SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT NGÔ GIA TỰ
=====***=====

BÁO CÁO KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến:
THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ
“NHỮNG TRẬN QUYẾT CHIẾN CHIẾN LƯỢC CHỐNG

NGOẠI XÂM TRONG LỊCH SỬ DÂN
TỘC (THẾ KỶ XI-XVIII)
CHO HỌC SINH LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Tác giả sáng kiến: Hoàng Thị Hạnh
Mã sáng kiến: 57

Vĩnh Phúc, năm 2020


SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT NGÔ GIA TỰ
=====***=====

BÁO CÁO KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến:
THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ
“NHỮNG TRẬN QUYẾT CHIẾN CHIẾN LƯỢC CHỐNG

NGOẠI XÂM TRONG LỊCH SỬ DÂN


SGK

Sách giáo khoa

THPT

Trung học phổ thông


MỤC LỤC
1. LỜI GIỚI THIỆU.......................................................................................... 1
2.TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM............................................................. 3
5. LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN........................................................... 3
6. NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG
THỬ: Tháng 1/2018........................................................................................... 3
7. MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN......................................................3
PHẦN I: NỘI DUNG.........................................................................................4
Chương 1.............................................................................................................4
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC
DẠY HỌCTHEO CHỦ ĐỀ TRONG MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG............................................................................4
1.1. Cơ sở lí luận và xuất phát của đề tài......................................................... 4
1.1.1.Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản sử dụng trong đề tài.......................4
1.1.2. Cơ sở xuất phát của việc thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề trong
dạy học ở trường THPT................................................................................... 9
1.1.3. Đặc điểm tâm lí học sinh THPT khi học tập lịch sử theo chủ đề.........13
1.1.4. Những ưu điểm của dạy học theo chủ đề trong môn Lịch sử ở trường
THPT..............................................................................................................14
1.1.5.Quy trình thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề trong môn Lịch sử ở

2.3.4.1. Hoạt động 1: Khởi động (tạo động cơ học tập, giới thiệu chủ đề,
mục tiêu bài dạy).............................................................................................. 47
2.3.4.2. Hoạt động 2: Chia nhóm HS và giao nhiệm vụ, yêu cầu sản phẩm
hoạt động ( đầu ra)và tiêu chí đánh giá...........................................................49
2.3.4.3. Hoạt động 3: Hướng dẫn các nhóm giải quyết, triển khai nhiệm vụ
được giao

51

2.3.4.4. Hoạt động 4: Tổ chức cho HS báo cáo tiến độ triển khai nhiệm vụ dự án

và hướng dẫn các nhóm sử dụng một số phần mềm, công cụ để báo cáo......52
2.3.5.Hoạt động 5: Đánh giá, tổng kết dự án...................................................55
2.3.6. Cách thức đánh giá khi dạy học chủ đề.................................................57
2.3.6.1. Bảng mô tả các mức độ và công cụ đánh giá được sử dụng trong bài
dạy..................................................................................................................57
2.3.6.2.Câu hỏi và bài tập..............................................................................58
2.4.Thực nghiệm sư phạm............................................................................... 61
2.4.1.Mục đích, đối tượng, địa bàn thực nghiệm........................................... 61
2.4.2.Nội dung, tiến trình và phương pháp thực nghiệm............................... 61
*Tiến trình thực nghiệm...................................................................................61


2.4.3.Đánh giá kết quả thực nghiệm.............................................................. 62
KẾT LUẬN....................................................................................................... 65
PHỤ LỤC..........................................................................................................71
PHẦN II: KHẢ NĂNG ÁP DỤNG CỦA SÁNG KIẾN................................ 79
I. Đánh giá về thành công khi áp dụng SKKN.............................................. 79
II. Đánh giá về khó khăn khi áp dụng SKKN................................................79
8. CÁC THÔNG TIN BẢO MẬT................................................................... 79

