PHẦN THỨ NHẤT
MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Để đưa nước ta thoát khỏi tình trạng lạc hậu, kém phát triển, Đảng ta đã đề
ra đường lối: “Tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá” phấn đấu đến năm
2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp. Và để đào tạo thế hệ trẻ Việt
Nam, nghị quyết 40 của Quốc hội khoá X, Bộ Giáo dục và đào tạo đã chủ trương
đổi mới chương trình và sách giáo khoa ở các trường phổ thông. Chương trình mới
dựa trên quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm “học sinh là chủ thể của
giáo dục”, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn .
Cùng với việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa đòi hỏi phải có sự
đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học... với sách giáo khoa mới, trong quá
trình dạy học thầy phải suy nghĩ để lựa chọn các hình thức tổ chức để hướng dẫn
học sinh theo nội dung thích hợp của từng bài, còn học sinh phải nỗ lực tìm tòi
kiến thức mới theo sự hướng dẫn của giáo viên trong quá trình học tập của
mình.Việc đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học chính là con đường để
đào tạo thế hệ trẻ có thói quen học tập suốt đời nhằm giúp các em thích ứng với
thời đại khoa học kĩ thuật phát triễn như vũ bảo, thời đại của một: “xã hội học tập”.
Để thực hiện tốt yêu cầu trên người giáo viên nói chung và giáo viên dạy
Địa lý nói riêng thì mục tiêu cần đạt được trong quá trình dạy học là hình thành
cho học sinh phương pháp học tập để chiếm lĩnh tri thức và cái đích cần đạt của
người học sinh là tạo cho bản thân một phương pháp học tập phù hợp để nắm vững
kiến thức, xử lý những thông tin thu thập trong quá trình học tập.
Trên nền tảng của sáng kiến kinh nghiệm đã đạt giải của mình năm học
trước là “Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn địa lý lớp 8 ” để tiếp
tục hoàn thiện sáng kiến cho tính ứng dụng được cao, bản thân tôi đã nâng cấp để
đưa ra sáng kiến:
“Một số giải pháp để nâng cao chất lượng dạy và học môn Địa lý ”.

1


2


do trên tôi đã mạnh dạn đề cập một số sáng kiến trong việc “Nâng cao chất lượng
dạy học môn địa lý ” trên nền tảng của sáng kiến kinh nghiệm đã đạt giải của mình
năm học trước là “Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn địa lý lớp 8
” để tiếp tục hoàn thiện và mở rộng phạm vi áp dụng không chỉ dành cho học sinh
lớp 8 mà dành cho cả các lớp của địa lí THCS
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Trong các phương pháp dạy học người giáo viên biết lựa chọn những
phương pháp nào là phù hợp với từng đối tượng học sinh nhưng quan trọng là biết
lựa chọn kiến thức nhằm đạt mục tiêu đặt ra. Trong quá trình dạy học bộ môn địa lí
lớp 8 các kiến thức thường có những câu hỏi nâng cao đặc biệt nội dung kiến thức
rất rộng, liên hệ với thực tế nên giáo viên không thể đặt ra những nội dung cố định
mà chủ yếu hướng dẫn học sinh hiểu và áp dụng, liên hệ được nhiều kiến thức và
trả lời các câu hỏi. Nên dạy học địa lí lớp 8 là một trong những yếu tố thành công
của việc tạo nguồn học sinh giỏi, để học sinh nắm vững kiến thức: lí thuyết, thực
hành cho đạt hiệu quả cao nhất.
5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong quá trình dạy học ở lớp, ôn luyện học sinh giỏi, kết hợp với sự học
hỏi, tập huấn đặc biệt là luôn thành công trong việc ôn thi học sinh giỏi hàng năm
do đó tôi thấy được tầm quan trọng của đề tài nghiên cứu này và có một số phương
pháp để nghiên cứu như sau:
1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Nhằm xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài.
2. Phương pháp quan sát: Nhằm tìm hiểu việc rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ
của học sinh trong giờ học.
3. Phương pháp điều tra: Nhằm đánh giá thực trạng học sinh còn yếu - kém
khi khai thác các kiến thức địa lí.
4. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Thông qua kết quả các bài
kiểm tra có thể đánh giá chất lượng và hiệu quả các câu hỏi, nhận xét của học sinh.

