bị điện tử cung cấp khả năng tính toán, những thiết bị liên
kết nối (như: thiết bị chuyển mạch mạng network switches, thiết bị viễn thông
telecommunications devices) cho phép luồng dữ liệu, những thiết bị cơ điện
electromechanical devices (như: cảm biến, động cơ, máy bơm) cung cấp chức năng
thế giới bên ngoài.
- Con người: người dùng và người vận hành phần cứng, phần mềm.
- Cơ sở dữ liệu: 1 tập hợp thông tin lớn và có tổ chức được truy cập thông qua phần
mềm.
- Tài liệu: thông tin miêu tả (như: sách hướng dẫn sử dụng, tập tin trợ giúp trực tuyến,
các trang web) mà miêu tả cách sử dụng và/ hay cách hoạt động của hệ thống.
- Thủ tục: các bước xác định cách sử dụng cụ thể của mỗi nhân tố hệ thống hay ngữ
cảnh thủ tục mà hệ thống thuộc về.
2.1.1.2 Phân tầng công nghệ hệ thống
Công nghệ hệ thống bao gồm 1 tập hợp những phương pháp top-down, bottom-up
để định hướng sự phân tầng như hình bên dưới.
Bắt đầu với “world view”, đó là toàn bộ phạm vi nghiệp vụ hay sản phẩm được xem
xét để đảm bảo rằng ngữ cảnh nghiệp vụ hay công nghệ có thể được thiết lập. Quan điểm
thế giới (World view) được tinh chế để tập trung đầy đủ hơn vào phạm vi quan tâm cụ thể
(domain of interest). Trong 1 phạm vi cụ thể, nhu cầu cho những nhân tố hệ thống mục tiêu
(như: dữ liệu, phần mềm, phần cứng, con người ) được phân tích. Cuối cùng, phân tích,

2.1.3 Đặc tả hệ thống
Trong ngữ cảnh hệ thống máy tính, thuật ngữ “đặc tả” (specification) có nghĩa là
những điều khác nhau đối với những người khác nhau. Một đặc tả có thể là 1 tài liệu được
viết ra, 1 mô hình đồ họa, 1 mô hình toán học hình thức, 1 tập hơp những kịch bản sử dụng,
1 mẫu thử, hay sự kết hợp những thứ này.
Một số người đề nghị rằng 1 “mẫu chuẩn” (standard template) nên được phát triển
và sử dụng cho đặc tả hệ thống, cho rằng đều này dẫn đến những yêu cầu được trình bày
nhất quán và do đó mà dễ hiểu hơn. Tuy nhiên, đôi khi cần linh hoạt khi một đặc tả được
phát triển. Đối với những hệ thống lớn, 1 tài liệu được viết ra, kết hợp với những miêu tả
ngôn ngữ tự nhiên và những mô hình đồ họa có thể là cách tiếp cận tốt nhất. Tuy nhiên,
những kịch bản có tính sử dụng có thể là tất cả những gì được đòi hỏi cho những sản phẩm
nhỏ hơn hay những hệ thống mà nằm bên trong những môi trường kỹ thuật được hiểu rõ.
Đặc tả hệ thống là sản phẩm công việc cuối cùng được tạo ra bởi kỹ sư hệ thống và
yêu cầu. Nó phục vụ như nền tảng cho công nghệ phần cứng, công nghệ phần mềm, công
nghệ cơ sở dữ liệu và công nghệ nhân lực (human engineering). Nó miêu tả chức năng và
hiệu năng của hệ thống máy tính và những ràng buộc mà quản lý sự phát triển. Đặc tả giới
hạn mỗi nhân tố hệ thống được chỉ định. Đặc tả cũng miêu tả thông tin (dữ liệu và điều
khiển) mà được nhập vào hay xuất ra từ hệ thống.
Sinh viên tìm hiểu và nghiên cứu thêm về một số mô hình và kỹ thuật đặc tả.
2.2 Nền tảng của phân tích yêu cầu
2.3.1 Các nguyên lý phân tích
Trên hai thập kỉ qua, người ta đã xây dựng ra một số phương pháp phân tích và đặc
tả phần mềm. Những người nghiên cứu đã xác định ra các vấn đề và nguyên nhân của
chúng, và đã xây dựng ra các qui tắc và thủ tục để vượt qua chúng. Mỗi phương pháp đều
có kí pháp và quan điểm riêng. Tuy nhiên, tất cả các phương pháp này đều có quan hệ với
một tập hợp các nguyên lý cơ bản:
1. Miền thông tin của vấn đề phải được biểu diễn lại và hiểu rõ.
2. Các mô hình mô tả cho thông tin, chức năng và hành vi hệ thống cần phải được
xây dựng.
3. Các mô hình (và vấn đề) phải được phân hoạch theo cách để lộ ra các chi tiết theo

diễn chủ yếu về phần mềm có thể được “ánh xạ” vào hoàn cảnh cài đặt.
Dưới đây là một số mô hình (phương pháp) hay được dùng trong phân tích:
2.3.2.1 Biểu đồ luồng dữ liệu
Khi thông tin đi qua phần mềm nó bị thay đổi bởi một loạt các phép biến đổi. Biểu
đồ luồng dữ liệu (Data Flow Diagram - DFD) là một kỹ thuật vẽ ra luồng dữ liệu di chuyển
trong hệ thống và những phép biến đổi được áp dụng lên dữ liệu. Ký pháp cơ bản của biểu
đồ luồng dữ liệu được minh họa trên hình 2.3.2.1.
Tác nhân
Tiến trình
Kho dữ liệu
Luồng dữ liệu
Hình 2.3.2.1(a): Ký pháp DFD.
Biểu đồ luồng dữ liệu có thể được dùng để biểu diễn cho một hệ thống hay phần
mềm ở bất kì mức trừu tượng nào. Trong thực tế, DFD có thể được phân hoạch thành nhiều
mức biểu diễn cho chi tiết chức năng và luồng thông tin ngày càng tăng. Do đó phương
pháp dùng DFD còn được gọi là phân tích có cấu trúc. Một DFD mức 0, cũng còn được gọi
là biểu đồ nền tảng hay biểu đồ ngữ cảnh hệ thống, biểu diễn cho toàn bộ phần tử phần
mềm như một hình tròn với dữ liệu vào và ra được chỉ ra bởi các mũi tên tới và đi tương
ứng. Một DFD mức 1 cụ thể hóa của DFD mức 0 và có thể chứa nhiều hình tròn (chức
năng) với các mũi tên (luồng dữ liệu) nối lẫn nhau. Mỗi một trong các tiến trình được biểu
diễn ở mức 1 đều là chức năng con của toàn bộ hệ thống được mô tả trong biểu đồ ngữ
cảnh. Hình 2.3 minh họa một DFD cho hệ thống bán vé tàu.
Khách hàng