ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN XUÂN THỦY

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
DẠY HỌC TÍCH HỢP CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI
CHO GIÁO VIÊN THPT HUYỆN BÌNH GIANG,
TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN XUÂN THỦY

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
DẠY HỌC TÍCH HỢP CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI
CHO GIÁO VIÊN THPT HUYỆN BÌNH GIANG,
TỈNH HẢI DƯƠNG
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Tính


Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu nhà trường và
các thầy giáo, cô giáo các trường THPT trên địa bàn huyện Bình Giang, tỉnh
Hải Dương đã tận tình giúp đỡ tôi thu thập, xử lý thông tin phục vụ quá trình
nghiên cứu.
Tuy đã rất cố gắng song luận văn không tránh khỏi hạn chế, thiếu sót, tôi
rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp về
luận văn của tôi.
Một lần nữa tác giả xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 11 năm 2017
Tác giả

Trần Xuân Thủy

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC CÁC HÌNH .................................................................................. vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 2
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ................................................................. 3
4. Phạm vi giới hạn đề tài .................................................................................... 3
5. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 3
6. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3

1.4.3. Chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng .................................................... 21
1.4.4. Kiểm tra đánh giá các kết quả bồi dưỡng ................................................ 23
1.5. Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy
học tích hợp các môn khoa học xã hội cho giáo viên Trung học phổ thông ......... 24
1.5.1. Những yếu tố chủ quan ............................................................................ 24
1.5.2. Những yếu tố khách quan ........................................................................ 25
Kết luận chương 1.............................................................................................. 25
Chương 2: THỰC TRẠNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC
TÍCH HỢP CÁC MÔN XÃ HỘI CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG
THPT HUYỆN BÌNH GIANG TỈNH HẢI DƯƠNG ................................... 26
2.1. Khái quát về khách thể khảo sát và tổ chức khảo sát ................................. 26
2.1.1. Khái quát về các trường THPT của huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương ... 26
2.1.2. Tổ chức khảo sát ...................................................................................... 29
2.2. Thực trạng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên THPT huyện Bình
Giang, tỉnh Hải Dương ...................................................................................... 30

iv


2.2.1. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên THPT về dạy học tích
hợp các môn khoa học xã hội ............................................................................ 30
2.2.2. Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên THPT về năng lực dạy học
tích hợp các môn khoa học xã hội ..................................................................... 31
2.3. Thực trạng tổ chức hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp
các môn khoa học xã hội cho giáo viên các trường trung học phổ thông
huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương................................................................... 31
2.3.1. Thực trạng công tác lập kế hoạch bồi dưỡng .......................................... 31
2.3.2. Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng nâng cao năng lực
dạy học tích hợp cho giáo viên các môn khoa học xã hội ................................. 33
2.3.3. Thực trạng công tác chỉ đạo thực hiện các hoạt động bồi dưỡng............ 36

xã hội nói riêng .................................................................................................. 57
3.2.3. Biện pháp 3: Khảo sát nhu cầu, xây dựng nội dung chương trình bồi
dưỡng năng lực dạy học tích hợp các môn khoa học xã hội cho giáo viên
THPT huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương........................................................ 60
3.2.4. Biện pháp 4. Quản lý việc sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán để hỗ
trợ các giáo viên còn ít kinh nghiệm, mới ra trường trong việc nâng cao
năng lực dạy học tích hợp. ................................................................................. 66
3.2.5. Biện pháp 5: Đa dạng hóa và tạo môi trường thuận lợi để tạo động
lực thúc đẩy giáo viên các bộ môn KHXH bồi dưỡng và phát huy năng lực
dạy học tích hợp................................................................................................. 69
3.3. Mối liên quan giữa các biện pháp............................................................... 71
3.4. Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp tổ chức
bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp các môn khoa học xã hội của các
trường trung học phổ thông huyện Bình Giang. ................................................ 72
3.4.1. Mục đích khảo nghiệm ............................................................................ 72
3.4.2. Các bước tiến hành khảo nghiệm ............................................................ 72
3.4.3. Kết quả khảo nghiệm ............................................................................... 73
Kết luận chương 3.............................................................................................. 76
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 77

vi


1. Kết luận .......................................................................................................... 77
2. Khuyến nghị................................................................................................... 79
2.1. Với Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương........................................................ 79
2.2. Với Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Dương .................................................... 80
2.3. Đối với các trường trung học phổ thông huyện Bình Giang ...................... 80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 83
PHỤ LỤC

