DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH VÀ VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG NGÂN
HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
1.1. DNNQD TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM
1.1.1. Khái niệm, phân loại, đặc điểm và vai trò của DNNQD trong nền
kinh tế thị trường ở Việt Nam.
1.1.1.1. Khái niệm về DNNQD:
Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao
dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục
đích thực hiện các hoạt động kinh doanh.
DNNQD là một bộ phận của nền kinh tế, lấy sở hữu tư nhân làm nền
tảng, được tồn tại lâu dài, được bình đẳng trước pháp luật và có tính sinh lợi
hợp pháp chủ động trong mọi hoạt động sản xuất kinh doanh trong khuôn khổ
của pháp luật.
Xuất pháp từ hình thức sở hữu của DNNQD, Nhà nước không cấp vốn
hoạt động cũng như không tái cấp vốn mà vốn hoạt động của DNNQD là vốn
do tư nhân bỏ ra hay một nhóm các thành viên là các tổ chức, cá nhân góp lại.
Số tiền này nhiều hay ít phụ thuộc vào qui mô ngành nghề, lĩnh vực sản xuất
kinh doanh theo quy định của pháp luật (đựơc quy định trong luật doanh
nghiệp). Mặt khác, trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, DNNQD
phải chịu trách nhiệm hữu hạn, vô hạn hay hỗn hợp cả vô hạn và hữu hạn.
Điều đó tuỳ thuộc vào đặc trưng của từng loại hình sản xuất kinh doanh của
DNNQD mà các cá nhân, tổ chức tham gia trong đó.
1.1.1.2. Phân loại DNNQD:
* Nếu căn cứ vào mức độ trách nhiệm trong hoạt động sản xuất kinh
doanh thì DNNQD bao gồm các doanh nghiệp chiụ trách nhiệm hữu hạn (công
ty TNHH, công ty cổ phần, hợp tác xã…), các doanh nghiệp chịu trách nhiệm
hỗn hợp (công ty hợp vốn đơn giản là công ty trong đó có một thành viên nhận
vốn chịu trách nhiệm vô hạn còn các thành viên góp vốn khác chịu trách nhiệm
hữu hạn trên phần vốn đóng góp mà thôi).
* Nếu chia theo tính chất sở hữu vốn, DNNQD bao gồm các loại hình
doanh nghiệp sở hữu một chủ (doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH 1 thành

tiền ở nhà. Các DNNQD dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất nên nguồn
vốn mang tính chất nhỏ hẹp, mặt khác thâm niên tồn tại chưa lâu nên chưa có
điều kện để tích luỹ vốn. Nguồn vốn hoạt động chủ yếu là đi vay từ bạn bè, vay
tư nhân, vay Ngân hàng và các TCTD khác. Song do uy tín của các DNNQD
chưa cao nên việc vay vốn gặp rất nhiều khó khăn, mặc dù đã có nhiều văn bản
của chính phủ, NHNN quy định về việc mở rộng cho vay đối với khu vực này.
Hầu hết các DNNQD có quy mô vừa và nhỏ (theo Nghị định số 90/2001/NĐ -
CP của Chính Phủ định nghĩa thì doanh nghiệp vừa và nhỏ là cơ sở sản xuất
kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không qúa 10 tỷ đồng
hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người). Thực tế số
DNNQD có số vốn sử dụng dưới 10 tỷ đồng chiếm 70%, bình quân số vốn thực
tế sử dụng 1 DNNQD là 4,7 tỷ đồng, lao động bình quân của DNNQD là 36
người. Mức trang bị tài sản trên 1 lao động chỉ có 44,7 triệu đồng. Lượng vốn
tự có của các doanh nghiệp chỉ đáp ứng từ 30% đến 40% yêu cầu.
Vấn đề thiếu vốn cho quá trình sản xuất kinh doanh kéo theo các đặc
điểm về trình độ công nghệ lạc hậu, môi trường kinh doanh không thuận lợi.
* Trình độ kỹ thuật công nghệ sản xuất lạc hậu:
Do quy mô vốn hạn chế cùng với việc thiếu thông tin về công nghệ, sự
hạn chế trong việc áp dụng công nghệ tiên tiến dẫn đến trình độ công nghệ của
các DNNQD nhìn chung là không đồng bộ. Hầu hết là các thiết bị đều cũ kỹ, lạc
hậu, phần lớn là máy cũ tân trang lại, tuổi của các máy móc thiết vào khoảng
20 tuổi. Theo số liệu điều tra của viện quản lý kinh doanh trung ương năm
2003 thì chỉ có 25% doanh nghiệp sử dụng công ngệ tương đối hiện đại, 38,5%
doanh nghiệp sử dụng công nghệ cổ truyền, 36,5% doanh nghiệp kết hợp cả
công nghệ cổ truyền và hiện đại. Do trình độ công nghệ quyết định đến năng
suất lao động và chất lượng sản phẩm nên sản phẩm của DNNQD làm ra có
sức cạnh tranh kém trên thị trường.
