Cơ sở lý thuyết về tài sản cố định
2.I. Khái niệm và vai trò tài sản cố định :
2.1.1. Khái niệm:
Để tiến hành hoạt động sản xuất - kinh doanh, các doanh nghiệp phải có
các yếu tố: Sức lao động, t liệu lao động và đối tợng lao động.
Khác với đối tợng lao động (Nguyên, nhiên, vật liệu, sản phẩm dở dang,
bán thành phẩm...) các t liệu lao động (Nh máy móc thiết bị, nhà xởng, phơng tiện
vận tải...) là những phơng tiện vật chất mà con ngời sử dụng trong quá trình sản
xuất kinh doanh của doanh nghiệp là tài sản cố định. Đó là những t liệu lao động
chủ yếu đợc sử dụng một cách trực tiếp hay gián tiếp vào trong quá trình sản xuất
kinh doanh nh máy móc thiết bị, phơng tiện vận tải, các công trình kiến trúc...
Các t liệu lao động đợc xếp vào tài sản cố định phải có đủ 2 tiêu chuẩn sau:
+ Một là có thời gian sử dụng từ một năm trở lên.
+ Hai là phải đạt giá trị tối thiểu ở mức quy định. Tiêu chuẩn này đợc quy
định riêng với từng nớc và có thể đợc điều chỉnh cho phù hợp với mức giá của
từng thời kỳ (Hiện nay theo quyết định số 166/1999/QĐ-BTC ban hành ngày
30/12/1999 giá trị tối thiểu là 5.000.000đ trở lên).
Mọi t liệu lao động là từng tài sản hữu hình có kết cấu độc lập, hoặc là một
hệ thống gồm nhiều tài sản riêng lẻ liên kết với nhau để cùng thực hiện một hay
một số chức năng nhất định mà nếu thiếu bất kỳ một bộ phận nào trong đó thì cả
hệ thống không thể hoạt động đợc, nếu thoả mãn cả hai tiêu chuẩn trên thì đợc
coi là tài sản cố định.
Trờng hợp một hệ thống gồm nhiều tài sản riêng lẻ liên kết với nhau, trong
đó mỗi bộ phận cấu thành có thời gian sử dụng khác nhau và nếu thiếu một bộ
phận nào đó mà cả hệ thống vẫn thực hiện đợc chức năng hoạt động của chính nó
mà do yêu cầu quản lý, sử dụng tài sản cố định đòi hỏi phải quản lý riêng từng bộ
phận tài sản đó đợc coi là tài sản cố định hữu hình độc lập (Ví dụ ghế ngồi,
khung và động cơ... trong một máy bay).
Đối với xúc vật làm việc hoặc cho sản phẩm, thì từng con súc vật đợc coi là
một tài sản hữu hình.
Đối với vờn cây lâu năm thì từng mảnh vờn câyđợc coi là một tài sản cố
Đặc điểm chung của tài sản cố định trong Doanh nghiệp là tham gia vào
nhiều chu kỳ sản xuất sản phẩm. Trong quá trình đó hình thái vật chất và đặc tính
sử dụng ban đầu của tài sản cố định là không thay đổi. Song giá trị của nó lại đợc
chuyển dịch dần từng phần vào giá trị sản phẩm sản xuất ra. Bộ phận giá trị
chuyển dịch này cấu thành mọi yếu tố chi phí sản xuất - kinh doanh của doanh
nghiệp và đợc bù đắp mỗi khi sản phẩm đợc tiêu thụ. Từ những nội dung trình bày
trên, có thể rút ra khái niệm về tài sản cố định trong doanh nghiệp nh sau : tài sản
cố định trong doanh nghiệp là những t liệu chủ yếu và những tài sản khác có giá
trị lớn hơn, tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất - kinh doanh của Doanh nghiệp.
Trong điều kiện nền kinh tế thị trờng, các tài sản cố định của doanh nghiệp
cũng đợc coi nh là một loại hàng hoá nh mọi hàng hoá thông thờng khác. Nó
không chỉ có giá trị mà còn có giá trị sử dụng. Thông qua mua bán, trao, các tài
sản cố định đợc có thể chuyển dịch quyền sở hữu và quyền sử dụng từ chủ thể này
sang chủ thể khác trên thị trờng.
2.1.2. Vai trò của tài sản cố định :
Tài sản cố định là một yếu tố không thể thiếu đợc trong mọi quá trình sản
xuất, nói trên trình độ trang thiết bị kỹ thuật của doanh nghiệp, khi lĩnh vực đầu t
đã đợc xác định, nguồn vốn đã có, vấn đề đặt ra là sử dụng vốn đó nh thế nào.
