Chương 1
HĐH Linux: lịch sử và các bản
phân phối
“Just for fun” – Linus Torvalds.
Lịch sử luôn là điểm khởi đầu khi nghiên cứu một ngành khoa học nào đó. Không có ngoại lệ đối
với Toán học, Vật lý, môn chuyên ngành của tôi – Hoá học và tất nhiên cả HĐH Linux. Trong chương
đầu tiên của cuốn sách “Tự học sử dụng Linux” này chúng ta sẽ trả lời ngắn gọn cho câu hỏi “Linux
là gì?”. Đồng thời nói đôi dòng về những điểm đặc biệt của Linux, yêu cầu của Linux đối với phần
cứng, khái niệm bản phân phối Linux, và cách có được những bản phân phối này. Hơn thế nữa bạn
đọc sẽ hiểu ít nhiều về OpenSource, GNU và FSF.
1.1 Thế nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng
1.1.1 Các hệ điều hành dạng UNIX
Hệ điều hành (HĐH) đó là một bộ các chương trình hỗ trợ việc điều khiển phần
cứng của máy tính, tổ chức làm việc với các tập tin (trong đó có chạy và điều
khiển việc thực hiện của các chương trình), và đồng thời thực thi sự giao tiếp với
người dùng, tức là dịch các câu lệnh của người dùng và hiển thị kết quả làm việc
của những lệnh này.
Không có hệ điều hành thì máy tính không thực hiện được chức năng của
mình. Trong trường hợp đó máy tính chỉ là một tập hợp các thiết bị điện tử
không làm việc, không hiểu là để làm gì.
Đến thời điểm hiện nay thì các hệ điều hành nổi tiếng nhất cho máy tính là
Microsoft Windows (C) và UNIX. Windows bắt nguồn từ hệ điều hành MS-DOS
trước đây làm việc trên các máy tính của hãng IBM. Hệ điều hành UNIX do
nhóm các nhà phát triển Bell Labs viết ra vào năm 1969 dưới sự điều khiển của
Dennis Ritchie, Ken Thompson và Brian Kernighan. Nhưng bây giờ khi nói đến
hệ điều hành UNIX thường có ý không nói cụ thể một hệ điều hành cụ thể nào
mà là một nhóm các hệ điều hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). Chính bản thân
từ UNIX (viết hoa tất cả các chữ cái) trở thành nhãn hiệu thương mại của tổng
công ty AT&T.
1
1

Hello everybody out there using minix -
I’m doing a (free) operating system (just a hobby, won’t be big and
professional like gnu) for 386(486) AT clones. This has been brewing
since april, and is starting to get ready. I’d like any feedback on things
people like/dislike in minix, as my OS resembles it somewhat (same
physical layout of the file-system (due to practical reasons) among
other things).
I’ve currently ported bash(1.08) and gcc(1.40), and things seem to
work. This implies that I’ll get something practical within a few
months, and I’d like to know what features most people would want.
Any suggestions are welcome, but I won’t promise I’ll implement
them :-)
Linus ([email protected])
PS. Yes — it’s free of any minix code, and it has a multi-threaded fs.
It is NOT portable (uses 386 task switching etc), and it probably
never will support anything other than AT-harddisks, as that’s all
I have :-(.
Trong thư này Linus cho biết anh đang phát triển một hệ điều hành tự do cho
các máy tính đời 386 (486) và yêu cầu những ai quan tâm cho biết những thành
phần nào của hệ thống cho người dùng cần phải có đầu tiên. Những người dùng
trong nhóm tin tức này đã làm việc dưới hệ điều hành Minux do giáo sư Andy
2
protocol
1.1 Thế nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5
Tanenbaum viết ra để làm công cụ học tập cho các sinh viên lập trình. Minux
làm việc trên các máy tính với bộ xử lý 286 và được Linus dùng làm mô hình cho
HĐH mới.
Tập tin phiên bản đầu tiên của Linux (phiên bản 0.01) được công bố trên
Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. Linus Torvalds viết: “As I already men-
tioned, 0.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for

