NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT
1.1.Sự cần thiết của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế.
1.1.1.Sự cần thiết của thanh toán không dùng tiền mặt.
1.1.1.1.Khái niệm
Thanh toán không dùng tiền mặt là phương thức thanh toán không trực
tiếp dùng tiền mặt trong quan hệ chi trả lẫn nhau giữa các tổ chức kinh tế,cá
nhân trong xã hội.Để biểu hiện quan hệ thanh toán,nó thực hiện bằng cách
trích chuyển vốn tiền tệ từ TK này sang TK khác hoặc bù trừ lẫn nhau thông
qua vai trò trung gian của các TCTD.
1.1.1.2.Sự cần thiết của thanh toán không dùng tiền mặt.
Tiền tệ lưư thông thực hiện chức năng thanh toán diễn ra dưới hai hình
thức chủ yếu là thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt.
Thanh toán bằng tiền mặt là phương thức thanh toán đơn giản và tiện
dụng nhất được sử dụng để mua bán hàng hoá.Nhưng nó chỉ phù hợp với nền
kinh tế có quy mô sản xuất nhỏ,hàng hoá trao đổi diễn ra với số lượng
nhỏ,phạm vi hẹp.Chính vì vậy,khi nền kinh tế phát triển ở mức độ cao nhu cầu
thanh toán tăng nhanh cả về số lượng và chất lượng thì thanh toán bằng tiền
mặt ngày càng bộc lộ nhiều nhược điểm như là độ an toàn không cao,hạn chế
trong việc thanh toán với số lượng lớn gây khó khăn cho cả người chi trả và
người thụ hưởng.Mặt khác,hình thức thanh toán bàng tiền mặt làm giảm khả
năng tạo tiền của NHTM kìm hãm sự phát triển kinh tế đồng thời làm tăng rất
nhiều chi phí về in ấn,vận chuyển và bảo quản tiền mặt cho NHNN.Ngày
nay,nhu cầu thanh toán của nền kinh tế đang tăng trưởng mạnh mẽ đòi hỏi
phải có hình thức thanh toán mới hiện đại hơn thay thế cho phương thức
thanh toán bằng tiền mặt đó chính là phương thức thanh toán không dùng
tiền mặt.
Phương thức thanh toán không dùng tiền mặt ra đời đã đáp ứng được
nhu cầu thanh toán ngày càng tăng của thị truờng cả về số lượng và chất
lượng.
1.1.2.Điều kiện để khách hàng tham gia thanh toán không dùng tiền
mặt

nhượng Séc lại để sử dụng.Các ngân hàng thì chọn mẫu Séc riêng của hệ thống
ngân hàng mình và đăng ký với nhà in của NHNN.Người phát hành Séc và
người thụ hưởng Séc đều phải có trách nhiệm bảo quản những tờ Séc chưa
phát hành hoặc đã phát hành.
*Một số quy định cơ bản về Séc
-Các chủ thể tham gia thanh toán Séc
+Người ký phát là người lập và ký tên trên Séc để ra lệnh cho người thực hiện
thanh toán thay mặt mình trả số tiền ghi trên Séc
+Người được trả tiền là người mà người ký phát chỉ định có quyền hưởng đối
với số tiền ghi trên Séc
+Đơn vị thực hiện thanh toán là tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán nơi mà
người ký phát được sử dụng TK thanh toán với một khoản tiền để ký phát Séc
theo thoả thuận giữa người ký phát với tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán
đó.
+Đơn vị thu hộ là tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán làm dịch vụ thu hộ Séc.
-Ngày ký phát :là ngày mà người ký phát ghi trên Séc để làm căn cứ tính
thời hạn xuất trình của tờ Séc
-Thời hạn xuất trình :là 30 ngày theo lịch,kể từ ngày ký phát đến ngày
mà tờ Séc đó được xuất trình tại địa đIểm thanh toán.Trong thời hạn này tờ
Séc được thanh toán vô điều kiện khi xuất trình
-Thời hạn thanh toán của Séc :là 6 tháng kể từ ngày ký phát,nếu sau thời
hạn xuất trình người thực hiện thanh toán không nhận được thông báo đình
chỉ thanh toán đối với tờ Séc đó và người ký phát đang có khoản tiền được sử
dụng đủ để chi trả cho tờ Séc đó
-Đình chỉ thanh toán :là việc sau thời hạn xuất trình người ký phát thông
báo bằng văn bản yêu cầu người thực hiện thanh toán không thanh toán tờ
Séc do mình đã ký phát.
-Chuyển nhượng Séc :
+Nếu là Séc có ghi tên người được trả tiền:Người được trả tiền có quyền
chuyển chuyển nhượng tờ Séc đó cho người khác bằng cách ghi tên người

bút đỏ,không được ký tên đóng dấu vào các tờ Séc mà trên đó chưa ghi đầy đủ
các yếu tố cần thiết.
*Sơ đồ quá trình thanh toán Séc chuyển khoản
+Nếu cả người bán và người mua cùng có TK tại một ngân hàng
Người bán
Người mua
Ngân hàng
(2)

(1)