trình” . Không những chỉ áp dụng cho Địa lí 8 khi sử dụng phối hợp thì các
phương pháp này cũng phát huy hiệu quả cao cho địa lí các khối lớp THCS nói
chung.
4


6.3. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
Qua các năm dạy địa lí, tôi đã đúc kết được từ chính kinh nghiệm của mình.
Năm học 2011-2012 tôi bắt đầu đưa ra ý tưởng đã tham khảo đồng nghiêp, tài liệu
liên quan viết sáng kiến này. Đầu năm học 2014-2015 tôi đã hoàn thành và tiếp tục
bổ sung để thực hiện áp dụng sáng kiến này trong năm học 2015 – 2016 thông qua
quá trình lên lớp của mình.

5


PHẦN THỨ 2
QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHÊN CỨU
1.1. SƠ LƯỢC LỊCH SỬ CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Với điều kiện tài liệu tham khảo của giáo viên địa lí chưa nhiều, sức hấp dẫn
của bộ môn còn chưa cao, nhất là với học sinh thành phố, quan niệm coi trọng và đầu
tư lớn các môn Toán, Văn, Anh và còn xem nhẹ bộ môn địa lí.Vì vậy tôi thấy cần đưa
ra đề tài này và có thể áp dụng với diện rộng đối với các đồng nghiệp có cùng điều
kiện.
Trong các nội dung kiến thức của chương trình thường có những bảng số
liệu để phản ánh sự phát triển hay sự so sánh nhằm thể hiện rõ nội dung kiến thức,
vận dụng vào đó học sinh biết kết hợp các kiến thức như tính toán, vẽ, nhận xét…
để trả lời các câu hỏi và bài tập địa lí. Vậy phải tạo cho học sinh những kĩ năng cơ

này, kết hợp tốt các phương pháp trong các hoạt động dạy học phân định rõ đâu là
hoạt động của thầy, đâu là hoạt động của trò.
Hình thành được kiến thức chính xác, trọng tâm và đảm bảo tính hệ thống
giúp học sinh dễ học và dễ hiểu.
Sử dụng và kết hợp các phương tiện, thiết bị dạy học phù hợp với nội dung
từng bài. Một số giáo viên thực hiện khá linh hoạt các khâu lên lớp, chững chạc tự
tin trong dạy học.
Tổ chức cho học sinh nhiều hình thức học tập thích hợp, điều khiển học
sinh học tập tích cực chủ động, chiếm lĩnh tri thức. Chú trọng khâu củng cố, hướng
dẫn bài tập về nhà, biết chú ý đến từng đối tượng học sinh, kèm cặp, giúp đỡ cho
học sinh còn yếu kém tiếp thu bài còn chậm.
Ban Giám hiệu nhà trường luôn quan tâm đến công tác đổi mới PPDH của
giáo viên, tạo điều kiện để tổ bộ môn thao giảng cho từng chuyên đề nhằm nâng
cao chất lượng dạy học.
Phòng GD luôn tạo điều kiện cho giáo viên có các buổi thảo luận, tập
huấn, hướng dẫn, trao đổi tài liệu hay thông qua hệ thông Email mở cho các giáo
viên giữa các trường học hỏi trao đổi kinh nghiệm
7


* Tồn tại
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm mà người giáo viên đạt được trong
quá trình giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thì việc dạy học môn
Địa lý vẫn còn một số tồn tại cần khắc phục:
Thường thì các tiết thao giảng thường có sự chuẩn bị công phu, chu đáo cả
về thời gian lẫn phương tiện dạy học nên đạt hiệu quả cao, các tiết dạy thường
xuyên thì hiệu quả còn hạn chế.
Một số tiết chưa đổi mới phương pháp trong giảng dạy, vì vậy học sinh
chóng chán, mệt mỏi, hiệu quả dạy và học thấp.
Một số giáo viên còn cho rằng, dạy học Địa lý không cần đầu tư thời gian

