CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số:………………
1. Tên sáng kiến: Phát triển năng lực học sinh thông qua kiến thức thực tiễn của
môn Hóa học 9.
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: chuyên môn Hóa.
3. Mô tả bản chất của sáng kiến:
3.1 Tình trạng giải pháp đã biết:
Hóa học là bộ môn khoa học thực nghiệm, lý thuyết gắn liền với thực
hành nên có nhiều phương pháp và hình thức tổ chức để phát huy năng lực của
học sinh như phương pháp nghiên cứu, làm thí nghiệm... Tuy nhiên nếu cứ tiết
học nào giáo viên cũng áp dụng như thế, không thể tránh khỏi những lúc các em
nhàm chán vì các hoạt động cứ lặp đi lặp lại.
Trong phương pháp dạy học ngày nay ngoài giúp học sinh từ thực nghiệm
rút ra kiến thức cần lĩnh hội, giáo viên còn phải quan tâm đến việc phát triển
năng lực học sinh đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức môn học để giải quyết
vấn đề thực tiễn, các hiện tượng trong cuộc sống, đây là một vấn đề mà hiện nay
ngành đang quan tâm.
Riêng bản thân sau khi được tập huấn, tôi được biết nhiều nhóm năng lực
khác nhau dành cho bộ môn mình phụ trách, đặc biệt tôi luôn quan tâm đến năng
1


lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Hơn nữa, hiện nay chưa có sách giáo khoa
tổng hợp những kiến thức đó, đặc biệt là kiến thức dành cho cấp THCS.
Xuấất phát từ thực tếấ và một sốấ kinh nghiệm trong giảng d ạy Hóa
học tại trường THCS Sơn Định, tối thấấy để có chấất lượng cao, người
giáo viến ngoài các phương pháp đã có, nến khai thác thếm các hi ện
tượng hóa học trong đời sốấng đưa vào bài giảng nhằm phát huy tính

Khi dạy giáo viên lồng ghép vào một số bài giảng có liên quan hoặc có
thể tích hợp vào một số nội dung của các môn học khác.
Có thể tổ chức cho một số nhóm học sinh trải nghiệm kiến thức thực tế
trong điều kiện thực tế của nhà trường sẽ mang lại hiệu quả cao.
b.2. Sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ :
- Chương trình

Giải pháp cũ
Giải pháp mới
Chưa tổng hợp câu hỏi Giáo viên tự nghiên cứu,
phát triển năng lực thông tìm hiểu và hệ thống
qua kiến thức thực tiễn thành chuỗi kiến thức

áp dụng cho Hóa học 9.
thực tế.
- Phương pháp giảng Chưa lồng ghép kiến Lồng ghép vào một số
dạy

thức

thực

tiễn

nhiều bài giảng có liên quan
3


trong một số bài dạy


Các khí thải công nghiệp, của xe ô tô, gắn máy sinh ra nhiều khí SO 2, NO
và NO2…các khí thải này tác dụng với oxi trong không khí, kết hợp với hơi
nước tạo ra axit sunfuric hoặc axit nitric. Axit H 2SO4 và HNO3 tan vào nước mưa
tạo ra mưa axit.
4


2SO2 + O2 + 2H2O → 2H2SO4
2NO + O2 → 2NO2
4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3

H.1. Tác hại mưa axit

Hiện nay mưa axit là nguồn ô nhiễm chính ở một số nơi trên thế giới.
Mưa axit làm hư hỏng các tượng đài làm từ đá cẩm thạch, đá vôi, đá phiến (các
loại đá này thành phần chính là CaCO3):
CaCO3 + H2SO4 → CaSO4 + CO2↑ + H2O
CaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2↑ + H2O
- Tại sao phải quét vôi trắng cho thân cây vào mùa đông?
Thực vật được quét vôi trắng vào mùa đông, một mặt có thể phòng tránh được
những tác động có hại của thời tiết lạnh giá, một mặt có thể phòng tránh được
các côn trùng gây hại. Đồng thời, quét vôi trắng còn có tác dụng cách nhiệt cho
thân cây. Ngoài ra, vào thời kì cuối thu đầu đông, rất nhiều côn trùng đẻ trứng,
trú đông trong các khe, kẽ của vỏ cây. Quét vôi trắng sẽ có tác dụng diệt trừ các
loại côn trùng gây hại đó.