Vốn thì đợc đầu t vào mua sắm các tài sản cố định và tài sản lu động.
+ Chi xây dựng cơ bản gồm:
- Chuẩn bị đầu t: thuê chuyên gia, mặt bằng...
- Chi cho công tác xây lắp: nhà xởng, tờng rào...
- Chi mua sắm máy móc thiết bị sản xuất.
- Chi mua sắm thiết bị văn phòng.
+ Chi mua sắm các đối tợng lao động, nguyên vật liệu, phụ tùng thay thế,
trả lơng.
Qua việc nhìn nhận đầu t trên về mặt tài chính đã có một sự chuyển hoá
quan trọng vốn tiền tệ từ lĩnh vực lu thông đa vào đầu t hình thành các tài sản vật
chất và phi vật chất.
2.2. Phân loại và kết cấu tài sản cố định
- Tài sản cố định dùng ngoài sản xuất - kinh doanh : Là những tài sản dùng
cho phúc lợi công cộng, không mang tính chất sản xuất - kinh doanh nh nhà cửa,
phơng tiện dùng cho sinh hoạt văn hoá, thể dục thể thao, nhà ở, các công trình
phúc lợi tập thể...
Cách phân loại này giúp cho ngời quản lý thấy rõ kết cấu tài sản cố định và
vai trò, tác dụng của tài sản trong quá trình kinh doanh của Doanh nghiệp, tạo
điều kiện thuận lợi cho việc quản lý sử dụng tài sản cố định và tính toán khấu hao
chính xác.
c. Phân loại tài sản cố định theo tình hình sử dụng:
Căn cứ vào tình hình sử dụng tài sản cố định của từng thời kỳ, có thể chia
toàn bộ tài sản cố định trong Doanh nghiệp thành các loại:
- Tài sản cố định đang sử dụng : Đó là những tài sản cố định của Doanh
nghiệp đang sử dụng cho các hoạt động sản xuất - kinh doanh hay các hoạt động
khác của Doanh nghiệp nh hoạt động phúc lợi, sự nghiệp hay an ninh quốc phòng
của Doanh nghiệp.
- Tài sản cố định cha cần dùng: đó là những tài sản cố định cần thiết cho
hoạt động sản xuất - kinh doanh hay các hoạt động khác của Doanh nghiệp, song
hiện tại cha cần dùng, đang đợc dự trữ để sử dụng sau này.
- Tài sản cố định không cần dùng và chờ thanh lý : Là tài sản không cần
thiết hay không phù hợp với nhiệm vụ sản xuất - kinh doanh hay các hoạt động
khác của Doanh nghiệp, cần đợc thanh lý, nhợng bán để thu hồi vốn đầu t bỏ ra
ban đầu.
Dựa vào cách phân loại này giúp cho ngời quản lý thấy mức độ sử dụng có
hiệu quả các tài sản cố định của Doanh nghiệp nh thế nào, từ đó có biện pháp
nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng của chúng.
d. Phân loại tài sản cố định theo mục đích sử dụng:
Theo tiêu thức này toàn bộ tài sản cố định của Doanh nghiệp đợc chia làm
ba loại:
- Tài sản cố định dành cho mục đích kinh doanh : Là những tài sản cố định
do Doanh nghiệp sử dụng cho các mục đích kinh doanh của Doanh nghiệp, bao
cố định doanh nghiệp bảo quản hộ, giữ hộ cho đơn vị khác hoặc cất giữ hộ nhà n-
ớc theo quy định của cơ quan nhà nớc có thẩm quyền.
Phơng pháp phân loại này giúp cho ngời quản lý thấy đợc cơ cấu tài sản cố
định theo mục đích sử dụng của nó. Từ đó có biện pháp quản lý tài sản cố định
theo mục đích sử dụng sao cho hiệu quả nhất.
e. Phân loại tài sản cố định theo quyền sở hữu :
Căn cứ vào tình hình sở hữu có thể chia tài sản cố định thành tài sản cố
định tự có và tài sản cố định đi thuê :
- Tài sản cố định tự có : Là những tài sản thuộc quyền sở hữu của doanh
nghiệp.
- Tài sản cố định đi thuê : Là những tài sản cố định thuộc quyền sở hữu của
doanh nghiệp khác, bao gồm hai loại : tài sản cố định đi thuê hoạt động và tài sản
cố định thuê tài chính.
+ Đối với tài sản cố định thuê hoạt động : Doanh nghiệp có trách nhiệm
quản lý, sử dụng theo các quy định trong hợp đồng thuê. Doanh nghiệp không
trích khấu hao đối với những tài sản cố định này, chi phí thuê tài sản cố định đợc
hạch toán vào chi phí kinh doanh trong kỳ.