NHỮNG GIẢI PHÁP THỰC HIỆN ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY
VÀ HỌC MÔN ĐỊA LÝ LỚP 8 Ở TRƯỜNG THCS
1. ĐỐI VỚI GIÁO VIÊN
* Phải đổi mới cách soạn bài có định hướng phát triển năng lực cho học sinh.
Giáo án được xem là bản kế hoạch dạy học của giáo viên, được trình bày
bằng những đề mục, câu chữ ngắn gọn, rõ ràng theo một trình tự hợp lí và hình
thức đặc trưng của giáo án, bao gồm cả hoạt động của giáo viên và học sinh. Vì
vậy trong giáo án phải chú trọng thiết kế các hoạt động học tập của học sinh, tăng
cường tổ chức các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ, chuẩn bị phiếu học tập.
Tăng cường giao tiếp giữa thầy và trò, huy động vốn hiểu biết, kinh nghiệm của
từng học sinh và các lớp để xây dựng bài soạn.
Lựa chọn nội dung thích hợp: Những nội dung đưa vào chương trình và
sách giáo khoa Địa lý phổ thông được chọn lọc từ khối lượng tri thức khổng lồ của
khoa học địa lý, đảm bảo tính khoa học, tính thực tiễn, tính giáo dục, tính phổ
thông của chương trình. Tuy nhiên, khối lượng tri thức phong phú nhưng thời gian
lại có hạn (45 phút), nhưng yêu cầu đảm bảo tính khoa học, tính chính xác là cần
thiết và phải đảm bảo tính vừa sức với học sinh. Vì vậy:
Phải đặt ra những câu hỏi có tính kích thích sự tò mò, ham hiểu biết, có
nhiều ý nghĩa về thực tế, đặt ra vấn đề học tập dưới dạng mâu thuẩn, giữa các học
sinh đã biết và học sinh chưa biết.

9


Và trong năm học 2014 đến nay tôi có áp dụng thêm một phương pháp bổ
sung hoàn thiện hơn cho đề tài là phương pháp : “Bài luận và thuyết trình” kiểm tra
các bài luận học sinh tự xây dựng và trình bày, áp dụng cho một số bài kiến thức
mở, nguồn tham khảo phong phú.
Phương pháp “Bài luận và thuyết trình”
Ví dụ: ở địa 7 với các bài có kiến thức mở, mang tính thời sự cập nhật như

tích số liệu về hai yếu tố nhiệt độ và lượng mưa của 3 trạm Hà Nội, Huế, TP Hồ
Chí Minh. Để hoàn thành nội dung này, giáo viên phải tổ chức cho học sinh thảo
luận nhóm, mỗi nhóm phân tích một miền để các học sinh có trình độ khác nhau có
thể hỗ trợ cho nhau trong việc tìm ra kiến thức.
Lựa chọn và sử dụng tốt các thiết bị dạy học trong quá trình lên lớp vì đây
là những đồ dùng không thể thiếu trong quá trình dạy và học Địa lý nói chung và
Địa lý 8 nói riêng vì nó hình thành học sinh những biểu tượng và khái niệm Địa lý,
giúp học sinh dễ dàng nhận thức về mối quan hệ không gian của các sự vật và hiện
tượng địa lý.
Việc sử dụng hợp lý các thiết bị dạy học đặc biệt là bản đồ, lược đồ, sách
giáo khoa, máy chiếu giúp rèn luyện kĩ năng địa lý cho học sinh, phát huy tính tích
cực, chủ động cho học sinh trong học tập. Sử dụng tốt bản đồ giúp học sinh xác
định vị trí, hình dạng lãnh thổ, biết được các sự vật và hiện tượng địa lý mà các em
không có điều kiện quan sát trực tiếp. Bởi vì đây vừa là nguồn tri thức quan trọng,
vừa bổ sung khắc sâu những kiến thức ở kênh chữ của sách giáo khoa về những
điểm đặc trưng của một môi trường, lãnh thổ, vì vậy việc rèn luyện kĩ năng sử
dụng bản đồ để lĩnh hội kiến thức là rất quan trọng bởi nó giúp học sinh ghi nhớ
những kiến thức nhanh chóng và lâu bền, nên nhất thiết trong giảng dạy địa lý
không thể không dùng bản đồ trong việc hình thành kiến thức cho học sinh.
Ví dụ: Khi dạy một bài bất kỳ về “Vị trí, hình dạng của lãnh thổ” mà
giáo viên không sử dụng bản đồ thì học sinh không thể nắm được các điểm cực
Bắc, cực Nam, cực Tây, cực Đông của lãnh thổ đó và không biết hình dạng của
lãnh thổ đó như thế nào, tiếp giáp với những quốc gia, khu vực nào...
Tuy nhiên, chúng ta không nên sử dụng quá nhiều bản đồ cho một tiết dạy,
phải lựa chọn bản đồ nào phù hợp nhất, sử dụng trong những thời điểm thích hợp
nhất và có thể cung cấp cho các em những hình ảnh thì mới đạt được hiệu quả cao.
11


