Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 2-2015

17

VĂN HÓA CHẤT LƢỢNG – YẾU TỐ TIÊN QUYẾT
ĐỂ XÂY DỰNG THÀNH CÔNG HỆ THỐNG ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG
TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC
ThS. Lê Đức Tâm
Khoa Kinh tế, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung
Tóm tắt: Văn hóa chất lượng là yếu tố không thể thiếu trong xây dựng và
phát triển hệ thống đảm bảo chất lượng bên trong trường đại học trong bối
cảnh toàn cầu hóa giáo dục. Bài viết này nêu lên những khái niệm tổng quan
về chất lượng và văn hóa chất lượng trong giáo dục đại học, đồng thời đưa ra
quy trình triển khai xây dựng và phát triển văn hóa chất lượng cho nhà trường
trong thời gian tới.
Từ khoá: Văn hoá, chất lượng.

1. Đặt vấn đề
Cùng với xu thế phát triển chung của
xã hội, số lượng trường đại học, cao đẳng
cũng phát triển nhanh chóng về số lượng.
Tuy phát triển về mặt số lượng nhưng chất
lượng đào tạo hiện nay không đáp ứng
nhu cầu xã hội. Cụ thể chương trình đào
tạo lỗi thời; phương pháp dạy và học thụ
động; hoạt động nghiên cứu khoa học
chưa được đầu tư và quan tâm đúng mức;
vẫn có khoảng cách giữa lý thuyết và thực
hành khiến cho nhiều sinh viên ra trường
không đủ khả năng để tìm được một công
việc phù hợp hay các doanh nghiệp khi

2.1. Quan niệm về chất lượng trong
giáo dục đại học
Chất lượng là một khái niệm trừu
tượng và không thể chỉ có một định
nghĩa duy nhất bởi việc cảm nhận nó
phụ thuộc vào mỗi chủ thể và mỗi tình
huống cụ thể. Harvey và Green [1] đã
tổng kết những quan niệm khác nhau về
chất lượng thông qua các định nghĩa cô
đọng vừa mang nghĩa rộng, vừa có thể
áp dụng trong lĩnh vực giáo dục như sau:


Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 2-2015

- Chất lượng là sự xuất sắc (quality
as excellence): chất lượng được xem là
việc đạt đến các chuẩn mực cao nhất có
thể có.
- Chất lượng là sự hoàn hảo
(quality as perfection): chất lượng được
xem là trạng thái không có bất kỳ khiếm
khuyết nào.
- Chất lượng là sự phù hợp với mục
tiêu (quality as fitness for purpose): chất
lượng được khẳng định một khi tất cả
các yêu cầu (hoặc nhu cầu) đặt ra được
đáp ứng.
- Chất lượng là sự đáng giá với
đồng tiền (quality as value for

trong nước, quốc tế…) thì được xem là trường có chất lượng
cao.
Chất lượng là sự hoàn Chất lượng được đánh giá thông qua tính hoàn hảo (zero
hảo
defects) của sản phẩm lẫn tính tin cậy (reliability) của quá
trình tạo ra sản phẩm: Chất lượng được khẳng định bằng
việc nhà trường cung cấp cho xã hội những sản phẩm có
chất lượng như đã cam kết và tính ổn định của quá trình tạo
ra các sản phẩm đó.
Chất lượng là sự phù - Chất lượng được đánh giá bằng “Kết quả đạt được các
hợp với mục tiêu
mục tiêu đã đề ra”: Chất lượng của trường đại học được
khẳng định dựa trên kết quả đạt được các mục tiêu về đào
tạo, nghiên cứu khoa học… do chính nhà trường đặt ra.
- Chất lượng được đánh giá bằng “Kết quả đáp ứng các
chuẩn quy định”: Chất lượng của trường đại học được
khẳng định dựa trên kết quả đáp ứng các tiêu chuẩn về chất


Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 2-2015

19

lượng của trường đại học, chất lượng chương trình đào
tạo…
Chất lượng là sự đáng Chất lượng được đánh giá bằng sự hài lòng: Chất lượng
giá với đồng tiền
được đo lường thông qua mức độ hài lòng của các ―khách
hàng‖ đối với các sản phẩm của nhà trường.
Chất lượng là sự Chất lượng được đánh giá bằng “Giá trị gia tăng”: ―Giá trị