Gần đây vấn đề thu hút được sự quan tâm của toàn xã hội đối với ngành giáo
dục và đào tạo nói chung là việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục nước nhà; đổi
mới phương pháp dạy học từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học
hiện đang trở thành định hướng cơ bản nhất của giáo dục phổ thông nói chung và
bộ môn Lịch sử nói riêng.
Bộ môn Lịch sử với những đặc trưng riêng, là một trong những môn học có
ưu thế trong việc phát triển con người toàn diện, góp phần thực hiện mục tiêu giáo
dục ở trường THPT nói chung. Trong nhiều năm qua, đội ngũ giảng dạy ở các
trường với trình độ chuyên môn nghiệp vụ vững vàng đã có đóng góp quan trọng
trong việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đặc biệt là công tác bồi dưỡng
phẩm chất, giáo dục nhân cách cho học sinh.
Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận một thực tế đáng lo ngại là hiện nay nhiều
học sinh đang “ thờ ơ”, hay “ quay lưng lại với bộ môn lịch sử”, “ coi môn lịch sử
là môn học phụ”. Sự yêu thích bộ môn cũng như chất lượng học tập bộ môn đang
1


có chiều hướng giảm sút. Nguyên nhân của tình trạng trên do tập hợp của nhiều yếu
tố, trong đó có hạn chế cả về nội dung và phương pháp dạy học. Vì vậy, việc dạy và
học lịch sử ở các bậc học nói chung, đặc biệt ở bậc THPT nói riêng đang rất cần đổi
mới vê nội dung và phương pháp.
Đổi mới về nội dung dạy học lịch sử không phải là thay đổi nội dung các sự
kiện lịch sử hay đơn thuần chỉ là việc tăng hay giảm về dung lượng các sự kiện mà
điều quan trọng là phải luôn làm mới kiến thức cho học sinh, tạo ra tư duy lịch sử
mềm dẻo, sự thấu hiểu và khả năng vận dụng các tri thức lịch sử, tạo ra phong các
học lịch sử là hiểu biết, khám phá và sáng tạo. Đối với các học sinh học sinh THPT
bên cạnh việc dạy những bài học trong sách giáo khoa, rất cần có những tiết dạy
học theo chủ đề nhằm bồi dưỡng, mở rộng và nâng cao kiến thức, đồng thời giảm
áp lực về số lượng kiến thức mà nâng cao khả năng hứng thú trong học tập môn
lịch sử cho học sinh từ đó giúp các em tối ưu hóa các nhiệm vụ trong học tập. Nội

không chỉ năng lực nhận biết mà còn có năng lực đánh giá, phân tích qua nghệ
thuật quân sự của cha ông ta, thấy được sự sáng tạo của người Việt trong các cuộc
đấu tranh chống giặc ngoại xâm, từ đó có những vận dụng cần thiết cho cuộc sống
hiện tại, góp phần hình thành các năng lực nhận thức cho học sinh.
2.TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “NHỮNG TRẬN
QUYẾT CHIẾN CHIẾN LƯỢC CHỐNG NGOẠI XÂM TRONG LỊCH SỬ
DÂN TỘC (THẾ KỶ XI-XVIII) CHO HỌC SINH LỚP 10 TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG”.
3. TÁC GIẢ SÁNG KIẾN
- Họ và tên: Hoàng Thị Hạnh
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Ngô Gia Tự-Lập Thạch-Vĩnh Phúc
- Số điện thoại: 0973.938.479. E_mail: [email protected]
4. CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN: Hoàng Thị Hạnh
5. LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
- Chương trình lịch sử lớp 10 gồm các bài:
+ Bài 19: Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thế kỉ X-XV
+ Bài 23: Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước bảo vệ tổ quốc
cuối thế kỉ XVIII
6. NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG
THỬ: Tháng 1/2018
7. MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN

3


PHẦN I: NỘI DUNG

Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ TỔ

đề cập đến. Ở góc độ văn học, chủ đề là vấn đề chủ yếu, trung tâm, là phương diện
4


chính của đề tài. Nói cách khác, “ chủ đề là những đề tài được nhà văn soi rọi, tô
đậm, nêu lên trong tác phẩm mà nhà văn cho rằng đó là quan trọng nhất”. Chủ đề
mang tính thống nhất, thể hiện ở cả nội dung và hình thức. Về nội dung, tính thống
nhất thể hiện ở sự mạch lạc, liên kết chặt chẽ giữa các phần, xoay quanh đối tượng
để làm rõ ý kiến, cảm xúc. Về hình thức, tính thống nhất thể hiện ở nhan đề, trình
tự sắp xếp các phần trong văn bản.
Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị
kiến thức, nội dung bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa
trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn
học hoặc các hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung
từ một số đơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học
trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động
nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn.
Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và
hiện đại, ở đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ (xây dựng) kiến
thức mà chủ yếu là hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến
thức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn.
Dạy học theo chủ đề là một mô hình mới cho hoạt động lớp học thay thế cho
lớp học truyền thống (với đặc trưng là những bài học ngắn, cô lập, những hoạt
động lớp học mà giáo viên giữ vai trò trung tâm) bằng việc chú trọng những nội
dung học tập có tính tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực, với trung tâm tập
trung vào học sinh và nội dung tích hợp với những vấn đề, những thực hành gắn
liền với thực tiễn.
Với mô hình này, học sinh có nhiều cơ hội làm việc theo nhóm để giải quyết
những vấn đề xác thực, có hệ thống và liên quan đến nhiều kiến thức khác nhau.
Các em thu thập thông tin từ nhiều nguồn kiến thức.

kế thừa và phát triển của lịch sử.
Khi dạy học lịch sử, “ người giáo viên phải luôn chú ý đến mối quan hệ
ngang dọc, trước sau của các vấn đề lịch sử cũng như mối quan hệ ngang, nội tại
giữa các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa để cung cấp cho học sinh những tri thức
lịch sử khoa học mang tính hệ thống và hoàn chỉnh” [21,141]. Việc sắp xếp kiến
thức lịch sử theo từng chủ đề sẽ làm rõ được mối quan hệ đó giữa các sự kiện, hiện
tượng lịch sử.
Thiết kếchủ đề lịch sử là sự sáng tạo nội dung bài dạy trên cơ sở những sự
kiện, hiện tượng có mối quan hệ mật thiết với nhau.
Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay, người ta thường nhấn mạnh đến
những quan điểm dạy học tích cực, nâng cao tính tự lực của học sinh trong quá
trình học tập bằng nhiều biện pháp, hình thức dạy học khác nhau trong đó có dạy
học theo chủ đề. Dạy học theo chủ đề là xây dựng một nội dung học thành một kết
cấu chặt chẽ, logic theo một hệ thống chứ không thành những bài học rời rạc. Học
6


sinh phải tự tìm tòi các kiến thức thực tế liên quan đến nội dung và vận dụng kiến
thức vào giải quyết các nhiệm vụ học tập.
Các chủ đề dạy học thường có sự tích hợp liên môn làm cho nội dung học có
ý nghĩa hơn, thực tế hơn và học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến
thức và vận dụng vào thực tiễn. Xu thế phát triển của khoa học ngày nay là tiếp tục
phân hóa sâu, song song với tích hợp liên môn, liên ngành ngày càng rộng. Việc
giảng dạy các môn khoa học trong nhà trường phải phản ánh sự phát triển hiện đại
của khoa học.
Khác với quá trình nhận thức trong nghiên cứu khoa học, quá trình nhận thức
trong học tập không nhằm phát hiện ra những điều loài người chưa biết mà nhằm
phát hiện lại những tri thức loài người đã tích lũy được. Trong học tập, học sinh
cũng phải khám phá những hiểu biết mới đối với bản thân thì các em mới ghi nhớ,
thông hiểu và vận dụng được. Tuy nhiên, hoạt động học tập không phải là quá trình

đoàn xã hội hay những nhân vật kiệt xuất của lịch sử
dân tộc mà tên tuổi của họ thường gắn liền với các
chiến công hiển hách làm rạng rỡ lịch sử dân tộc.
Chủ đề về các cuộc khởi
nghĩa, kháng chiến