Phương pháp trải nghiệm ảo -Tạo hứng thú và động lực học tập



Ngoài ra việc kiểm tra định kì cần bao quát nội dung đã học, cần quan tâm
đến kĩ năng và khả năng tư duy học tập của học sinh để hạn chế kiểm tra các kiến
thức kiểu ghi nhớ máy móc. Đặc biệt hiện nay chúng ta cần phải quan tâm hơn nữa
tới đối tượng học sinh yếu kém . Điều đó phải được thể hiện rõ trong từng bài soạn
của giáo viên . Giáo viên phải nắm từng đối tượng của học sinh, đưa ra những câu
hỏi dễ để các em yếu kém có thể trả lời được – ví dụ câu hỏi: Quốc gia nào có số
dân đông nhất trên thế giới? hoặc Em hãy kể tên các tài nguyên khoáng sản của
việt nam? ở địa phương em có những loại tài nguyên khoáng sản nào?... Nhất là
trong các hoạt động nhóm, giáo viên phải có sự hướng dẫn để những học sinh yếu
kém có thể tham gia đóng góp ý kiến của mình đồng thời khen thưởng kịp thời khi
học sinh trả lời chính xác động viên các em, giúp các em hứng thú hơn trong việc
học.
2. ĐỐI VỚI HỌC SINH
Học sinh phải thực sự biết đổi mới phương pháp học để phù hợp với cách
dạy mới của giáo viên. Biết dùng lý luận và kiến thức lý thuyết để giải thích các
hiện tượng xảy ra trong thực tế. Chủ động tích cực trong các hình thức học tập do
giáo viên hướng dẫn, tự mình tìm ra kiến thức đúng.
Biết sử dụng sách giáo khoa để suy luận và tự khám phá, tìm tòi qua các
câu hỏi đàm thoại gợi mở của giáo viên.
Tích cực làm bài tập do giáo viên hướng dẫn ở vở bài tập và tập bản đồ.
Phải thực sự đầu tư thời gian hợp lý cho việc chuẩn bị bài cũ và bài mới mà giáo
viên giao cho với hiệu quả cao.
Có thói quen quan sát, theo dõi thu thập các thông tin địa lý qua các
phương tiện thông tin đại chúng như sách báo, tranh ảnh, truyền hình.
Phải rèn luyện các kĩ năng địa lý cơ bản:
+ Kĩ năng đọc, phân tích bản đồ, lược đồ. Xác định vị trí sự phân bố của các
sự vật, hiện tượng địa lý trê bản đồ. Nhận xét được mối quan hệ giữa các thành



CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
Qua thực tiễn dạy học trong thời gian qua và bằng việc áp dụng các giải
pháp để nâng cao chất lượng dạy và học môn Địa lý nói chung và Địa lý lớp 8 nói
riêng tôi đã rút ra được một số bài học cơ bản .
Mỗi giáo viên phải thường xuyên tự học, tự bồi dưỡng , rèn luyện để
không ngừng trau dồi về kiến thức, kĩ năng dạy học địa lý cơ bản .
Có sự trao đổi, thảo luận với đồng nghiệp để đưa ra những phương pháp
phù hợp với từng bài học, từng đối tượng học sinh .
Làm tốt việc điều tra, khảo sát tình hình để nắm chắc đối tượng học sinh để
từ đó phân loại đối tượng để có kế hoạch dạy phù hợp .
Đã có sự đổi mới trong cách soạn bài, tăng cường hoạt động của học sinh
để có sự giúp đỡ học sinh yếu kém tham gia đóng góp ý kiến .
Đa số học sinh đã có niềm tin đối với môn học , có sự đầu tư về sách vở ,
và thời gian nhờ đó nhiều em nắm được những kiến thức địa lý cơ bản trong
chương trình của môn học. Điều đó góp phần cổ vũ , động viên cho các giáo viên
động lực phát huy hết tinh thần trách nhiệm và khả năng của mình để không ngừng
nâng cao chất lượng dạy và học của bộ môn .
Trong năm học 2015-2016 tôi đã triển khai đề tài ở khối lớp 7,8 nhất là các
đối tượng thi học sinh có học lực khá trở lên. Khi được tôi hướng dẫn cách định
hướng tìm ra kiến thức đa số học sinh đều hiểu và thực hiện tốt những nội dung mà
giáo viên đưa ra. để học sinh không còn lúng túng trước các kiến thức đó nữa mà
tỏ ra rất hào hứng. Qua việc khảo sát ở trên lớp trong các tiết dạy và kiểm tra bài
cũ đã thu được kết quả khá khả quan.
Đặc biệt với phương pháp “ Bài luận và thuyết trình” khiến học sinh rất hào
hứng, chủ động thể hiện và kết quả tìm hiểu của các con, có thể là nhóm hoặc cá
nhân cũng đều rất tốt.

15


Để nâng cao chất lượng dạy và học tôi xin đề xuất một số vấn đề sau:
Đối với phòng giáo dục và đạo tạo Quận:
Cần trang bị cho giáo viên thêm những tài liệu tham khảo cần thiết để bổ
sung , hỗ trợ cho giáo viên trong quá trình giảng dạy. Với những sáng kiến kinh
nghiệm hay theo tôi nên phổ biến để cho giáo viên được học tập và vận dụng. Có
như thế tay nghề và vốn kiến thức của giáo viên sẽ được nâng cao.
Trang bị cho giáo viên môn địa lí các nguồn tài liệu như các chỉ dẫn địa lí về
du lịch, ẩm thực, văn hóa Việt, văn hóa thế giới một cách chính thống để đưa vào
bài dạy địa lí thêm sinh động, hấp dẫn và có tính ứng dụng thực tế cao.
Đối với nhà trường:
Tổ chức thường xuyên các cuộc giao lưu giữa các trường: thăm lớp dự giờ,
trao đổi chuyên môn, tình hình học tập của học sinh…
Đối với phụ huynh: Cần tạo điều kiện hơn về thời gian cho con em mình, có
cái nhìn đúng đắn hơn về môn Địa Lí đừng coi đó là môn học phụ.

17


3. MỤC LỤC
Phần
1

2

Nội dung

Trang

MỞ ĐẦU
1- Lí do chọn đề tài

1.1. Sơ lược lịch sử của vấn đề nghiên cứu
1.2. Cơ sở lí luận của đề tài
1.3. Thực trạng dạy môn địa lí ở trường THCS
1.3.1 Thực trạng dạy học môn Địa lý ở trường trung học
cơ sở
1.3.2 Về thực trạng học của học sinh:

3

Chương 2: Giải pháp thực hiện

9

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
KẾT LUẬN CHUNG VÀ ĐỀ XUẤT

15
16

4. TÀI LIỆU THAM KHẢO
18


1- Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lí THCS - Phạm Thu
Phương (chủ biên)
2- Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục THCS môn Địa lí - Bộ Giáo dục
và Đào Tạo.
3- Tuyển chọn những bài luyện thực hành kĩ năng môn Địa lí - Đỗ Ngọc TiếnPhí Công Việt.
4- Hướng dẫn học và ôn tập Địa lí THCS - Đặng Văn Đức.
Hà Nội, ngày 15/ 04/ 2016.