BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ PHƯƠNG HƯỚNGHOÀN THIỆN QUY TRÌNH
KIỂM TOÁN CHU TRÌNH BÁN HÀNG- THU TIỀN TRONG KIỂM TOÁN BÁO
CÁO TÀI CHÍNH
I. BÀI HỌC KINH NGHIỆM TRONG QUÁ TRÌNH KIỂM TOÁN CHU TRÌNH BÁN HÀNG-
THU TIỀN
1. Giai đoạn chuẩn bị kiểm toán
Ưu điểm: Công tác chuẩn bị được AISC tiến hành khá tốt. AISC thực hiện
công việc cập nhật các thông tin liên quan tới khách hàng, sau đó lập kế hoạch
một cách khoa học và phù hợp với chuẩn mực kiểm toán quốc tế số 310 về thu
thập thông tin cơ sở. Trong giai đoạn này, KTV đã xem xét, nghiên cứu mục tiêu
tổng quát để đưa ra, các phương pháp tiếp cận phù hợp nhằm đưa ra ý kiến tư
vấn cho khách hàng. Mục tiêu được xác định căn cứ vào nội dung, yêu cầu công
việc, tính chất phức tạp và điều kiện của khách hàng.
KTV thực hiện việc đánh giá hệ thống KSNB của khách hàng nhằm đề ra
cho mình một chương trình kiểm toán khoa học nhanh, chính xác, đồng thời
giảm được chi phí kiểm toán, KTV của AISC đã tìm hiểu từ những vấn đề chung
nhất liên quan đến toàn bộ BCTC đến những vấn đề cụ thể của từng phần hành
kiểm toán.
KTV thực hiện việc tìm hiểu, đánh giá các thủ tục kiểm soát kết hợp với
các thủ tục kiểm toán khác một cách hợp lý, chặt chẽ. Việc đánh giá rủi ro của
cuộc kiểm toán được Chủ nhiệm kiểm toán đánh giá cẩn thận và phổ biến tỷ
mỷ về những rủi ro trọng yếu có thể xảy ra cho KTV nhằm giúp cho KTV có
được nhận thức về những rủi ro.
Trong bước lập kế hoạch kiểm toán này, nhóm kiểm toán đã có sự phân
công nhiệm vụ, thời gian cho các KTV, các trợ lý kiểm toán. Thực tế cho thấy,
công tác chuẩn bị được AISC tiến hành nhanh chóng.
Nhược điểm: Giai đoạn chuẩn bị thông thường chỉ được thực hiện cho cả
cuộc kiểm toán, với sự đồng ý của cả bên khách hàng, không có giai đoạn
chuẩn bị cho từng chu trình. Thông thường, nhóm trưởng đề ra lịch trình và
những mục tiêu tổng quát của giai đoạn này cùng với KTV thực hiện, và chỉ đề
cập người thực hiện chu trình này trong kế hoạch kiểm toán. Với kinh nghiệm

Thông thường trong quá trình kiểm tra chi tiết, KTV chỉ lại những sai sót
phát hiện ra còn các thông tin diễn giải quá trình tiến hành kiểm tra không
được KTV đề cập trên giấy tờ làm việc như lý do chọn mẫu, mức độ trọng
yếu...điều này có thể làm cản trở việc phát hành Báo cáo (vì khi xem xét, kiểm
tra Chủ nhiệm kiểm toán đặt ra một số câu hỏi mà KTV không trả lời được thì
buộc KTV phải đi kiểm tra lại).
Vấn đề chọn mẫu
Trên thực tế, các nghiệp vụ kinh tế liên quan đến số dư từng tài khoản
thường phát sinh với số lượng lớn nên KTV không thể tiến hành kiểm tra chi
tiết từng giao dịch. Mặt khác, do yêu cầu bắt buộc của công việc KTV không
thể bỏ qua những sai sót trọng yếu liên quan đến tình hình tài chính của Doanh
nghiệp. Do vậy, để bảo đảm hiệu quả trong công việc đòi hỏi KTV phải tiến
hành chọn mẫu.