Chủ đề về đời sống chính
trị - xã hội

Chủ đề về đời sống kinh tế
vật chất

Chủ đề về thành tựu văn
hóa tinh thần
Chủ dềvề đấu tranh ngoại
giao

Chủ đề tích hợp, liên môn
trong dạy học Lịch sử

Chủ đề thường đi sâu vào những cuộc kháng
chiến, khởi nghĩa tiêu biểu trong cuộc kháng chiến
chống ngoại xâm của dân tộc, đặc biệt là những trận
thắng có ý nghĩa quyết định làm nổi bật nghệ thuật
đánh giặc tài giỏi của cha ông. Chủ đề này có khi
được lồng ghép gắn với các nhân vật lịch sử.
Chủ đề thường đề cập đến sự hình thành và cơ
cấu hoạt động của các nhà nước, quá trình đấu tranh
giai cấp, quá trình tồn tại và suy vong của một triều
đại…

những trận quyết chiến chiến lược diễn ra hết sức khác nhau, với những hình thức
phong phú và hầu như không có trận nào giống trận nào. Nhưng nhìn chung trận
quyết chiến chiến lược là lúc dân tộc ta tập trung tất cả sự nỗ lực của mình để giành
thắng lợi có ý nghĩa quyết định về mặt quân sự, tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch,
làm thất bại mọi cố gắng chiến tranh và âm mưu thủ đoạn của kẻ thù, đánh bại ý
chí xâm lược của chúng.
Mức độ thắng lợi của các trận quyết chiến chiến lược phản ánh thắng lợi
chung của toàn bộ cuộc chiến tranh và là cơ sở có ý nghĩa quyết định để kết thúc
chiến tranh bằng biện pháp chính trị, ngoại giao khéo léo và mềm dẻo đảm bảo giữ
vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.
1.1.2. Cơ sở xuất phát của việc thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề
trong dạy học ở trường THPT
- Xuất phát từ mục tiêu giáo dục ở trường THPT hiện nay.
Mục tiêu giáo dục là cái “đích” phải nhằm tới để đạt những kết quả trong sự
hình thành và phát triển nhân cách HS, bao gồm các mặt trí - đức - thể - mĩ. Nó
phải được xây dựng trên cơ sở lí luận và thực tiễn, tuân thủ những nguyên tắc: Đáp
ứng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, xuất phát từ vị trí, chức năng, nhiệm vụ của
các bậc, cấp giáo dục, kế thừa di sản giáo dục của dân tộc và nhân loại; định hướng
xây dựng kế hoạch dạy học, xây dựng chương trình, SGK… theo quy định về giáo
dục.
Trên cơ sở đó, mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông là nhằm
giúp HS có được những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế
giới; góp phần hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục HS lòng yêu quê
hương, đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng; bồi dưỡng năng lực tư duy hành
động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội.
9


- Xuất phát từ đặc trưng của việc dạy học Lịch sử ở trường THPT.
Lịch sử là những sự việc cụ thể diễn ra trong quá khứ. Đó là kết quả hoạt

học tập suốt đời” [2;80-81]. Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo dục
trong nhà trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới. Trong đó, đổi
10


mới phương pháp dạy học từ tiếp cận nội dung sang dạy học theo định hướng phát
triển năng lực người học được coi là yếu tố quan trọng.
Dirk Schneckenberg & Johannes Wildt và các cộng sự nghiên cứu đã mô
hình hóa quy trình hình thành, phát triển NLHS và NL nghề trải qua 7 nấc thang
sau [8,10]:
1 - Tiếp nhận KT/thông tin (khởi đầu của HĐ dạy – học);
2 - Xử lí KT/thông tin (thể hiện sự hiểu biết của mỗi HS qua HĐ);
3 - Áp dụng/vận dụng KT (thể hiện khả năng của mỗi HS khi tham gia HĐ);
4 - Thái độ (biểu hiện qua hành động, hành vi cụ thể của HS khi tham gia
HĐ);

