LÝ LUẬN CHUNG VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH & THỰC TRẠNG
NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
1.Lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh
1.1.Khái niệm cạnh tranh, năng lực cạnh tranh và các khái niệm có liên quan
Cạnh tranh là một từ đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử muôn loài vạn
vật dưới hình thức ban đầu là đấu tranh sinh tồn. Mọi sinh vật từ khi sinh ra đều
phải cạnh tranh với các sinh vật cùng loại hay đấu tranh với các sinh vật khác để
tồn tại và phát triển trong thế giới của mình. Đó là cạnh tranh về thức ăn, lãnh
thổ, về các nhu cầu thiết yếu của cuộc sống của mình. Những cuộc đấu tranh
này đôi khi không hề đơn giản, chúng có thể vô cùng khốc liệt dẫn đến một mất
một còn. Sinh vật nào có đủ bản lĩnh sẽ sinh tồn và ngược lại. Cuộc sống con
người chúng ta cũng bắt đầu và phát triển như vậy. Cạnh tranh như một quy luật
khách quan không thể tách khỏi hoạt động sống của con người từ xã hội cộng
sản nguyên thuỷ cho đến chủ nghĩa tư bản. Từ hoạt động cạnh tranh với tự
nhiên để sinh tồn, con người cũng cạnh tranh với nhau để phát triển. Cạnh tranh
tuy được thấy từ mọi góc cạnh của cuộc sống con người nhưng ở đây chúng ta
chỉ đề cập đến cạnh tranh trong kinh tế, giữa các doanh nghiệp để tồn tại và phát
triển trên thị trường nhiều biến động.
Ai đó đã nói "Cùng ngành nghề chứ không cùng lợi nhuận, cạnh tranh là
sự tất yếu của thương trường. Cạnh tranh là sự so sánh, đối chứng sức mạnh cơ
bản giữa các doanh nghiệp, những đe doạ thách thức hoặc cơ hội của doanh
nghiệp, chủ yếu có được từ quá trình đối kháng của sức mạnh này. Cạnh tranh
trên nhiều phương diện: Thương hiệu - Chất lượng - Mẫu mã - Giá cả... Chúng
ta đã và đang tiến tới xây dựng một thương trường lành mạnh, một môi trường
kinh doanh có văn hoá - sự phát triển vững bền cho doanh nghiệp nói riêng và
nền kinh tế đất nước nói chung...
Xin trân trọng giới thiệu tới các doanh nghiệp, doanh nhân mười phương
kế hữu hiệu trong cạnh tranh giành thắng lợi.
Đây là một nguyên tắc được dùng phổ biến nhất trong đấu tranh quân sự
và chính trị, và nó cũng thích hợp trong cạnh tranh kinh tế thời hiện đại vì

quả nhất - Đây là một trong những điểm mấu chốt để cạnh tranh thắng lợi.
Người thành công thật sự thì quy mô sự nghiệp của họ không thể trải ra quá
rộng mà chỉ nên hành động trong phạm vi mình có thể nắm chắc được. Như vậy
bảo đảm tập trung ưu thế, đột phá trọng điểm, thúc đẩy toàn cục.
Đây là một trong những nguyên tắc bắt buộc người quyết sách phải tuân
theo khi lựa chọn phương pháp tối ưu. Muốn trong một thời gian ngắn chiếm
được ưu thế canh tranh với chi phí thấp nhất, con đường duy nhất có thể lựa
chọn là hướng tới cái lợi, tránh cái hại, phát huy sở trường, tránh sở đoản. Trong
cạnh tranh kinh tế, bất kì một doanh nghiệp nào cho dù thực lực có mạnh đến
đâu đều có điểm yếu và điểm mạnh của mình, đều không thể chiếm lĩnh toàn bộ
thị trường. Trường hợp đứng trước lợi hại đan xen phải tuân thủ theo nguyên
tắc: Hai cái lợi lấy cái lợi lớn, hai cái hại lấy cái hại nhỏ "Lấy cái mạnh của
mình đánh lại cái yếu của đối phương" đồng thời đánh vào khe hở của thị
trường.
Trong đối kháng và canh tranh của thị trường chúng ta không thể mãi mãi
chỉ đi theo con
đường thẳng, trên vấn đề "thẳng" và "cong" phải cố gắng nhìn xa trông
rộng, dự báo tương lai một cách chính xác, dũng cảm đối mặt với khó khăn, tỉnh
táo nhìn nhận thành tích. Vừa làm hảo hán trong hoàn cảnh thuận lợi, không quá
đắm mình trong tình thế có lợi, lại vừa làm anh hùng trong hoàn cảnh khó khăn,
không hề dao động trước nguy cơ áp lực.
Kế Vu hồi được ứng dụng trong thời gian, là lấy kéo dài thay thế tốc
thắng (thắng nhanh). Trong tình huống thời cơ và điều kiện chín muồi phải thần
tốc, quyết chiến quyết thắng. Ngược lại khi điều kiện chưa đầy đủ, thời cơ chưa
chín muồi, phải tính kế lâu dài, bảo toàn thực lực và lực lượng, đợi thời cơ chiến
đấu lâu dài.
Để thực hiện mưu lược này nhà doanh nghiệp phải mang trong trái tim
chí hướng lớn, phải tự tin vào tương lai ở phía trước; nếu thấy tự hổ thẹn, nhát
gan lùi bước, không có chí hướng lớn thì khó có thể bước qua cửa ải "long
môn". Thực hiện mưu lược "tích tiểu thành đại" còn phải có ý chí kiên trinh bất