Thực tế cho thấy, KTV thường chọn mẫu dựa trên phán đoán chủ quan
của mình và theo nguyên tắc số lớn. Do đó, rủi ro kiểm toán dễ xảy ra làm
giảm chất lượng của Báo cáo kiểm toán.
3. Giai đoạn kết thúc kiểm toán
Giai đoạn này được áp dụng theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam và
Chuẩn mực Kiểm toán Quốc tế. Và cũng áp dụng theo đúng mẫu sẵn được quy
định tại AISC. Đây là giai đoạn thể hiện sự phối hợp kết hợp chặt chẽ giữa các
KTV với nhau và giữa KTV với chủ nhiệm kiểm toán và với Ban Giám đốc.
Trưởng nhóm kiểm toán sẽ báo cáo lại các vấn đề phát hiện trong cuộc kiểm
toán với Ban Quản lý cấp cao hơn để đưa ra phương hướng giải quyết cuối
cùng.
Qua việc kiểm toán chu trình bán hàng- thu tiền tại hai Công ty khách
hàng trên, đã cho thấy việc vận dụng linh hoạt, sáng tạo của KTV trong công
tác kiểm toán. AISC là một công ty kiểm toán khá mới nhưng với việc vận dụng
các bước một cách khoa học là một trong những bí quyết thành công của Công
ty đồng thời cũng tạo thuận lợi cho sự phát triển uy tín của Công ty
Khi một cuộc kiểm toán kết thúc, KTV luôn phải thực hiện công việc đánh

hiện cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp và luôn là đối tượng quan
tâm của nhiều người. Khi kết quả của chu trình này tốt, cho phép chúng ta có
cái nhìn lạc quan về tình hình tài chính và tương lai hoạt động của doanh
nghiệp. Kết quả của chu trình này cũng thể hiện tốc độ tiêu thụ hàng hoá của
Doanh nghiệp để từ đó, Doanh nghiệp định hướng kịp thời cho việc kinh
doanh. Qua đó, ta có thể thấy dưới góc độ của nhà quản lý chu trình này có một
vai trò rất quan trọng. Vậy theo quan điểm của KTV thì chu trình này có vai trò
như thế nào?
Đối với công ty kiểm toán AISC, nhận thức được tầm quan trọng của
kiểm toán chu trình bán hàng- thu tiền trong kiểm toán BCTC, ngay từ khi
thành lập với đội ngũ KTV có kinh nghiệm tích luỹ được từ những công ty kiểm
toán lớn, AISC đã nghiên cứu xây dựng cho mình một chương trình kiểm toán
chu trình này một cách chi tiết, cụ thể và đây được coi là cẩm nang của KTV
trong quá trình kiểm toán.
Tuy nhiên, là một công ty kiểm toán mới thành lập AISC không tránh
khỏi những hạn chế, tồn tại trong công nghệ kiểm toán của mình do kinh
nghiệm thực tiễn với chương trình kiểm toán thiết thực phát huy hiệu quả đối
với mọi khách hàng. Quá trình kiểm toán chu trình bán hàng- thu tiền chủ yếu
được dựa trên kinh nghiệm cá nhân của KTV, điều này là cần thiết vì kiểm toán
là nghề nghiệp đòi hỏi sự nhạy cảm, sắc bén và óc phán đoán của bản thân
KTV. Trong quá trình kiểm toán chu trình bán hàng- thu tiền, KTV xác định, chu
trình này không chỉ có vị trí quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh
mà còn là đối tượng của kiểm toán BCTC. Kết quả của chu trình này còn tác
động trực tiếp tới các khoản mục trên Bảng cân đối tài khoản và Báo cáo lãi lỗ
của Công ty. Do đó, đòi hỏi công tác kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền
không chỉ dừng lại ở việc phát hiện các sai sót mà còn phải đưa ra những ý
kiến mang tính chất tư vấn cho Công ty trên góc độ quản lý. Đây là mục tiêu
mà các nhà Quản lý mong muốn từ phía KTV. Với vai trò quan trọng như vậy có
thể thấy việc hoàn thiện quy trình kiểm toán này là không thể bỏ qua.
III. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN CHU TRÌNH