* Môi trường sản xuất kinh doanh không thuận lợi, thị trường tiêu thụ
sản phẩm nhỏ bé, bấp bênh:
Kể từ năm 1986 cho tới nay hàng loạt các chính sách, chủ trương liên

hiện nay sổ sách của các doanh nghiệp hầu hết đều chưa được kiểm toán.
Thêm vào đó đội ngũ lao động trong các DNNQD nói chung đều có kỹ
năng thấp, rất ít được qua đào tạo, hầu hết là lao động phổ thông. Điều này
cũng là đặc điểm chung của đội ngũ lao động ở nước ta ảnh hưởng không nhỏ
đến hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Các đặc điểm trên đây chính là những yếu tố tiềm ẩn gây rủi ro cho
Ngân hàng khi cho vay, vì thế để có thể tiếp cận được vốn tín dụng DNNQD cần
khắc phục những nhược điểm và phát huy những lợi thế của mình. Cũng như
Ngân hàng khi cho vay cần thẩm định khách hàng một cách kỹ lưỡng, tư vấn cho
khách hàng nhằm tránh các thiệt hại có thể xảy ra.
1.1.1.4. Vai trò của các DNNQD trong tiến trình đổi mới.
Khu vực kinh tế ngoài quốc doanh ra đời và phát triển trong nền kinh tế
thị trường, các DNNQD chủ yếu có quy mô vừa và nhỏ nên rất linh hoạt, nhạy
bén thích ứng nhanh chóng với sự biến động của thị trường. Nó huy động tối
đa nguồn vốn trong dân cư để phát triển kinh tế đất nước. Với tính tự chủ và
khả năng thích nghi cao, DNNQD đóng một vai trò không thể thiếu được trong
nền kinh tế, thể hiện qua các mặt sau:
* DNNQD góp phần thu hút tối đa mọi nguồn vốn trong dân, giải quyết
nạn thất nghiệp tạo ra sự phát triển cân đối trong nền kinh tế.
- Trình độ lực lượng sản xuất của nước ta còn thấp, trong khi tiềm
năng phát triển còn lớn song khả năng khai thác còn hạn chế. Sự độc chiếm
của hình thức sở hữu Nhà nước và tập thể không cho phép khai thác những
tiềm năng lớn đó của đất nước, do đó vẫn còn một lượng vốn lớn còn nằm
trong dân cư. Chỉ có con đường phát triển DNNQD mới có thể khai thác chúng.
- DNNQD tham gia vào hầu hết các ngành kinh tế từ công nghiệp,
thương mại đến dịch vụ, với đặc tính nhạy bén, tổ chức gọn nhẹ nên đã thu hút
được rất nhiều lao động có trình độ khác nhau. Đặc biệt trong quá trình cải
cách các DNNN đã nảy sinh một số vấn đề như thất nghiệp, sự bỏ ngỏ một số
ngành kinh tế và khu vực do nhà nước không đủ sức đảm trách hoặc không có
tầm quan trọng sống còn. Chính các DNNQD với đặc tính của mình sẽ tạo ra

phát triển kinh tế.
Với sự đa dạng về lĩnh vực hoạt động, DNNQD đã tạo nên môi trường
cạnh tranh trong nền kinh tế với các DNNN. Theo quy luật thì cạnh tranh sẽ là
điểm khởi đầu của sự phát triển. DNNQD có tác dụng thúc đẩy sự phát triển
của DNNN, bù đắp những lỗ hổng do khu vực này tạo ra. Đặc biệt nó có vai trò
quan trọng trong việc chống lại xu thế độc quyền đang tác động làm trì trệ, cản
trở nền kinh tế phát triển. Việc phát triển DNNQD tạo ra một sức ép lớn đối với
DNNN trên cơ sở đó tạo ra hàng hoá, dịch vụ ngày càng phong phú đa dạng,
chất lượng cao hơn. Khi đó khách hàng sẽ có điều kiện lựa chọn sản phẩm
hàng hoá mà mình ưa thích. Bằng con đường đó đã buộc DNNN phải quan tâm
nhiều hơn đến vấn đề nâng cao hiệu quả, cải tiến chất lượng sản phẩm, và đây
sẽ trở thành định hướng cơ bản cho sự phát triển của bản thân các doanh
nghiệp này, từ đó thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
* DNNQD góp phần tạo ra thị trường vốn rộng lớn cho Ngân hàng.