tranh theo quan niệm mang tính dài hạn này của Michael Porter cũng như đại đa
số các nhà nghiên cứu khác không bao hàm việc hạ thấp giá thành bằng những
biện pháp có tính tiêu cực như cắt giảm lương nhân viên, cắt giảm chi phí bảo
hộ lao động, cắt giảm chi phí phúc lợi, cắt giảm chi phí môi trường... Năng lực
cạnh tranh ở đây cần phải được gắn liền với khái niệm phát triển bền vững, sử
dụng hiệu quả các nguồn lực của xã hội.
Có thể nói, ở giác độ vi mô, các nhà nghiên cứu vẫn chưa đưa ra được
một định nghĩa thống nhất về khái niệm năng lực cạnh tranh, song cho dù có thể
đưa ra khái niệm năng lực cạnh tranh thì cũng phải lưu ý rằng khái niệm năng
lực cạnh tranh là một khái niệm động và các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh
tranh vì thế cũng không phải là một hệ thống các chỉ tiêu cố định. Đó phải là
một hệ thống các chỉ tiêu không chỉ phản ánh được khả năng duy trì và phát
triển về lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trong tương lai. Việc xác định được
hệ thống các chỉ tiêu này có ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng cho mỗi doanh
nghiệp để có thể định hướng xây dựng, khai thác và phát triển lợi thế cạnh tranh
của mình.
Tổng hợp các trường phái lý thuyết trên, trên cơ sở quan niệm năng lực
cạnh tranh của doanh nghiệp và khả năng bù đắp chi phí, duy trì lợi nhuận và
được đo bằng thị phần của sản phẩm và dịch vụ trên thị trường, năng lực cạnh
tranh của một doanh nghiệp có thể được xác định trên bốn nhóm yếu tố cấu
thành sau:
Một là chất lượng, khả năng cung ứng, mức độ chuyên môn hoá các đầu
vào.
Hai là, các ngành sản xuất và dịch vụ trợ giúp cho doanh nghiệp.
Ba là, yêu cầu của khách hàng về chất lượng hàng hoá, dịch vụ.
Cuối cùng là vị thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh.
Có thể nói, năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp có thể được hiểu là
năng lực tồn tại, vươn lên trên thị trường cạnh tranh của doanh nghiệp về một
loại sản phẩm hay dịch vụ nào đó, nói cách khác đó là khả năng duy trì (tăng
trưởng) lợi nhuận và thị phần trong nước và quốc tế đối với một hay nhiều sản

phát triển đất nước và tạo ra những hàng hoá dịch vụ ngày càng đáp ứng được
nhu cầu của nhân dân thì các doanh nghiệp trong nước phải không ngừng cạnh
tranh với nhau. Có như vậy mới xoá bỏ được nghèo nàn, lạc hậu. Bên cạnh đó,
với các chính sách mở cửa nền kinh tế, đặc biệt khi Việt Nam gia nhập Tổ chức
thương mại thế giới WTO_ các rào sản thương mại đều phải dần được tháo dỡ
để mở đường cho các doanh nghiệp cạnh tranh công bằng trên thị trường trong
nước và quốc tế_ thì ngày càng có thêm nhiều hơn các doanh nghiệp nước ngoài
vào Việt Nam, tham gia thị trường Việt Nam, điều này khiến cho thị trường
Việt Nam trở nên căng thẳng hơn và cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trên
thị trường vì thế cũng trở nên quyết liệt hơn. Để tồn tại được trên thị trường
nhiều đua tranh đó, các doanh nghiệp phải tạo cho mình một năng lực cạnh
tranh cần thiết và phải cố gắng duy trì được thế mạnh của mình nếu không sẽ
không thể nghĩ đến việc đứng được trên thị trường.
Cạnh tranh là cần thiết cho nền kinh tế vì nó bảo đảm cho việc doanh
nghiệp sẽ cố gắng tạo ra được những hàng hoá, dịch vụ tốt nhất để phục vụ cuộc
sống của con người trên toàn thế giới. Điều này là hết sức rõ nét vì như chúng ta
đã thấy, chỉ trong một ngành có sự độc quyền thôi thì chúng ta sẽ chỉ nhận được
hàng hoá dịch vụ từ một nhà cung cấp duy nhất, nhà cung cấp này đôi khi tỏ ra
“hách dịch” trong việc cung cấp hàng hoá cho chúng ta. Họ có thể đưa đến cho
chúng ta những hàng hoá dịch vụ chất lượng không đảm bảo với giá thành cao
mà chúng ta với tư cách là người tiêu dùng vẫn phải chấp nhận mà không được
phàn nàn. Với cạnh tranh, thì tình trạng đó sẽ không còn, chúng ta sẽ có rất
nhiều nhà cung cấp, và nếu họ không cố gắng để làm hài lòng chúng ta_những
“thượng đế” của họ thì rất có thể họ sẽ bị đao thải khỏi thị trường. Với tư cách
người mua chắc chắn chúng ta sẽ ưa thích cạnh tranh hơn. Ngoài ra, cạnh tranh
còn có nhiều tác dụng khác đối với doanh nghiệp cũng như với nền kinh tế.
Cạnh tranh chính là bức hoạ phản ánh rõ nét thực lực của một doanh nghiệp.
Chiến thắng các đối thủ trên thị trường sẽ giúp các doanh nghiệp khẳng định
được vị thế của mình. Cạnh tranh cũng giúp nền kinh tế phát triển vì các doanh
nghiệp vì sự tồn tại, phát triển của mình sẽ không ngừng cải tiến máy móc,