Những định nghĩa trên đây cho
về hai thuật ngữ này. Những định nghĩa
thấy văn hóa chất lượng của một tổ chức
sau được giới thiệu mang tính chọn lọc
có các đặc trưng quan trọng sau:
trên cơ sở phù hợp với mục tiêu của bài
- Có hệ thống các giá trị được
viết:
chính tổ chức xây dựng nên.
―Văn hóa là tổng thể các khuôn
- Có môi trường phù hợp để phát
mẫu về hành vi, nghệ thuật, niềm tin, quy
triển.
tắc, cũng như tất cả các sản phẩm tư duy
- Được nuôi dưỡng bởi ý thức tự
và lao động khác của con người‖ [2].
giác của các tập thể, cá nhân trong tổ
―Văn hóa là tập hợp những niềm
chức.
tin, giá trị, thái độ, định chế, quy tắc về
Kế thừa các quan niệm trên, tác giả
hành vi giúp mô tả các thành viên của
đã xây dựng quan điểm về văn hóa chất
một cộng đồng hoặc tổ chức‖ [3].
lượng và làm thế nào để có văn hóa chất
―Văn hóa chất lượng là hệ thống
lượng như sau:
giá trị của một tổ chức thể hiện thông
- Văn hóa chất lượng là: hệ thống
qua môi trường khuyến khích sự hình

 Thực hiện liên tục bồi dưỡng,
Môi trường học thuật là môi trường
phát triển học thuật cho các thành viên
trong đó diễn ra hoạt động học thuật,
của cơ sở giáo dục đại học;
bao gồm: các hoạt động nghiên cứu, trao
 Thực hiện hoạt động truyền bá
đổi học thuật. Để có được những giá trị
học thuật theo những quan điểm giáo dục
này, cơ sở giáo dục đại học phải có
tiên tiến và phù hợp với thời đại một cách
quyền tự chủ cao, tự quyết định các hoạt
chất lượng và hiệu quả cao.
động học thuật.
3.2. Môi trường xã hội
Nội dung chính của môi trường
Môi trường xã hội là môi trường
học thuật gồm:
trong đó xác lập các mối quan hệ xã hội,
 Xây dựng chiến lược, kế hoạch
bao gồm: tổ chức và những luật lệ, thể
và đầu tư thích đáng cho các hoạt động
chế, quy định, cam kết, định hướng cho
học thuật phù hợp với sứ mạng, nguồn
các hoạt động và hành vi của cơ sở giáo
lực và định hướng phát triển của cơ sở
dục đại học và các thành viên của nó
giáo dục đại học;
theo quy định, tạo nên sức mạnh tập thể
 Thực hiện quyền tự chủ và trách

nguồn lực để không ngừng nâng cao
chất lượng hoạt động của cơ sở giáo dục
đại học đó.
Nội dung chính của môi trường
nhân văn gồm:
- Thực hiện các quyền dân chủ
toàn diện đối với đội ngũ cán bộ, giảng
viên, nhân viên và người học;
- Thực hiện đầy đủ các quyền lợi
cơ bản theo chế độ chính sách của nhà
nước cho đội ngũ cán bộ, giảng viên,
nhân viên và người học;
- Xây dựng cơ chế, chính sách và
biện pháp để cán bộ, giảng viên, nhân
viên và người học thực hiện đầy đủ,
chất lượng và hiệu quả trách nhiệm của
mình đối với cơ sở giáo dục đại học và
xã hội.
3.4. Môi trường văn hóa
Môi trường văn hóa là môi trường
trong đó xác lập hệ thống các chuẩn mực,
giá trị văn hóa, niềm tin, quy tắc ứng xử
được xem là tốt đẹp và được các thành
viên trong cơ sở giáo dục đại học đồng

21

thuận và thực hiện tạo nên sức mạnh cho
các hoạt động có chất lượng và không
ngừng nâng cao chất lượng của cơ sở

hoạt động dạy, học và nghiên cứu khoa
học;
- Ký túc xá và các điều kiện sinh
hoạt tốt đảm bảo cho học viên nội trú;
- Đảm bảo an ninh trật tự, đời sống
văn hóa, nghệ thuật và điều kiện hoạt
động thể dục thể thao cho các thành viên
của cơ sở giáo dục đại học.


Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 2-2015

4. Các bƣớc triển khai xây dựng và
phát triển văn hóa chất lƣợng
Vai trò của văn hóa chất lượng là rất
quan trọng đối với sự phát triển bền vững
của các cơ sở giáo dục đại học. Vậy làm
thế nào để xây dựng và phát triển văn hóa

22

chất lượng trong các trường đại học? Đây
làm vấn đề mà nhiều nhà quản lý giáo dục
quan tâm. Trong bài viết này tác giả sẽ đề
cập đến 6 bước cơ bản để xây dựng văn
hóa chất lượng trong các cơ sở giáo dục đại
học như sau:

Hình 2: Quy trình triển khai xây dựng và phát triển văn hóa chất lượng
rộng, cụ thể đến mọi thành viên và tổ

giảng viên, nhân viên, và người học; cần
(sau khi đã thống nhất) cần được phổ
triển khai đồng bộ giữa các đơn vị, tổ
biến và tuyên truyền một cách sâu
chức, đoàn thể, cá nhân.


Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 2-2015

Lưu ý: Để triển khai thực hiện văn
hóa chất lượng trong nhà trường có hiệu
quả, cán bộ cốt cán phải làm gương và
công việc phải được duy trì thường
xuyên, liên tục; tránh làm một cách hình
thức.
4.4. Kiểm tra, đánh giá
Kiểm tra, đánh giá cần tuân thủ
nguyên tắc là giúp cá nhân, tổ chức nhận
ra ưu điểm, tồn tại, từ đó có biện pháp
kịp thời và phù hợp để phát huy ưu
điểm, khắc phục tồn tại, tiếp tục hành
động để đạt kết quả cao hơn.
Lưu ý: Việc kiểm tra, đánh giá chỉ
có hiệu quả khi giúp người thực hiện
biết những tồn tại của bản thân; cần
động viên, khuyến khích mọi người có ý
thức trách nhiệm để làm tốt hơn chứ
không phải là xử lý kỷ luật, trừng phạt
để tránh gây ảnh hưởng tiêu cực và dễ
dẫn đến các phản ứng đối phó của của

tổ chức đó. Tuy nhiên, trách nhiệm của
từng người sẽ khác nhau tùy thuộc vào
vị trị công tác đảm nhận. Cụ thể trách
nhiệm của từng vị trí như sau:
5.1. Lãnh đạo
Lãnh đạo đóng vai trò trọng yếu
trong việc thúc đẩy và đầu tư cho lộ
trình triển khai văn hóa chất lượng.
Đồng thời, cũng là đầu mối để cung cấp
các thông tin và khai thác các nguồn tài
trợ, ủng hộ của các đối tác bên ngoài để
xây dựng văn hóa chất lượng cho tổ
chức mình.
Trách nhiệm cụ thể của lãnh đạo
là:
- Đưa ra kế hoạch chiến lược xây
dựng văn hóa chất lượng;
- Thiết lập mạng lưới đảm bảo
chất lượng trong;
- Phân cấp trách nhiệm cho các
đơn vị, bộ phận;
- Đầu tư và điều phối các nguồn
lực phù hợp để triển khai lộ trình văn
hóa chất lượng;
- Thiết lập hệ thống thông tin để
trao đổi với cán bộ quản lý các cấp và
giám sát lộ trình triển khai văn hóa
chất lượng; sử dụng các kết quả giám
sát và đánh giá lộ trình văn hóa chất
lượng vào quá trình ra các quyết định

những người ―đóng vai diễn chính‖
trong lộ trình xây dựng và phát triển văn
hóa chất lượng. Từng thành viên được
phân cấp trách nhiệm rõ ràng:
- Xây dựng được nhận thức về
trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm
chung trong toàn trường;
- Được đào tạo, bồi dưỡng để
phát triển năng lực chuyên môn và động
cơ làm việc đúng đắn;
- Chế độ thưởng phạt về tài chính
và tinh thần được thực hiện minh bạch.
5.4. Người học
Người học có trách nhiệm và quyền
được tham gia vào lộ trình xây dựng và

24

phát triển văn hóa chất lượng của trường.
Hình thức và mức độ tham gia của người
học phụ thuộc vào đặc thù của từng
trường/ khoa/ chương trình đào tạo. Ở
mức độ tối thiểu là đóng góp ý kiến và trả
lời phiếu khảo sát đánh giá việc giảng dạy
và đào tạo trong trường, tham gia vào quá
trình ra các quyết định liên quan.
5.5. Các đối tác bên ngoài
Các đối tác bên ngoài bao gồm:
các nhà tuyển dụng, các doanh nghiệp,
các tổ chức xã hội, tổ chức chính trị,


25

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Harvey, L. & Green, D., Defining quality. 9, 1993. Assessment and Evaluation in
Higher Education 18 (1).
[2]. Tharp, B. M. 2009. Defining ―Culture‖ and ―Organizational culture‖: From
anthropology to the office, Haworth.
[3].Woods, J. A., The six values of a quality culture, 1999.
(http://my.execpc.com/~jwoods/6values.htm).
[4]. Ahmed, S. M., Quality Culture, College of Engineering & Computing, Florida
International University, Miami, Florida, 2004.
[5]. Phạm Trọng Quát, Đẩy mạnh xây dựng văn hóa chất lượng, 2011.
(http://www.vnu.edu.vn/btdhqghn/?C2149/N108
34/day-manh-xay-dung-van-hoachatluong.htm)
[6]. Lê Đức Ngọc & cộng sự, Xây dựng Văn hoá chất lượng tạo nội lực cho cơ sở đào
tạo đáp ứng yêu cầu của thời đại chất lượng, Tạp chí Thông tin Giáo dục, 36/4, 4,
2008.
[7]. Lê Đức Ngọc, Trịnh Thị Vũ Lê, Nguyễn Thị Ngọc Xuân (2012). ―Bàn về mô hình
văn hóa chất lượng cơ sở giáo dục đại học‖. Tạp chí Quản lý giáo dục số (34) 3-2012.