HS

: Học sinh

KHXH

: Khoa học xã hội

QLGD

: Quản lí giáo dục

THPT

: Trung học phổ thông

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Thống kê số lượng GV của các trường THPT huyện Bình Giang
từ năm học 2012 - 2013 đến năm học 2015 - 2016 .......................... 26
Bảng 2.2A: Thống kê số lượng GV của từng môn học ..................................... 26
Bảng 2.2B: Thống kê số lượng GV các bộ môn KHXH theo cơ cấu độ tuổi ..... 28
Bảng 2.3: Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên THPT về dạy học
tích hợp các môn khoa học xã hội .................................................... 30
Bảng 2.4: Thực trạng công tác tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực giáo
viên về dạy học tích hợp các môn xã hội.......................................... 34
Bảng 2.5. Chỉ đạo thực hiện nội dung chương trình bồi dưỡng năng lực
dạy học tích hợp các môn khoa học xã hội cho giáo viên các

thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện căn bản để phát
triển nguồn lực con người, phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền
vững. Một trong những nội dung đổi mới thu hút sự quan tâm lớn nhất của xã
hội trong thời gian qua là việc đổi mới trong kì thi THPT Quốc gia năm 2017
với các bài thi tích hợp. Việc đổi mới này buộc người thầy không chỉ vững về
kiến thức chuyên môn của mình đào tạo mà còn phải có năng lực giảng dạy
tích hợp để đáp ứng mục tiêu đổi mới của ngành và truyền đạt được kiến thức
cho học sinh. Mặc dù tích hợp, liên môn đã được triển khai trong trường THPT
những năm qua, nhưng trên thực tế giáo viên vẫn còn khá lúng túng trong việc
tổ chức dạy học do chưa được tổ chức một cách bài bản, một phần còn do năng
lực của thầy.
Bình Giang là một trong 12 đơn vị hành chính của tỉnh Hải Dương.
Huyện Bình Giang gồm 17 xã và 1 thị trấn, diện tích tự nhiên của huyện
khoảng 105 km2, là huyện có diện tích nhỏ nhất trong các huyện của tỉnh Hải

1


Dương. Dân số của huyện năm 2011 là trên 105 nghìn người. Nhìn chung,
trong những năm qua chất lượng giáo dục của huyện Bình Giang đã có sự
chuyển biến tích cực đặc biệt là giáo dục THPT luôn được giữ vững và phát
triển. Các ngành, các cấp và nhân dân luôn quan tâm, chăm lo và đầu tư cho
cho sự nghiệp giáo dục của địa phương.
Nhiều năm qua, công tác bồi dưỡng năng lực cho giáo viên THPT ở
huyện Bình Giang đã được quan tâm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục
của toàn huyện. Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo
dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW và chương trình đổi mới GDPT
của Bộ Giáo dục và Đào tạo đặc biệt là việc đổi mới trong kì thi THPT Quốc
gia năm 2017 thì đội ngũ giáo viên cấp THPT của huyện đang gặp phải những
khó khăn, bất cập về chất lượng, nhiều giáo viên không theo kịp yêu cầu đổi

- Số liệu khảo sát lấy trong năm học 2015-2016. Khảo sát chủ yếu tập
trung ở 04 trường THPT trên địa bàn huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương.
5. Giả thuyết khoa học
Hoạt động dạy học tích hợp các môn khoa học xã hội cho giáo viên
trường THPT trên địa bàn huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương có tác dụng tích
cực nhằm nâng cao chất lượng dạy học đặc biệt là bồi dưỡng kiến thức liên
môn để giải quyết tình huống thực tiễn, phát triển năng lực học sinh. Tuy nhiên
trong triển khai thực hiện vẫn còn có những mặt hạn chế. Nếu đề xuất được
một số biện pháp tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học tích hợp các
môn khoa học xã hội cho giáo viên thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy
học tích hợp các môn xã hội cho giáo viên trường THPT trên địa bàn huyện
Bình Giang, tỉnh Hải Dương.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện được mục đích trên, nhiệm vụ của đề tài là:
6.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích
hợp các môn khoa học xã hội cho giáo viên trường THPT.

3


6.2. Nghiên cứu thực trạng tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp
các môn khoa học xã hội cho giáo viên ở các trường THPT Huyện Bình Giang,
Tỉnh Hải Dương
6.3. Đề xuất một số biện pháp tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích
hợp các môn khoa học xã hội cho giáo viên ở các trường THPT Huyện Bình
Giang, Tỉnh Hải Dương
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu các Văn kiện của Đảng và Nhà nước về định hướng phát
triển giáo dục - đào tạo.