+ Đối với tài sản cố định thuê tài chính : doanh nghiệp phải theo dõi, quản
lý, sử dụng và trích khấu hao nh đối với tài sản cố định thuộc sở hữu của mình và
phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đã cam kết trong hợp đồng thuê tài sản cố
định.
Tài sản cố định đi thuê tài chính là những tài sản cố định doanh nghiệp thuê
của công ty cho thuê tài chính, nếu hợp đồng thuê thoả mãn ít nhất một trong bốn
điều kiện sau đây:
Điều kiện 1 : Khi kết thúc thời hạn cho thuê hợp đồng, bên thuê đợc
chuyển quyền sở hữu tài sản thuê hoặc đợc tếp tục thuê theo sự thoả thuận của hai
bên.
Điều kiện 2 : Nội dung hợp đồng thuê quy định: Khi kết thúc thời hạn thuê,
bên thuê đợc quyền lựa chọn mua tài sản thuê theo giá danh nghĩa thấp hơn giá trị
thực tế của tài sản thuê tại thời điểm mua lại.
doanh nghiệp thuọcc loại hình công nghiệp nhẹ nh công nghiệp thực phẩm, công
nghiệp chế biến sữa, dầu ăn... thì nhà cửa chiếm tỷ trọng lớn. Các doanh nghiệp
thuộc loại hình công nghiệp nặng nh công nghiệp điện phần lớn tài sản cố định là
thiết bị động lực và thiết bị truyền dẫn. Còn công nghiệp cơ khí thì tài sản cố định
phần lớn là máy móc, thiết bị sản xuất.
- Trình độ trang bị kỹ thuật và hiệu quả vốn đầu t xây dựng cơ bản: ở những
doanh nghiệp có trình độ sản xuất cao thì máy móc thiết bị sản xuất chiếm tỷ
trọng lớn, nhà cửa chiếm tỷ trọng nhỏ. ở những doanh nghiệp có trình độ kỹ thuật
thấp thì ngợc lại.
Ngoài ra còn do ảnh hởng của việc cải tiến chất lợng thành phần cấu tạo
của tài sản cố định trong một số ngành sản xuất (ngành công nghiệp điện, cơ khí,
chế biến kim loại...), cũng nh do tăng cờng xây dựng cơ bản đã cho phép làm tăng
năng lực sản xuất ở một số ngành gang, thép, phân hoá học, xi măng, giày da, sản
phẩm ngành dệt... do đó tăng tỷ trọng máy móc thiết bị, vật kiến trúc, thiết bị
truyền dẫn, phơng tiện vận tải...
- Phơng thức tổ chức sản xuất: ở những doanh nghiệp tổ chức sản xuất theo
lối dây truyền, công cụ vận chuyển trong nội bộ chiếm tỷ trọng thấp, ở những
doanh nghiệp tổ chức sản xuất không theo lối dây chuyền thì ngợc lại.
2.3 Nguyên giá tài sản cố định.
Là toàn bộ các chi phí thực tế của doanh nghiệp đã chi ra có tài sản cố định
cho tới khi đa tài sản cố định đó đi vào hoạt động bình thờng nh: Giá mua thực tế
phải trả của tài sản cố định( giá ghi trên hoá đơn ), các chi phí, vận chuyển, bốc
dỡ, chạy thử, các khoản lãi tiền vay đầu tcho tài sản cố định khi cha bàn giao và đ-
a tài sản cố định vào sử dụng, các khoản thuế và lệ phí trớc bạ (nếu có)...
+ Xác định nguyên tài sản cố định hữu hình :
- Tài sản cố định loại mua sắm : Nguyên giá trị tài sản cố định loại mua
sắm (kể cả mua mới và mua cũ) bao gồm : Giá thực tế phải trả, lãi tiền vay đầu t
cho tài sản cố định khi cha đa tài sản cố định vào sử dụng, các chi phí vận chuyển,
bốc dỡ, các chi phí sửa chữa tân trang khi đa tài sản cố định vào sử dụng, chi phí
lắp đặt chạy thử, thuế và lệ phí trớc bạ (nếu có).
- Chi phí về đất sử dụng : Là toàn bộ các chi phí thực tế đã chi ra có liên
quan trực tiếp tới đất sử dụng bao gồm : Tiền chi ra để có quyền sử dụng đất, chi
phí cho đền bù giải phóng mặt bằng, san lấp mặt bằng, lệ phí trớc bạ (nếu có)...
(không bao gồm các chi phí chi ra để xây dựng các công trình trên đất).