→

5 - Khi HS kết hợp được cả 4 nấc thang trên tạo thành NL;
Để có sự chuyên nghiệp ở một lĩnh vực, nội dung nào đó thì người học còn
phải bổ sung thêm nhiều NL hợp lại, kết hợp học hỏi thêm nhiều kinh nghiệm mới
sẽ hình thành NL nghề nghiệp.
6 - Thể hiện tính trách nhiệm để tạo nên sự chuyên nghiệp, thành thạo;
7 - Kết hợp với kinh nghiệm/qua trải nghiệm để hình thànhNL nghề nghiệp.

Sơ đồ về các nấc thang trong quá trình hình thành, phát triển NL
(theo Dirk Schneckenberg & Johannes Wildt, 2006)
Nhìn vào sơ đồ trên, khi GV thiết kế các nhiệm vụ học tập trong một bài
học/chủ đề theo hướng phát triển NLHS sẽ phải bao quát được các mức độ NL từ
11

hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề dạy học trong mỗi môn học và các
chủ đề tích hợp liên môn phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực
trong điều kiện thực tế của nhà trường. Trên cơ sở rà soát chuẩn kiến thức, kĩ năng,
thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho
học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, xác định các năng lực và phẩm chất
có thể hình thành cho học sinh trong mỗi chuyên đề đã xây dựng.
Các kiến thức dạy học theo chủ đề có thể nằm ở chương trình của các lớp
12


khác nhau và đều có thể được lựa chọn để xây dựng thành các chủ đề dạy học thích
hợp. Tùy vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể, nhà trường có thể xây dựng các chủ đề
mang tính thiết thực cao. Trong thời gian đầu, để tránh sự xáo trộn nhiều gây khó
khăn cho việc thực hiện kế hoạch giáo dục chung, nhà trường có thể chọn các nội
dung kiến thức liên môn nằm trong chương trình của một lớp để xây dựng chủ đề
dạy học tích hợp liên môn, đảm bảo hoàn thành chương trình môn học của khối đó
trong năm học. Trong những năm học tiếp theo, trên cơ sở các chủ đề tích hợp liên
môn đã được xây dựng và thực hiện, nhà trường tiếp tục mở rộng xây dựng các chủ
đề tích hợp liên môn trong toàn bộ kế hoạch giáo dục nhà trường.
Trước yêu cầu đổi mới trên, trong DHLS đổi mới phương pháp dạy học theo
định hướng phát triển năng lực HS tức là ngoài việc giúp HS nắm được những tri
thức khoa học cơ bản của bộ môn còn rèn luyện cho các em các kĩ năng học tập cơ
bản, giáo dục phẩm chất đạo đức đáp ứng được yêu cầu thực tiễn cuộc sống và
chuẩn đầu ra của cấp học. Mặt khác, trong DHLS năng lực giải quyết vấn đề được
coi là một trong những năng lực chuyên biệt cần hình thành và phát triển cho người
học. Vì vậy, thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề trong dạy học lịch sử để phát
triển năng lực học sinh là một trong những phương pháp đáp ứng được yêu cầu đổi
mới trên.
1.1.3. Đặc điểm tâm lí học sinh THPT khi học tập lịch sử theo chủ đề
Đối tượng dạy học ở trường THPT là các em học sinh tuổi từ 16 đến 18. Đây