7.3. Phương pháp bổ trợ
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý các số liệu thu nhận
được từ các phương pháp nghiên cứu khác nhau, từ đó rút ra những nhận xét,
đánh giá giúp cho việc nghiên cứu đạt kết quả tốt.
Sử dụng các phương pháp thống kê toán học như tính phần trăm, tính
trung bình cộng để xử lý các kết quả khảo sát thực tiễn.
8. Cấu trúc luận văn
- Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn được trình bày trong 3 chương:
- Chương 1: Cơ sở lý luận tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp
các môn khoa học xã hội cho giáo viên trường THPT.
- Chương 2: Thực trạng việc tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích
hợp các môn khoa học xã hội cho giáo viên các trường THPT huyện Bình
Giang, tỉnh Hải Dương.
- Chương 3: Biện pháp tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp các
môn khoa học xã hội cho giáo viên các trường THPT huyện Bình Giang, tỉnh
Hải Dương.

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC
TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN TRONG TRƯỜNG THPT
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Lịch sử nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực giáo viên ở nước ngoài
Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều coi hoạt động bồi dưỡng giáo viên
là vấn đề phát triển cơ bản trong phát triển giáo dục. Triết lý giáo dục các quốc
gia, nhà trường, ngành giáo dục theo đuổi là học tập thường xuyên và học tập
suốt đời nhằm bổ sung kiến thức và đổi mới phương pháp hoạt động phù hợp

một số tác giả sau đây mà công trình nghiên cứu của họ đã góp phần mạnh mẽ
nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên như: tài liệu của tác giả Nguyễn Minh
Đường (1996) “Bồi dưỡng và đào tạo đội ngũ nhân lực trong điều kiện mới,
chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước”, tác giả Trần Bá Hoành
(2002) “Bồi dưỡng tại chỗ và bồi dưỡng từ xa”, tác giả Nguyễn Tấn Phát
(2000) "Tự học, tự bồi dưỡng suốt đời trở thành một quy luật", Tạp chí Tự học
tháng 8/2000... Tuy vậy, với đặc trưng của từng vùng miền, việc ứng dụng các
vấn đề lý luận về bồi dưỡng giáo viên vẫn chưa được thể hiện rõ nét, ít có các
công trình nghiên cứu thực tế về công tác bồi dưỡng năng lực thiết kế bài giảng
cho giáo viên, đây là một vấn đề cần phải được làm sáng tỏ hơn về lý luận và
thực tiễn.
Luật GD năm 2005 là văn bản pháp lý cao nhất của Nhà nước ta, quy
định sự hoạt động thống nhất, toàn diện trong hệ thống GD quốc dân, nhằm
tăng cường hiệu lực quản lí Nhà nước về GD. Đối với các trường Trung học,
“Điều lệ trường trung học” là cẩm nang trong việc chỉ đạo thực hiện mục tiêu
GD và định hướng cho việc xây dựng đội ngũ giáo viên theo phương châm đào
tạo kết hợp với sử dụng; bồi dưỡng giáo viên trên cơ sở đề cao việc tự học và
tự bồi dưỡng của giáo viên.
Chỉ thị số 18/2001/CT-TTg ngày 27/8/2001 của Thủ tướng Chính phủ về
"Một số biện pháp cấp bách xây dựng đội ngũ nhà giáo của hệ thống giáo dục
quốc dân" và Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 15/6/2004 của Ban Bí thư Trung ương

7


Đảng khoá IX về việc "Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán
bộ QL GD" đã định hướng và tạo hành lang pháp lý cho việc xây dựng, bồi
dưỡng giáo viên trong đó có giáo viên THPT theo hướng chuẩn hóa, đồng bộ
và từng bước hiện đại hóa đặt ra những yêu cầu mới vừa cấp bách, vừa lâu dài.
Ngày 11/01/2005, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số

