Kỹ thuật chuyển gen trực tiếp
---------- o 0 o ----------
1. Kỹ thuật biến nạp qua protoplast
Phương pháp này ứng dụng tác động của sóng siêu âm để đưa các plasmid
mang gen được thiết kế có thể xâm nhập vào tế bào chủ nhưng ở dạng tế bào
trần.
Nguyên tắc: Sau khi tách, protoplast được xử lý nhẹ bằng siêu âm có hiện
diện của DNA ngoại lai. Sóng siêu âm giúp DNA đi vào tế bào và thể hiện.
Quy trình:
1. Tách protoplast từ mô thịt lá. Treo protoplast đã tinh sạch trong môi
trường có chứa 21% sucrose, mật độ 10
6
/ml.
2. Cắm đầu siêu âm của máy phát siêu âm ngập độ 3mm trong huyền phù
protoplast và cho máy siêu âm phát với tần số 20 KHz theo từng nhịp
ngắn 110 millisecond.
Năng lượng ra tương ứng với 15W và 0.32W/cm
2
(acoustic power), 5-
10% năng lượng ra được chuyển qua nhiệt năng, làm cho huyền phù nóng
thêm 2,3
o
C.
Tổng thời gian tác động siêu âm từ 500-900 millisecond.
3. Protoplast được nuôi trên đĩa Petri trong môi trường thích hợp để xác
định tỷ lệ chết do siêu âm phá vỡ màng. Ở điều kiện nói trên, khoảng 30-
50% protoplast bị chết. Số protoplast còn lại tiếp tục phân chia và tái sinh.
4. Thử các phản ứng với gen chỉ thị (ví dụ GUS) hoặc đặt protoplast tái sinh
trên môi trường chọn lọc (kanamycine) để xác định các protoplast đã
được chuyển gen.
Các bước:

Cường độ dòng điện 0.5 milliampe – 1.0 milliampe cho đỉnh sinh trưởng
hay 1 protocorm.
4. Rửa các cation tích luỹ với số lượng lớn ở đỉnh sinh trưởng hoặc
protocorm bằng cách ngâm hoặc rửa một số lần trong nước cất sau khi kết
thúc điện di.
5. Trường hợp protocorm và phôi soma cần giữ điều kiện vô trùng trong quá
trình chuyển gen để sau đó tiếp tục nuôi cấy trên các môi trường chọn lọc,
tái sinh cây hoàn chỉnh. Trường hợp đỉnh sinh trưởng cây đang trồng trong
chậu: để đỉnh sinh trưởng lớn và theo dõi gen chuyển ở các lá hình thành
sau đó hoặc các thế hệ sau.
3. Kỹ thuật sử dụng súng bắn gen
Đây là phương pháp phổ biến được áp dụng thành công để chuyển gen trực
tiếp vào thực vật. Nguyên tắc là phải tạo một luồng khí để đẩy các viên đạn có
kích thước nhỏ mang các gen mong muốn( các viên đạn này thường được làm
bằng Au hoặc volfram). Chúng có V= 1300m/s xuyên qua các lớp tế bào, mô để
xâm nhập vào genom thực vật. Ưu điểm của phương pháp này là có thể chuyển
gen vào nhiều đối tượng( tế bào, mô, mô sẹo), tần xuất thành công khá cao(ở
cây một lá mầm). Hơn nữa việc thiết kế vector khá đơn giản. Tuy nhiên khi tái
sinh cây lại dễ bị thể khảm.
Hiện nay người ta đã chế tạo ra nhiều loại súng bắn gen mới, hiện đại
(Sautter, 1991; Finter ở đại học Ohio của Mỹ). Những năm gần đây, ở Việt Nam
nhiều tác giả thuộc viện CNSH, viện di truyền, viện lúa đồng bằng sông Cửu
Long cũng đã sử dụng súng bắn gen Corb – PIG vào mô sẹo các plasmid
pMOW, PRQ6 mang gen kháng rầy, chống nấm bạc lá lúa thu được nhiều dòng
lúa chuyển gen có nhiều đặc tính tốt.

chuyển gen bằng sung bắn gen
4. Kỹ thuật chuyển gen bằng vi tiêm (microinjection)
Phương pháp này sử dụng vi tiêm nhỏ, kính hiển vi và các vi thao tác. Các vi
tiêm đó đã chuyển vector mang gen vào protoplas hoặc các tế bào đơn (chưa

trên vòi nhị cái phải tương đối gần với noãn để ADN có thể xâm nhập dễ dàng.
Thời gian hoa nở đến lúc cắt phải đủ để hạt phấn mọc, phát triển qua vòi nhị
và thụ tinh. Thường khoảng 1-2 giờ.
Về nguyên tắc phương pháp này có thể áp dụng cho nhiều loại cây không chỉ
ở lúa. Ở Việt Nam, phương pháp này đang được Viện nghiên cứu cây bông và
Viện CNSH thử nghiệm ở quy mô lớn trên cây bông.