đó chủ động lĩnh hội tri thức một cách hiệu quả. Đồng thời, thông qua hình thức tổ
chức dạy học theo chủ đề học sinh sẽ được làm theo sở thích của bản thân với sự
định hướng và hướng dẫn của giáo viên. Bởi vậy, nếu trong một giờ dạy, giáo viên
hiểu rõ tâm lí học sinh từ đó sẽ giúp học sinh khai thác hiệu quả bài học đồng thời
các kiến thức lĩnh hội được sẽ mang tính khách quan và thiết thực.
1.1.4. Những ưu điểm của dạy học theo chủ đề trong môn Lịch sử ở
trường THPT
Mọi sự so sánh giữa bất kì mô hình hay phương pháp dạy nào cũng trở nên
khập khiễng bởi mỗi một mô hình hay phương pháp đều có những ưu thế hoặc
những hạn chế riêng có.
Tuy nhiên, nếu đặt ra vấn đề cho ngành giáo dục hiện nay là: Làm thế nào để
nội dung kiến thức trở nên hấp dẫn và có ý nghĩa trong cuộc sống? Làm thế nào để
việc học tập phải nhắm đến mục đích là rèn kĩ năng giải quyết vấn đề, đặc biệt là
các vấn đề đa dạng của thực tiễn? Có phải cứ phải dạy kiến thức theo từng bài thì
học sinh mới hiểu và vận dụng được kiến thức? Làm thế nào để nội dung chương
trình dạy luôn được cập nhật trước sự bùng nổ vũ bão của thông tin để các kiến
thức của việc học và dạy học thực sự là thế giới mới cho những người học?
Việc trả lời các câu hỏi trên đồng nghĩa với việc xác định mục tiêu giáo dục,
mô hình dạy học trong thời đại mới. Đồng thời, cũng sẽ chỉ ra cho ta thấy những lợi
thế nhất định của từng mô hình khi áp dụng vào giảng dạy.

14


Rõ ràng, nếu căn cứ vào việc tìm câu trả lời cho những câu hỏi này thì dạy
học theo chủ đề khi so sánh với dạy học theo cách tiếp cận truyền thống hiện nay,
sẽ có những ưu điểm sau:
Dạy học theo cách tiếp cận

Dạy học theo chủ đề

3- Dạy theo từng bài riêng lẻ với một
thời lượng cố định.

3- Dạy theo một chủ đề thống nhất
được tổ chức lại theo hướng tích hợp từ
một phần trong chương trình học.

4- Kiến thức thu được rời rạc, hoặc chỉ
có mối liên hệ tuyến tính (một chiều
theo thiết kế chương trình học).

4- Kiến thức thu được là các khái niệm
trong một mối liên hệ mạng lưới với
nhau.

5- Trình độ nhận thức sau quá trình học
tập thường theo trình tự và thường
dừng lại ở trình độ biết, hiểu và vận
dụng (giải bài tập).

5- Trình độ nhận thức có thể đạt được ở
mức độ cao: Phân tích, tổng hợp, đánh
giá.

6- Kết thúc một chương học, học sinh

6- Kết thúc một chủ đề học sinh có một
15



tác, quản lý, điều hành, ra quyết định…
* Điểm tương đồng giữa dạy học chủ đề và dạy học truyền thống là VẪN COI
VIỆC LĨNH HỘI NỘI DUNG LƯỢNG KIẾN THỨC NỀN TẢNG, vì thế dạy học
theo chủ đề là mô hình dạy học có thể vận dụng vào thực tiển hiện nay dễ dàng hơn
một số mô hình khác. Điều cần làm để có thể vận dụng nó là phải tổ chức lại một
số bài học thành một chủ đề được cho là sự tích hợp tốt hơn, có ý nghĩa thực tiễn
hơn cách trình bày của sách giáo khoa mà chúng ta đang có.
* Điểm khác biệt cơ bản dẫn tới nhiều khác biệt ở trên là:
Một, dạy học theo chủ đề cũng như một số mô hình tích cực khác, giáo viên
không được coi học sinh là chưa biết gì trước nội dung bài học mới mà trái lại, luôn
phải nghĩ rằng các em tự tin và có thể biết nhiều hơn ta mong đợi, vì thế dạy học
cần tận dụng tốt đa kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng có sẵn của các em và khuyến
khích khả năng biết nhiều hơn thế của học sinh về một vấn đề mới để giảm tối đa
thời gian và sự thụ động của học sinh trong khi tiếp nhận kiến thức mới, để tăng
hiểu biết lên nhiều lần so với nội dung cần dạy.
Hai, dạy học theo chủ đề nhắm tới việc sử dụng kiến thức, hiểu biết vào thực
tiễn các nhiệm vụ học tập nhắm tới sự lĩnh hội hệ thống kiến thức có sự tích hợp
16