H.2. Quét vôi cho thân cây ven đường
5



Trong nước đun có một số muối của kim loại mà đặc biệt là muối của kim
loại sắt. Do nhôm đứng trước sắt trong dãy hoạt động hóa học nên đẩy sắt ra
khỏi muối. Sắt bị đẩy ra lại bám ngược trở lại nồi nhôm nên làm nồi nhôm có
màu xám đen.

H.3. Thau nhôm dùng đun nước

- Tại sao khi cho vôi sống vào nước, ta thấy khói bốc lên mù mịt, nước vôi
như bị sôi lên và nhiệt độ hố vôi rất cao có thể gây nguy hiểm cho tính mạng
của người và động vật.
Khi tôi vôi đã xảy ra phản ứng: CaO + H2O → Ca(OH)2
Phản ứng này tỏa rất nhiều nhiệt nên làm nước sôi lên và bốc hơi đem theo cả
những hạt Ca(OH)2 rất nhỏ tạo thành như khói mù trắng. Do nhiệt tỏa ra nhiều
nên nhiệt độ của hố vôi rất cao. Do đó người và động vật cần tránh xa hố vôi để
tránh rơi xuống hố vôi tôi sẽ gây nguy hiểm đến tánh mạng.
- Vì sao bôi vôi vào chỗ ong, kiến đốt sẽ đỡ đau ?

7


Do trong nọc của ong, kiến, nhện (và một số con khác) có axit hữu cơ tên
là axit fomic (HCOOH). Vôi là chất tác dụng được với axit đó nên trung hòa axit
làm ta đỡ đau.
Giáo viên không yêu cầu học sinh viết phương trình.
- Tại sao khi quét vôi lên tường thì lát sau vôi khô và cứng lại ?
Vôi là canxi hiđroxit, là chất tan ít trong nước nên khi cho nước vào tạo
dung dịch trắng đục, khi quét lên tường thì Ca(OH) 2 nhanh chống khô và cứng
lại vì tác dụng với CO2 trong không khí theo phương trình:
Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O
- Vì sao trong thành phần của thuốc đau dạ dày có chứa muối NaHCO3

học:

0

t
��
�

Ca(HCO3)2

CaCO3↓ + CO2↑ + H2O
t0

��
�

Mg(HCO3)2

MgCO3↓ + CO2↑ + H2O

Do CaCO3 và MgCO3 là chất kết tủa nên lâu ngày sẽ đóng cặn. Để tẩy lớp
cặn này thì dùng giấm (dung dịch CH3COOH 5%) hoặc chanh cho vào ấm đun
sôi để nguội khoảng một đêm rồi rửa sạch.

H.4. Ấm đun
- Vì sao nước mắt lại mặn ?
Nước mắt mặn vì trong nước mắt có tới 6 gam muối. Nước mắt sinh ra từ
tuyến lệ nằm phía trên mi ngoài của nhãn cầu. Nước mắt có tác dụng bôi trơn
nhãn cầu làm cho nhãn cầu không bị khô, bị xước và vì có muối nên còn có tác
dụng hạn chế bớt sự phát triển của vi khuẩn trong mắt.

sử dụng nước có mùi của khí clo.
- Vì sao than chất thành đống lớn có thể tự bốc cháy ?
Do than tác dụng với O2 trong không khí tạo CO2, phản ứng này tỏa
nhiệt. Nếu than chất thành đống lớn phản ứng này diễn ra nhiều nhiệt tỏa ra
được tích góp dần khi đạt tới nhiệt độ cháy của than thì than sẽ tự bốc cháy.
- Tại sao khi cơm bị khê, ông bà ta thường cho vào nồi một mẫu than củi ?
Do than củi xốp bên cạnh than lại có tính hấp phụ nên có khả năng giữ
trên bề mặt của nó hơi khét của cơm làm cho cơm giảm đi mùi khê.
- Làm thế nào để biết dưới giếng có khí độc CO hoặc khí thiên nhiên
CH4 không có oxi để tránh khi xuống giếng bị chết ngạt ?
Trong các giếng sâu ở một số vùng đồng bằng thường có nhiều khí độc
CO và CH4 và thiếu oxi. Đã có rất nhiều trường hợp tử vong do xuống giếng gặp
nhiều khí độc và chết ngạt do thiếu oxi. Điều tốt nhất là tránh phải xuống giếng,
nếu có xuống thì nên mang theo bình thở oxi.
Đây là hiện tượng hay xảy ra vào mùa khô. Mọi người không hề biết được
sự nguy hiểm khi xuống giếng sâu. Giáo viên cần đưa vào bài giảng để nhắc nhở
học sinh và mọi người.
- Hãy giải thích sự tạo thành thạch nhũ trong các hang động
Ở các vùng núi đá vôi, thành phần chủ yếu là CaCO 3. Khi trời mưa trong
không khí có CO2 tạo thành môi trường axit nên làm tan được đá vôi. Những
giọt mưa rơi xuống sẽ bào mòn đá thành những hình dạng đa dạng:
11


CaCO3 + CO2 + H2O → Ca(HCO3)2
Theo thời gian tạo thành các
hang

động.