ý tưởng trong ngành lập trình, làm chậm quá trình tạo ứng dụng mới vì mỗi nhà
lập trình sẽ phải viết lại từ đầu một ứng dụng thay vì dùng đoạn mã nguồn đã
có trong ứng dụng khác.
Trong khuôn khổ Tổ chức phần mềm tự do đã bắt đầu làm việc dự án GNU
(
http://www.gnu.org) – dự án tạo chương trình ứng dùng miễn phí. GNU là
3
Rất thú vị là sau khi Linus Torvalds phát triển HĐH của mình thì giữa anh và giáo sư Andy
Tanenbaum đã nổ ra một cuộc tranh cãi. Nếu bạn đọc quan tâm thì có thể tìm đọc những thư mà
hai người này gửi cho nhau trong nhóm tin tức nói trên, hoặc tìm đọc cuốn “Linux: Just for fun”,
một cuốn sách nói về đời tư của Linus Torvalds đến thời điểm anh làm cho Transmeta và việc
phát triển HĐH Linux.
4
Thật ra lúc đầu nhân Linux được phân phối theo bản quyền mà FSF không không nhận là
tự do vì nghiêm cấm phân phối thương mại. Bản quyền này có thể tìm thấy trong những phiên
bản đầu tiên của nhân trên ftp.kernel.org, ví dụ ftp://ftp.kernel.org/pub/linux/kernel/Historic/old-
versions/RELNOTES-0.01. Bản quyền được đổi sang GPL từ phiên bản 0.12, hãy xem
RELNOTES-0.12 theo địa chỉ ở trên.
6 HĐH Linux: lịch sử và các bản phân phối
từ viết tắt của GNU’s Not Unix, tức là những gì thuộc về dự án GNU không phải
là một phần của Unix (vào thời gian đó thậm chí từ UNIX đã trở thành thương
hiệu, do đó không còn tự do). Trong “Manifesto GNU” (
http://www.gnu.org/
gnu/manifesto.html) vào năm 1985 Stallman viết rằng động lực để ông sáng
lập ra FSF và dự án GNU đó là sự khó chịu trong quyền sở hữu của một số người
đối với chương trình ứng dụng.
Những gì do dự án GNU phát triển đề là tự do, nhưng không có nghĩa là
chúng được phân phối không có bản quyền và không được luật pháp bảo vệ.
Những chương trình Open Source (Mã nguồn mở) được phân phối theo điều kiện
của bản quyền General Public License (GPL). Bạn có thể đọc bản quyền này

nhất trong số chúng đó là trình soạn thảo Emacs và trình biên dịch GCC (GNU
C Compliler) – trình biên dịch ngôn ngữ C tốt nhất hiện nay. Việc mở mã nguồn
đồng thời nâng cao rất nhiều chất lượng của chương trình ứng dụng: tất cả những
gì tốt nhất, những ý tưởng và cách giải quyết mới được phân phối rộng rãi ngay
lập tức, còn các lỗi sẽ được nhận ra và sửa nhanh chóng. Ở đây chúng ta gặp
lại cơ chế đào thải (hay tốt hơn là chọn lọc) tự nhiên như trong thuyết sinh học
của Darwin. Cơ chế này bị kìm nén trong thế giới chương trình ứng dụng thương
5
Bạn đọc cũng nên biết là sắp tới sẽ có phiên bản thứ 3 của GPL (GPLv3). Cùng với sự ra đời
của phiên bản thứ 3 này đã nảy ra rất nhiều tranh cãi xung quanh tính tự do của bản quyền.
Tham gia vào tranh cãi có cả người viết ra nhân Linux đầu tiên – Linus Torvalds.
1.1 Thế nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7
mại.
Tuy nhiên bây giờ xin quay lại với lịch sử của Linux. Cần nói rằng Linus
Torvalds chỉ phát triển phần nhân (kernel) của hệ điều hành. Nhân này “đậu”
đúng vào miền “đất lành”, vì trong dự án GNU đã phát triển số lượng lớn các
tiện ích khác nhau. Nhưng để chuyển GNU thành một HĐH hoàn chỉnh thì chỉ
còn thiếu nhân. Dự án GNU cũng đã bắt đầu phát triển nhân cho riêng mình
(được gọi là Hurd), nhưng vì lý do nào đó đã bị chậm lại. Vì thế sự xuất hiện của
nhân Linux là rất đúng lúc. Nó đồng nghĩa với việc ra đời của một hệ điều hành
mới tự do phân phối cùng với mã nguồn mở. Stallman tất nhiên đã đúng khi đòi
hỏi hệ điều hành Linux phải được gọi là GNU/Linux. Nhưng đã thành lệ người
dùng thường sử dụng tên gọi của nhân làm tên gọi của hệ điều hành, và chúng
ta cũng làm như vậy trong cuốn sách này.
1.1.3 Đặc điểm chính của HĐH Linux
Do mã nguồn Linux phân phối tự do và miễn phí, nên ngay từ đầu đã có rất
nhiều nhà lập trình tham gia vào quá trình phát triển hệ thống. Nhờ đó đến thời
điểm hiện nay Linux là hệ điều hành hiện đại, bền vững và phát triển nhanh
nhất, hỗ trợ các công nghệ mới gần như ngay lập tức. Linux có tất cả các khả
năng, đặc trưng cho các hệ điều hành đầy đủ tính năng dòng UNIX. Xin đưa ra