cao, tinh giản và tính công cụ cao, đồng thời hướng tới nhiều mục tiêu giáo dục tích
cực khác (VD các năng lực), trong khi dạy học theo truyền thống lại coi trọng việc
xây dựng kiến thức nên chỉ nhắm tới các mục tiêu được cho là quá trình này có thể
mang lại.
Ba, trong dạy học theo chủ đề kiến thức mới được học sinh lĩnh hội trong
quá trình giải quyết các nhiệm vụ học tập, đó là kiến thức tổ chức theo một tổng
thể mới khác với kiến thức trình bày trong tất cả các nguồn tài liệu. Hơn nữa, với
việc học sinh lĩnh hội kiến thức trong quá trình giải quyết nhiệm vụ học tập, cũng
mang lại một lợi thế to lớn đó là mở rộng không gian, thời gian dạy học, tinh giản
thời gian dạy, độ ứng dụng thực tế cao hơn nhiều.

- Năng lực định hướng phát triển cho học sinh trong chủ đề: Đó có thể là
năng lực chung và các năng lực chuyên biệt, tuy nhiên cần có sự lựa chọn các năng
lực định hướng hình thành để tránh ôm đồm phát triển quá nhiều năng lực cùng
một lúc sẽ không đạt được kết quả như mong muốn.
- Các phạm vi môn học liên quan trong chủ đề: Khi xác định các chủ đề học
tập không nhất thiết phải đảm bảo sự công bằng về phạm vi nội dung giữa các môn
học mà chỉ cần dựa vào mực đích xây dựng chủ đề, việc giải quyết các nhiệm vụ
liên quan đến chủ đề bao gồm những phạm vi kiến thức nào.
- Xác định logic và mạch phát triển của chủ đề.
- Xác định thời lượng cho chủ đề ( trong bao nhiêu tiết).
- Xác định cấp/lớp tiến hành dạy học chủ đề.
BƯỚC 2: Xác định mục tiêu dạy học của chủ đề
Xác định mục tiêu của chủ đề bao gồm: kiến thức, kĩ năng, thái độ, định
hướng các năng lực cần hình thành ở người học (các năng lực chung và năng lực
chuyên biệt định hướng phát triển/ hình thành cho HS khi kết thúc chủ đề).
Khi xác định mục tiêu cho phép, giáo viên có thể hoàn thành bảng sau:
Tên chủ đề (từ các bài học
được tích hợp lại thành chủ
đề, hoặc chủ đề xây dựng
mới)

Số tiết
(dự kiến)

Mục tiêu
dạy học

Đóng góp của môn
(các môn) vào chủ đề


Khi xác định mục tiêu dạy học theo chủ đề, giáo viên cần lưu ý các phẩm
chất, năng lực hướng tới cho học sinh theo định hướng sau:
Phẩm
chất

Biểu hiện

Nhân ái và khoan dung

Yêu mến, quan tâm, giúp đỡ các thành viên gia đình; giữ gìn và phát
huy truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ; thực hiện trách nhiệm
đối với gia đình,…
Có ý thức tìm hiểu và giữ gìn các truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt
Nam,…
Yêu thương con người; sẵn sàng giúp đỡ mọi người và tham gia các
hoạt động tập thể, xã hội; hoà nhập, hợp tác với mọi người xung quanh;
tôn trọng sự khác biệt của mỗi người; Phê phán và tham gia ngăn chặn
các hành vi bạo lực,…
Sống hoà hợp với thiên nhiên, thể hiện tình yêu đối với thiên nhiên; có
ý thức tìm hiểu và sẵn sàng tham gia các hoạt động tuyên truyền, chăm
sóc, bảo vệ thiên nhiên; phê phán những hành vi phá hoại thiên nhiên,
…
Tôn trọng các dân tộc, các quốc gia và các nền văn hoá trên thế giới,…
19