TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP
LẦN THỨ 4 ĐẾN ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN
TRONG CÁC TRƯỜNG SƯ PHẠM HIỆN NAY
Phùng Thanh Hoa1
Ngô Thị Phương Anh2
Tóm tắt: Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 hay cách mạng công nghiệp 4.0
đã và đang diễn ra tại nhiều nước phát triển trong đó có Việt Nam. Cách mạng công
nghiệp 4.0 tác động đã và đang làm thay đổi sâu sắc quá trình phát triển của nhiều
quốc gia trên thế giới. Cuộc cách mạng ấy đã tác động không nhỏ vào các lĩnh vực của
đời sống xã hội và lĩnh vực giáo dục cũng không nằm ngoài xu thế đó. Giáo dục là một
lĩnh vực khá nhạy cảm, cũng chịu sự chi phối tất yếu từ những chuyển động xã hội và
cũng bị ảnh hưởng mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp này. Trong khuôn khổ
bài viết tác giả trình bày vai trò của người giáo viên trong cách mạng công nghiệp 4.0,
những tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần này đến vai trò vị trí của người
giáo viên. Từ đó, kiến nghị một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên
trong các trường sư phạm hiện nay.
Từ khóa: cách mạng công nghiệp 4.0, chất lượng đào tạo, giáo viên, trường sư
phạm, sinh viên sư phạm.
1. Mở đầu
Từ thế kỷ XIX loài người trải qua 3 cuộc cách mạng công nghiệp lớn. Tất cả
những cuộc cách mạng ấy đều để lại dấu ấn vô cùng to lớn làm tiền đề cho nhân loại
có sự phát triển nhảy vọt. Cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên trên thế giới diễn ra
vào thế kỷ 18, khi những người công nhân sử dụng hơi nước và máy móc trong sản
xuất để thay cho sức người. Sau đó là điện ra đời, được sử dụng trong dây chuyên sản
xuất và các mô hình sản xuất quy mô lớn, là khởi nguồn của cuộc cách mạng thứ 2.
Vào những năm 1970 là khi máy tính ra đời, điều này tạo ra một loạt sự thay đổi trong
cách con người xử lý thông tin, tự động hoá bằng robot, đây chính là cuộc cách mạng
thứ 3. Hiện tại, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, hay còn gọi là Cách mạng Công
nghiệp 4.0 (Industry 4.0) đang diễn ra. Cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0 tạo ra môi
trường mà máy tính, tự động hoá và con người sẽ làm việc cùng nhau theo những cách
thức hoàn toàn mới. Tại đây, robot và các loại máy móc sẽ được kết nối vào những hệ

điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất. Bây giờ, cuộc Cách mạng
Công nghiệp lần thứ tư đang nảy nở từ cuộc cách mạng lần ba, nó kết hợp các công
nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học. Nối tiếp từ
định nghĩa của Klaus Schwab, Cách mạng Công nghiệp 4.0 sẽ diễn ra trên 3 lĩnh vực
chính gồm Công nghệ sinh học, Kỹ thuật số và Vật lý. Những yếu tố cốt lõi của Kỹ
thuật số trong Cách mạng Công nghiệp 4.0 sẽ là: Trí tuệ nhân tạo (AI), Vạn vật kết nối
- Internet of Things (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data). Trên lĩnh vực công nghệ sinh học,
Cách mạng Công nghiệp 4.0 tập trung vào nghiên cứu để tạo ra những bước nhảy vọt
trong Nông nghiệp, Thủy sản, Y dược, chế biến thực phẩm, bảo vệ môi trường, năng
lượng tái tạo, hóa học và vật liệu. Cuối cùng là lĩnh vực Vật lý với Robot thế hệ mới,
máy in 3D, xe tự lái, các vật liệu mới (graphene, skyrmions…) và công nghệ Nano.
Bên cạnh những cơ hội mới, cách mạng công nghiệp 4.0 cũng đặt ra cho nhân loại
nhiều thách thức phải đối mặt. [1, tr15-16]
Như vậy, Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng công nghiệp 4.0) là sự
kết hợp các công nghệ giúp xóa nhòa ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, số hóa và sinh
học, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 lần này đang làm thay đổi mạnh mẽ mọi mặt của
đời sống kinh tế - xã hội loài người, đặc biệt là đối với các lĩnh vực liên quan đến sử
dụng công nghệ. Giáo dục là một trong những lĩnh vực chịu tác động sâu sắc bởi trực
tiếp tạo ra nguồn nhân lực sống và làm việc trong thời đại công nghiệp 4.0. Cuộc cách
13


TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ 4...
mạng số sẽ tác động đến mọi nhân tố của quá trình giáo dục mà mạnh mẽ nhất là môi
trường giáo dục, người dạy (người thầy), người học và phương pháp dạy học. Đặc biệt
vị thế và vai trò của người thầy đã có nhiều thay đổi so với những quan niệm truyền
thống.
2.2. Vai trò của giáo viên trong cách mạng công nghiệp 4.0
Bước sang thế kỉ XXI, bức tranh toàn cảnh thế giới có sự thay đổi mạnh mẽ.
Không nằm ngoài quy luật ấy xã hội Việt Nam cũng đang từng ngày, từng giờ vận động

khai thác nội dung bài giảng và làm việc bên ngoài bài giảng dưới dạng số hóa. Thì lúc
này, người thầy phải tìm ra các phương thức và cấu trúc hỗ trợ sinh viên phát triển các
kỹ năng học tương tác, học cộng tác và học độc lập với nhau để có thể lĩnh hội tri thức
một cách tối đa, đồng thời giúp người học biết cách tự học và tự đổi mới suốt đời. Với
14


Phùng Thanh Hoa, Ngô Thị Phương Anh
tiêu chí “lấy người học làm trung tâm” thì việc ứng dụng công nghệ thông tin trong
giáo dục giúp cho giáo viên và học sinh tương tác tích cực hơn trong quá trình học tập.
Học sinh không chỉ thụ động nghe giảng “một chiều ” mà giờ đây những bài giảng
của giáo viên sẽ được kết nối với phương tiện như video, hình ảnh minh họa, tài liệu
bổ sung thông qua kết nối internet. Công nghệ thông tin tạo ra trải nghiệm để thúc đẩy
hứng thú của người học, người học không chỉ kết hợp giữa lí thuyết và thực tế, họ còn
tập trung hơn vào chương trình giảng dạy phong phú của giáo viên.
Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ thông tin đã tạo ra bước ngoặt, những bài
giảng trong sách giáo khoa dần dần thay đổi với những bài giảng điện tử, sách giáo
khoa đồ họa 3D, những trò chơi giáo dục phát huy sức sáng tạo của học sinh đã thay
đổi cách thức dạy và học truyền thống, khiến sinh viên say mê và hứng thú với bài học.
Mặt khác, với lớp học thông minh, học sinh sử dụng điện thoại di động thông minh
và máy tính bảng để kết nối với các bài giảng điện tử, tìm kiếm và chia sẻ kiến thức,
tài liệ trực tuyến thông qua công cụ như Google Apps. Mặt khác, các công cụ quản lí
lớp học, khóa học như Google Classroom sẽ giúp giáo viên quản lí việc học và giao
bài tập cho sinh viên thuận lợi hơn. Xu hướng sử dụng công nghệ thông tin hiện nay
đòi hỏi một thế hệ học sinh có năng lực sáng tạo và năng lực tư duy, cần thiết phải có
khả năng làm việc độc lập, có tinh thần khởi nghiệp. Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu của
doanh nghiệp trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, các trường đại học đã tận
dụng những ưu thế của công nghệ thông tin dưới sự hỗ trợ của các thiết bị thông minh,
ngoài thời gian nghe giảng trên lớp, về nhà có thể tham gia vào phòng học ảo với thầy
giáo ảo, thư viện ảo, bài tập chia sẻ nhanh chóng và lưu trữ an toàn trên đám mây như