nâng cao trình độ của đội ngũ để thích ứng với đòi hỏi của nền kinh tế xã hội.
Nội dung bồi dưỡng được triển khai ở các mức độ khác nhau, phù hợp cho từng
đối tượng cụ thể.
Bồi dưỡng là quá trình giáo dục có kế hoạch nhằm tăng giá trị con người,
làm biến đổi thái độ, kiến thức, kỹ năng thông qua việc thu thập, xử lý thông tin
thực tế trong một hoạt động hoặc chuỗi nhu cầu hành động nhằm nâng cao giá
trị nhân cách, nâng cao năng suất và hiệu quả công việc. Sau khi được bồi
dưỡng, năng lực cá nhân được gia tăng, đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân
lực trong hiện tại và trong tương lai của tổ chức.
Bồi dưỡng có thể coi là quá trình cập nhật kiến thức, kỹ năng vận dụng
kiến thức để bù đắp kiến thức còn thiếu hoặc đã lạc hậu so với nhu cầu phát
triển của xã hội, thường được xác định bằng chứng chỉ. Do đó bồi dưỡng có
những yếu tố cơ bản là:
- Bổ sung kiến thức, kỹ năng, phương pháp để từ đó nâng cao trình độ
trong lĩnh vực chuyên môn qua hình thức học tập đào tạo nào đó.
- Bồi dưỡng có mục đích, mục tiêu, nội dung, chương trình và phương
thức thực hiện cụ thể:
- Đối tượng được bồi dưỡng phải có một trình độ chuyên môn nhất định,
cần được bồi dưỡng thêm về chuyên môn, nghiệp vụ, chính trị, tin học, ngoại
ngữ … để đáp ứng sự nghiệp giáo dục phục vụ CNH - HĐH đất nước.
- Mục đích bồi dưỡng là nhằm nâng cao phẩm chất, chuyên môn để
người lao động có cơ hội củng cố, mở mang hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo
để đạt được hiệu quả công việc đang làm.
Tóm lại, khái niệm "bồi dưỡng" thường chỉ cho hoạt động dạy học nhằm
bổ sung, bồi đắp thêm kiến thức, kỹ năng cho cả người dạy và người học. Xét
về mặt thời gian thì đào tạo thường có thời gian dài hơn, nếu có bằng cấp thì

10





lực hoặc nghề nghiệp. Năng lực được thể hiện vào khả năng thi hành một hoạt
động, thực hiện một nhiệm vụ.
Với các nhà nghiên cứu khoa học giáo dục, thuật ngữ “năng lực” được ý
niệm rất sớm từ những năm 1970 và có rất nhiều định nghĩa được đưa ra xuất
phát từ nhiều hướng tiếp cận trong những bối cảnh khác nhau:
Các định nghĩa mặc dù có sự khác nhau nhưng hầu hết đều có chung một
số quan điểm: Năng lực bao gồm một loạt các kiến thức, kỹ năng, thái độ hay
các đặc tính cá nhân khác cần thiết để thực hiện công việc thành công. Bên
cạnh đó, những yếu tố này phải quan sát hay đo lường được để có sự phân biệt
giữa người có năng lực và người không có năng lực. Năng lực thể hiện tính chủ
quan trong hành động và có thể có được nhờ sự bền bỉ, kiên trì học tập, hoạt
động, rèn luyện và trải nghiệm. Về bản chất năng lực là tổ hợp của kiến thức,
kỹ năng, kỹ xảo, thái độ và một số yếu tố tâm lý khác phù hợp với yêu cầu của
hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả. Khi năng lực phát
triển thành tài năng thực sự thì các yếu tố này hoà quyện, đan xen vào nhau.
Năng lực được xem như là những phẩm chất tiềm tàng của một cá nhân
và đòi hỏi của công việc để thực hiện công việc thành công. Năng lực được
hiểu là một tập hợp các kiến thức, kỹ năng và thái độ hay các phẩm chất cá
nhân khác (động cơ, nét tiêu biểu, ý niệm về bản thân, mong muốn thực
hiện…) mà tập hợp này là thiết yếu và quan trọng của việc hình thành những
sản phẩm đầu ra.
1.2.3. Dạy học tích hợp
Tích hợp hợp có ý nghĩa là sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp. Đó là
sự hợp nhất hay thể chế hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng
mới như là một thể thống nhất dựa trên những nét bản chất của các thành phần
đối tượng chứ không phải là phép cộng đơn giản những thuộc tính của những
thành phần ấy.
Tích hợp có hai tính chất cơ bản: Tính liên kết và tính toàn vẹn, các

khoa học xã hội ở bậc học THPT. Tuy nhiên do yêu cầu đổi mới, sự phát triển
ngày càng cao của xã hội, nên bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo
viên là quá trình hoàn thiện, phát triển kỹ năng sau đào tạo nhằm đáp ứng yêu
cầu thực tiễn đặt ra.

13