trường nhiều biến động là việc mà bất cứ doanh nghiệp nào cũng cần phải nghĩ
đến để tránh nguy cơ thất bại.
Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là vấn đề gắn liền với
mục tiêu lợi nhuận vốn là lý do tồn tại của doanh nghiệp. Đối với những doanh
nghiệp hoạt động vì lợi nhuận thì lợi nhuận cao nhất chính là mục tiêu hàng đầu
của họ, mà lợi nhuận cao nhất này chỉ có được khi doanh nghiệp có năng lực
cạnh tranh. Hoạt động trong nền kinh tế thị trường, thường xuyên phải đối mặt
với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp hoặc tiềm ẩn vốn hết sức đa dạng và phức
tạp, họ chính là lực lượng thường xuyên đe doạ đến vị thế và chỗ đứng của
doanh nghiệp trên thị trường. Cũng vì thế mà doanh nghiệp nào có được năng
lực cạnh tranh cao hơn thì doanh nghiệp đó mới có thể tồn tại và phát triển với
tư cách là người chiến thắng so với các đối thủ của mình.
Có thể nói không một doanh nghiệp nào khi tham gia thị trường lại muốn
mình thảm bại trước các đối thủ khác và vì không muốn thất bại nên họ luôn cố
gắng để tồn tại và đứng vững trên thị trường. Làm được điều đó là không hề
đơn giản đối với bất cứ một doanh nghiệp nào dù lớn hay nhỏ. Họ phải cạnh
tranh hết sức khốc liệt với các đối thủ, giành giật khách hàng, tạo vị thế chỗ
đứng. Người ta thường nói “Thương trường như chiến trường”. Rõ ràng, việc
nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là vô cùng cần thiết để đảm bảo
cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiêp trên thị trường.
Bên cạnh đó, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp còn là cơ sở
để phát triển sản xuất kinh doanh của bản thân doanh nghiệp.
Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là động lực cho sự phát
triển sản xuất kinh doanh cả về chiều rộng và chiều sâu. Doanh nghiệp có năng
lực cạnh tranh cao trên thị trường là doanh nghiệp đáp ứng được nhu cầu ngày
càng cao của khách hàng cũng như thị hiếu ngày càng khó chiều của họ nhưng
phải tốt hơn đối thủ của mình; sản phẩm có sức thu hút và có khả năng tiêu thụ
lớn hơn và điều này có ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu và lợi nhuận của
doanh nghiệp. Từ chỗ có được vị trí vững chắc trên thị trường, doanh nghiệp có
thể nghĩ đến việc mở rộng sản xuất kinh doanh và tăng được thị phần của mình

Bằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, người tiêu
dùng sẽ có cơ hội được hưởng những hàng hoá tốt nhất với nhiều chủng loại
khác nhau, thoả mãn ngày càng tốt hơn nhu cầu vốn vô biên vô hạn của khách
hàng. Để luôn dẫn đầu và tồn tại được trên thị trường, doanh nghiệp phải không
ngừng nâng cao chất lượng, tính năng, công dụng của sản phẩm đồng thời phải
sử dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại và các quy trình sản xuất, quản lý tiên tiến
để cắt giảm chi phí. Vì vậy, khách hàng sẽ luôn có những sản phẩm hoàn thiện
nhất với giá cả phải chăng nhất.
Cạnh tranh là một trận chiến giữa các doanh nghiệp và các ngành kinh
doanh nhằm chiếm được sự chấp thuận và lòng trung thành của khách hàng. Hệ
thống doanh nghiệp tự do đảm bảo cho các ngành có thể tự mình đưa ra các
quyết định về mặt hàng sản xuất, phương thức sản xuất, và sự định giá cho sản