trong bối cảnh mới.
2.3. Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên các
trường sư phạm trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0
Trước tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 các trường sư phạm buộc phải
thay đổi để phù hợp với xu thế mới, một trong những thay đổi mang tính chất bước
ngoặt là phải nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên bởi giáo viên - một trong những
nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới giáo dục. Chất lượng giáo dục
muốn được nâng cao thì phải bắt đầu từ đào tạo đội ngũ giáo viên, đây chính là quy
luật tất yếu và là khâu then chốt để quá trình này đi đến thành công. Muốn làm được
điều này thì cần phải:
- Đào tạo giáo viên theo hướng phát triển năng lực gắn với thực tiễn phổ
thông: Tức là đào tạo dựa trên năng lực nhấn mạnh đến những cái mà người đã tốt
nghiệp có thể làm được ở trong môi trường làm việc thực. Để làm được điều này tại các
cơ sở đào tạo cần phải xây dựng khung chương trình đào tạo sinh viên theo hướng tiếp
cận năng lực, tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực, đổi mới phương
pháp kiểm tra, đánh giá theo tiếp cận năng lực người học.
- Chương trình đào tạo: Cần cải tiến đổi mới, cập nhật, kết nối thực tiễn với
hàn lâm, tăng cường ngoại khoá. Các môn học cần được thay đổi lượng thời gian hợp
lý (giảm lý thuyết xuống còn 30% và tăng thực hành lên 70%).
- Chất lượng đào tạo: Cần nâng cao chất lượng đầu vào của sinh viên nghành
sư phạm. Sinh viên cần có tư duy khoa học, sáng tạo cao, chủ động trong học tập. Hơn
nữa cần có sự thắt chặt lại các khoa sư phạm trong các cơ sở giáo dục đại học không
phải sư phạm. Có như vậy chất lượng đầu ra của các Trường sư phạm sẽ được cải thiện
và giáo viên được đào tạo cho các trường phổ thông chất lượng được nâng lên và tiếp
cận công nghệ 4.0 cũng sẽ tốt hơn.
- Phương pháp giảng dạy: Cần thay đổi cách giảng dạy cũ, quá thiên về thuyết
giảng bằng phát huy vai trò chủ động tích cực của sinh viên, lấy sinh viên làm trung
tâm, khơi gợi, có hướng tự mày mò và tìm hiểu. Hỗ trợ các phương tiện giảng dạy và
học tập để thầy cô có thể truyền tải hết phần hồn và nội dung của bài học cho sinh viên.
16

tự suy nghĩ tự đánh giá, học tập không chỉ diễn ra trong không gian lớp học mà học có
thể diễn ra mọi lúc mọi nơi.
3. Kết luận
Thời đại 4.0 đặt ra bao nhiêu thách thức và cơ hội cho người trẻ là bấy nhiêu
thách thức và cơ hội cho người thầy. Thế nên, giáo viên trong thời đại 4.0 cần chủ động
mở rộng tầm nhìn, tư duy và phát triển bản thân, đây là những điều kiện tiên quyết để
đào tạo nên những công dân toàn cầu.
Sự xuất hiện các công nghệ mới đã làm thay đổi nền tảng sản xuất, dịch vụ, đặt
ra những yêu cầu mới về năng lực nhân sự, từ đó đòi hỏi các cơ sở giáo dục đại học
phải đổi mới cho phù hợp đặc biệt là hoạt động đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đội
ngũ giáo viên trong tương lai tại các cơ sở giáo dục đại học. Mỗi nhà giáo ở thế kỉ XXI
cần hiểu rằng: sự thay đổi là sống còn và phải chấp nhận, chuẩn bị cho mình phát triển.
17


TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ 4...
Không có cách nào tối ưu hơn việc chúng ta phải hiểu sâu sắc công việc của chính
mình để quyết định thành công của bản thân và xã hội trong tương lai.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Lentell (2003): “The Importance of the Tutor in Open and Distance Learning”, in
A. Tait & R. Mills (eds). Rethinking Learner Support in Distance Education, pp.
64–76. London: RoutledgeFalmer.
[2] Thông tin chuyên đề: “Giáo dục Việt Nam trước cuộc cách mạng công nghiệp
4.0”. Hà Nội 6/2017
[3] Nghị quyết 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp
ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.”

Title: IMPACTS OF THE 4TH INDUSTRIAL REVOLUTION ON