Trờng hợp các doanh nghiệp trả tiền thuê đất hàng năm hoặc định kỳ thì
các chi phí này đợc phân bổ dần vào chi phí kinh doanh trong các thời kỳ, không
hạch toán vào nguyên giá tài sản cố định.
- Chi phí thành lập doanh nghiệp : Là các chi phí thực tế có liên quan trực
tiếp tới việc chuẩn bị cho sự khai sinh ra doanh nghiệp, và đợc những ngời tham
gia thành lập doanh nghiệp đồng ý coi nhẹ một phần vốn góp của mỗi ngời và đợc
ghi trong vốn điều lệ của doanh nghiệp bao gồm : các chi phí cho công tác nghiên
cứu, thăm dò, lập dự án đầu t thành lập doanh nghiệp, chi phí thẩm định dự án,
họp thành lập.
- Chi phí nghiên cứu, phát triển : Là toàn bộ chi phí thực tế của doanh
nghiệp đã chi ra để thực hiện các công việc nghiên cứu, thăm dò, xây dựng kế
hoạch đầu t dài hạn... nhằm đem lại lợi ích lâu dài cho doanh nghiệp.
- Chi phí bằng sáng chế, bằng phát minh, bản quyền tác giả, mua bản quyền
tác giả, nhận chuyển giao công nghệ... là toàn bộ chi phí thực tế doanh nghiệp đã
chi ra cho các công trình (bao gồm cả chi phí cho sản xuất thử nghiệm, chi phí
cho công tác kiểm nghiệm, nghiệm thu Nhà nớc) đợc nhà nớc cấp bằng phát
minh, bằng sáng chế, bản quyền tác giả, các chi phí doanh nghiệp đã chi ra để
mua bản quyền tác giả, bản quyền nhãn hiệu, chi phí cho việc chuyển giao công
nghệ từ các tổ chức cá nhân... mà các chi phí này có tác dụgn phục vụ trực tiếp
cho hoạt động SXKD của doanh nghiệp.
- Chi phí vì lợi thế kinh doanh là khoản chi phí cho phần chênh lệch doanh
nghiệp phải trả thêm (chênh lệch phải trả thêm = Giá mua - Giá trị của tài sản
theo đánh giá thực tế) ngoài giá trị của tài sản theo đánh giá thực tế (TSCĐ,
TSLĐ)... Khi doanh nghiệp đi mua, nhận xát nhập, hợp nhất một doanh nghiệp
khác, lợi thế này đợc hình thành bởi u thế và vị trí kinh doanh, về danh tiếng và uy
tín với bạn hàng, về trình độ lành nghề của đội ngũ lao động, về tài điều hành và
đến là các nhân tố về tự nhiên và môi trờng sử dụng tài sản cố định, ví dụ nh độ
ẩm, nhiệt độ môi trờng, tác động của các hoá chất hoá học... Ngoài mức độ hao
mòn hữu hình còn phụ thuộc vào chất lợng chế tạo tài sản cố định. Ví dụ nh chất
lợng nguyên vật liệu đợc sử dụng, trình độ kỹ thuật, công nghệ chế tạo...
1.2. Hao mòn vô hình :
Ngoài hao mòn hữu hình trong quá trình sử dụng các tài sản cố định còn bị
hao mòn vô hình. Hao mòn vô hình là sự hao mòn về giá trị của tài sản cố định do
ảnh hởng của tiến độ khoa học kỹ thuật (đợc biểu hiện ra ở sự giảm sút về giá trị
trao đổi của tài sản cố định).
Ngời ta thờng phân biệt các loại hao mòn sau đây:
- Hao mòn vô hình loại 1 :
tài sản cố định bị giảm giá trị trao đổi do đã có những tài sản cố định cùng
loại song giá mua lại rẻ hơn. Do đó trên thị trờng các tài sản cố định cũ bị mất đi
một phần giá trị của mình.
Tỷ lệ hao mòn loại 1 đợc xác định theo công thức :
V
1
=
100x
G
GG
d
hd
Trong đó: V
1
: Tỷ lệ vô hình loại 1
G
đ
: Tỷ lệ hao mòn vô hình loại 2
G
k
: Giá của tài sản cố định cũ không chuyển dịch đợc vào giá trị
sản phẩm
G
đ
: Giá mua ban đầu của tài sản cố định
- Hao mòn vô hình loại 3 :
Tài sản cố định bị mất giá hoàn toàn do chấm dứt chu kỳ sống của sản
phẩm, tất yếu dẫn đến những tài sản cố định sử dụng để chế tạo ra các sản phẩm
Copyright: Tài liệu đại học ©