12


Trong ruộng lúa, ao (hồ) thường chứa các vật thể hữu cơ. Khi các vật thể
này thối rữa (hay quá trình phân hủy các vật thể hữu cơ) sinh ra khí metan.
Người ta ước chừng 1/7 lượng khí metan thoát vào khí quyển hàng năm là từ các
hoạt động cày cấy. Lợi dụng hiện tượng này người ta đã làm các hầm bioga
trong chăn nuôi heo tạo khí metan để sử dụng đun nấu hay chạy máy …
- Làm cách nào để quả mau chín ?

H.7. Trái cây sống và chín

Từ lâu người ta đã biết xếp một số quả chín vào giữa sọt quả xanh thì toàn
bộ sọt quả xanh sẽ nhanh chóng chín đều. Tại sao vậy ?
Bí mật của hiện tượng này đã được các nhà khoa học phát hiện khi nghiên cứu
quá trình chín của trái cây. Trong quá trình chín trái cây đã thoát ra một lượng
nhỏ khí etilen. Khí này sinh ra có tác dụng xúc tác quá trình hô hấp của tế bào
trái cây và làm cho quả mau chín. Nắm được bí quyết đó người ta có thể làm
chậm quá trình chín của trái cây bằng cách làm giảm nồng độ etilen do trái cây
sinh ra. Điều này đã được sử dụng để bảo quản trái cây không bị chín nẫu khi
vận chuyển xa. Ngược lại khi cần cho quả mau chín, người ta thêm etilen vào
kích thích quá trình hô hấp của tế bào trái cây.
- Vì sao đốt xăng, cồn thì cháy hết sạch, còn khi đốt gỗ, than đá lại còn tro?
13


Bởi vì so với gỗ và than đá thì xăng và cồn là những hợp chất hữu cơ có
độ thuần khiết cao. Khi đốt xăng và cồn chúng sẽ cháy hoàn toàn tạo thành
CO2 và hơi H2O, tất cả chúng đều bay vào không khí. Xăng tuy là hỗn hợp nhiều

dạy học ngày nay.
Đề tài ngoài áp dụng cho học sinh khối 9, có thể mở rộng thêm cho công
tác bồi dưỡng học sinh giỏi. Ngoài ra có thể vận dụng cho cấp THPT nhưng mức
độ kiến thức đi sâu vào vấn đề hơn.
3.4. Hiệu quả, lợi ích thu được khi áp dụng giải pháp:
Qua nhiều năm giảng dạy bộ môn Hóa học, bản thân tôi đã áp dụng nhiều
phương pháp khác nhau để phát huy tính tích cực cũng như phát triển năng lực
của học sinh. Tuy nhiên chỉ qua một thời gian ngắn lồng ghép vào trong giảng
dạy cũng như trong đánh giá học sinh, tôi đã thu được những hiệu quả đáng kể:
+ Với người dạy: Dễ dàng truyền thụ kiến thức cho học sinh, kiến thức
được bổ sung làm phong phú thêm cho bài giảng. Giáo viên được mở rộng thêm
kiến thức, có thể vẩn dụng kiến thức này trong việc giải các bài tập định tính
khác như dạng bài nêu hiện tượng và viết phương trình.
+ Với người học: Kiến thức được mở rộng thêm, học sinh dễ hiểu bài
hơn, tích cực. Các em có lòng tin vào khoa học, với những hiện tượng gần gũi

15


được tiếp xúc hằng ngày, bằng kiến thức hóa học học sinh giải thích được hiện
tượng, giúp các em yêu thích bộ môn hơn
+ Kết quả: Trường THCS Sơn Định năm học 2018-2019 có 4 lớp 9 với
tổng số học sinh là 111 . Qua khảo sát kết quả tái hiện kiến thức của học sinh
như sau:
Tái hiện được kiến thức
Lớp/Sỉ số
91 (28)
92 (27)
93 (27)
94 (29)