Sự xuất hiện và phát triển của các DNNQD đã tạo ra một nhóm khách
hàng thường xuyên cho Ngân hàng. Với tốc độ phát triển nhanh chóng cả về
quy mô và chất lượng các DNNQD đã tạo ra một nhu cầu lớn cho Ngân hàng cả
về vốn, thanh toán và các dịch vụ qua Ngân hàng. Điều này tạo điều kiện cho
Ngân hàng ngày càng phát triển. Như chúng ta biết, hoạt động Ngân hàng phụ
thuộc rất lớn vào nền kinh tế quốc dân mà trong đó DNNQD chiếm một tỷ lệ
đáng kể do vậy, trong tương lai DNNQD sẽ là thị trường đầy triển vọng của
ngành Ngân hàng.
Nhận thức được vai trò to lớn của DNNQD, Nhà nước ta đã khuyến khích
và tạo môi trường ngày càng thuận lợi cho khu vực này. Sau khi quốc hội
thông qua luật công ty và luật doanh nghiệp tư nhân tháng 12/1990 DNNQD
đã có sự phát triển nhanh chóng và đã đạt được những kết quả nhất định, phát
huy tính tích cực trong việc huy động vốn, giải quyết việc làm, tạo sự năng
động trong kinh doanh và thoả mãn nhu cầu thị trường. Một kết quả nổi bật là
các DNNQD tăng lên nhanh chóng, tăng mức nộp ngân sách và thu nhập khá
cao. Đạt được những điều đó lá nhờ những điều kiện khá thuận lợi như cơ chế

của các DNNQD. Lực lượng lao động dồi dào và tiền công thấp là một thuận lợi
cho sự phát triển của các DNNQD. Thị trường trong nước trong những năm
gần đây đã phát triển mạnh mẽ cả về chất lượng và số lượng, tuy nhiên các
chủng loại hàng hoá vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của người tiêu dùng, nên
đây là những tiềm năng để các DNNQD xâm nhập. Ngoài ra thị trường quốc tế
còn chưa có các mặt hàng đặc thù của Việt Nam, điều này cũng tạo ra thị
trường đầu ra lý tưởng cho các DNNQD.
* DNNQD bao gồm phần lớn các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các doanh
nghiệp này có những thuận lợi riêng như: dễ triển khai hoạt động, linh hoạt,
dễ thích ứng, quay vòng nhanh, chi phí gián tiếp thấp, tận dụng được các
nguồn vốn nhỏ.
Mặc dù có những thuận lợi như vậy, nhưng DNNQD cũng gặp phải
không ít những khó khăn.
1.1.2.2. Khó khăn:
* Sự non nớt về kinh nghiệm quản lý, thông tin yếu kém. Vì mới khẳng
định sự tồn tại trong nền kinh tế thị trường nên kinh nghiệm thương trường
của các DNNQD còn rất ít, đặc biệt là trên thương trường quốc tế. Điều này
làm cho doanh nghiệp còn lúng túng trong việc chiếm lĩnh thị trường, thất bại
trong cạnh tranh, thậm chí bị lừa đảo. Trình độ quản lý và thông tin là những
yếu tố kỹ thuật, đòi hỏi phải luôn cập nhật, tuy vậy ở các DNNQD những yếu tố
này vẫn chưa đạt yêu cầu để có thể giúp các doanh nghiệp đứng vững và phát
triển trên thị trường.
* Thiếu vốn là một trong những căn bệnh kinh niên của các nước đang
phát triển, vốn là một trong những yếu tố đầu vào vô cùng quan trọng, quyết
định đối với sự hình thành, tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp, quyết
định tới phạm vi ngành nghề kinh doanh, quy mô hoạt động sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp. Có thể ví vốn là một nguồn thức ăn để nuôi sống
doanh nghiệp. Một doanh nghiệp thiếu vốn như một cơ thể thiếu dinh dưỡng,
tê liệt, không thể hoạt động gì được. Tình trạng thiếu vốn là do nước ta đang
trong giai đoạn CNH - HĐH. Các nguồn vốn lớn tập trung vào các công trình