(3) (5) (4)
(1) :Người bán giao hàng hoá dịch vụ cho người mua.
(2) :Người mua ký phát hánh Séc chuyển khoản và giao trực tiếp cho người
bán.
(3) :Người bán lập bảnh kê nộp Séc cùng với các tờ Séc chuyển khoản gửi
đến ngân hàng đề nghị thanh toán.
(4) :Ngân hàng thanh toán thực hiện kiểm soát chứng từ hạch toán ghi nợ
cho người mua.
(5) :Ngân hàng ghi có vào TK của người bán.
+Nếu hai khách hàng có TK tại hai ngân hàng khác nhau
Người bán
Người mua
Ngân h ng bên bánà
Ngân h ng bên muaà
(2)
(1)
(3) (7) (5)
(6) (6*)
(3) (6) (4) (4*) (4)

TK riêng nhằm đảm bảo thanh toán cho tờ Séc đó.
Séc bảo chi được sử dụng trong trường hợp các khách hàng có TK mở
cùng tại một ngân hàng,nếu khác ngân hàng thì phải cùng một hệ thống,nếu
không cùng một hệ thống thì phải tham gia thanh toán bù trừ.Khách hàng
muốn sử dụng Séc bảo chi thì phải lập các liên uỷ nhiệm chi gửi tới ngân
hàng,sau khi kiểm tra các yếu tố đều hợp lệ thù ngân hàng sẽ tiến hành trích
chuyển TK đóng dấu đảm bảo chi trả lên tờ Séc và trả lại cho khách hàng.
*Sơ đồ quá trình thanh toán Séc bảo chi
+Nếu hai khách hàng mở TK trong cùng ngân hàng
Người bán
Người mua
Ngân hàng
(3)
(2)
(4) (6) (1) (5)

(1) :Người mua đến ngân hàng xin bảo chi Séc.
(2) :Người bán giao hàng háo dịch vụ cho người mua.
(3) :Người mua giao tờ Séc đã được bảo chi cho người bán.
(4) :Người bán lập bảng kê nộp Séc kèm tờ Séc bảo chi đến ngân hàng xin
thụ hưởng tờ Séc.
(5) :Sau khi kiểm soát chứng từ và hạch toán ngân hàng ghi nợ cho người
ký phát Séc.
(6) :Ngân hàng báo có cho người bán.
+Nếu hai khách hàng mở TK tại hai ngân hàng khác nhau nhưng cùng một
hệ thống
Người bán
Người mua
Ngân hàng bên bán
Ngân hàng

xuất trình tờ Séc bảo lãnh tại địa điểm thanh toán trong thời hạn xuất trình
mà người ký phát không thể thực hiện nghĩa vụ thanh toán của mình thì người
bảo lãnh phải chịu trách nhiệm trả thay số tiền mà mình đã bảo lãnh trên tờ
Séc cho người thụ hưởng và người được bảo lãnh phải nhận nợ với người bảo
lãnh.
1.2.2.Thanh toán bằng lệnh chi hay uỷ nhiệm chi-chuyển tiền
1.2.2.1.Lệnh chi hay uỷ nhiệm chi
Uỷ nhiệm chi là lệnh chi tiền của chủ TK uỷ nhiệm cho tổ chức cung ứng
dịch vụ thanh toán phục vụ mình trích một số tiền nhất định từ TK tiền gửi của
mình để chuyển cho người thụ hưởng có TK ở cùng tổ chức dịch vụ thanh toán
hoặc khác tổ chức dịch vụ thanh toán.
Uỷ nhiệm chi được dùng để thanh toán các khoản trả tiền hàng hoá dịch
vụ hoặc chuyển tiền trong cùng môt hệ thống hay khác hệ thống tổ chức cung
ứng dịch vụ thanh toán.
*Quy trình thanh toán uỷ nhiệm chi
+Nếu hai khách hàng cùng mở TK tại một ngân hàng
Người bán
Người mua
Ngân hàng
(1)

(4) (2) (3)
(1) :Người bán giao hàng hoá dịch vụ cho người mua.
(2) :Người chi trả sau khi nhận được hàng hoá sẽ lập ngay lệnh chi hay
uỷ nhiệm chi gửi ngân hàng đề nghị thanh toán cho người thụ
hưởng.
(3) :Ngân hàng căn cứ vào lệnh chi hay uỷ nhiệm chi ghi nợ và báo nợ
cho người phát lệnh.
(4) :Ngân hàng báo có cho người thụ hưởng.
+Nếu hai khách hàng mở TK ở hai ngân hàng khác nhau

hành
Séc chuyển tiền là một hình thức chuyển tiền cầm tay đứng tên cá nhân
và chỉ thực hiện chuyển tiền giữa hai tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán
cùng một hệ thống.
*Sơ đồ quá trình thanh toán bắng Séc chuyển tiền
Đơn vị bán
Đơn vị mua
Cá nhân
Ngân hàng
Trả tiền
Ngân hàng
Chuyển tiền
hàng hoá
(4) (4) (1) (2)
(3) (2)
(5)

(1) :Đơn vị mua lập uỷ nhiệm chi hoặc nộp tiền mặt vào ngân hàng.
(2) :Sau khi lưu ký vào TK riêng ngân hàng cấp Séc chuyển tiền trực tiếp
cho cá nhân đồng thời báo cho đơn vị mua biết.
(3) :Cá nhân nộp Séc chuyển tiền vào ngân hàng trả tiền.