“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”

UBND QUẬN THANH XUÂN

-------***-------


sáng kiến kinh nghiệm
Một số biện pháp NHằM NÂNG CAO CHấT Lượng giờ dạy
phân môn TậP LàM VĂN - lớp 3

Môn

: Tiếng Việt

Cấp học

: Tiểu học

Tên tác giả

: Lê Thị Hồng Vân

Đơn vị công tác : Trường TH Khương Đình
Chức vụ

: Khối trưởng chuyên môn - Khối 3

Năm học 2018 -2019



29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
3. Hiện nay, việc dạy tập làm văn lớp3 rất mới mẻ với giáo
viên và học sinh. Việc dạy Tập làm văn vì thế không tránh khỏi
những khó khăn.
Hy vọng rằng, đề tài “Một số biện pháp nhằm nâng cao
chất lượng giờ dạy phân môn Tập làm văn lớp 3” sẽ góp
phần giảm bớt những khó khăn, vướng mắc cũng như góp phần
nhỏ bé để nâng cao chất lượng – hiệu quả việc dạy và học phân
môn Tập làm văn chương trình Tiếng Việt.
II. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1. Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu biện pháp nâng cao chất
lượng giờ dạy Tập làm văn lớp 3 – chương trình Tiếng Việt.
2. Phạm vi nghiên cứu: Một số phương pháp dạy học phát huy
tính tích cực học tập của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả giờ
dạy Tập làm văn lớp 3.
III. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp nhằm nâng cao
chất lượng giờ dạy Tập làm văn lớp 3 ” nhằm tìm hiểu nội
dung, cấu trúc bài Tập làm văn lớp 3. Từ đó đề ra các biện pháp,
tìm ra cách dạy tối ưu nhằm nâng cao chất lượng dạy và học của
phân môn này.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc đổi mới dạy học môn
Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng.

Tiếng Việt là một môn học có vị trí quan trọng. Qua các
phân môn của mình, Tiếng Việt góp phần giáo dục cho học sinh
những tình cảm và phẩm chất tốt đẹp như: lòng yêu thương con
người, tình yêu quê hương đất nước, lòng vị tha…rèn luyện cho
các em có những kỹ năng cơ bản và cần thiết: nghe - đọc - nói viết để giao tiếp trong cuộc sống. Chương trình Tiếng Việt 3 nói
chung và phân môn Tập làm văn nói riêng là sự thể hiện rõ nhất
đặc điểm này.
Đặc điểm nổi bật đầu tiên phải kể đến của phân môn Tập làm
văn đó là tính chất thực tiễn, tổng hợp, sáng tạo.
Hơn nữa bài Tập làm văn còn là sản phẩm không lặp lại của
mỗi học sinh trước một đề bài cụ thể. Chính điều này đã tạo cho
Tập làm văn tính sáng tạo - một đặc điểm nổi bật đặc trưng của
Tập làm văn. Trong phân môn Tập làm văn học sinh được rèn
luyện cả 4 kỹ năng: nghe - đọc - nói - viết. Chính vì thế các em
được rèn luyện hình thành không chỉ kỹ năng nói, viết mà cả kỹ
năng nghe đọc, thông qua các dạng bài khác nhau. Đó là những
kỹ năng cơ bản, cần thiết với học sinh trong giao tiếp hàng ngày.
Vì thế Tập làm văn là môn học giúp cho học sinh rèn luyện khả
năng giao tiếp một cách trực tiếp và phong phú.
Bên cạnh đó Tập làm văn mới thể hiện rõ tính toàn diện,
tổng hợp. Điều này cũng được thể hiện qua các dạng bài và yêu
cầu cụ thể cho mỗi dạng bài mà học sinh phải giải quyết. Để giải
quyết được những yêu cầu của các tiết Tập làm văn đòi hỏi học
sinh phải có vốn hiểu biết về cuộc sống, về khoa học và văn học…

5/

29



6/

29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
nhận thấy nhân cách của mình được rõ lên sau khi nói. Từ đó
thích nói, thích trao đổi hơn.
Từ đặc điểm của phân môn Tập làm văn lớp 3 - Tiếng
Việt 3 với đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 3 có thể
thấy những đổi mới của chương trình là sự cần thiết và hợp
lôgic. Cùng với sự đổi mới này nếu chúng ta có một
phương pháp dạy học hợp lý chắc chắn sẽ thu được kết quả
tốt đẹp trong quá trình dạy học.

7/

29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
II. THỰC TRẠNG
Qua quá trình tìm hiểu việc học phân môn Tập làm văn của học sinh lớp
3A6 nói riêng và học sinh lớp 3 ở trường Tiểu học Khương Đình nói chung, tôi
nhận thấy trình độ học sinh trong lớp không đồng đều, số lượng học sinh viết
văn hay ít. Phân môn Tập làm văn lớp 3 khó, mang tính trừu tượng cao nên phần
lớn học sinh không thích học phân môn này.
Học sinh làm bài hời hợt, chung chung, các ý còn mang tính liệt kê.

Đặc biệt sau mỗi bài văn, giáo viên chưa hướng dẫn học sinh nhận thấy
được hình ảnh hay, câu văn hay cần học và những chỗ sai cần khắc phục.
Sau khi dạy xong phân môn này trong 1 tháng, tôi tiến hành khảo sát làm
bài kiểm tra.
• Kết quả khảo sát như sau:
Lớp

Chưa hoàn thành
Hoàn thành tốt
Hoàn thành
SL
%
SL
%
SL
%
3A6
12
20,3
37
62,7
10
17
59
Trước thực trạng đó, tôi đã tìm tòi , tham khảo nghiên cứu và đưa ra một
Sĩ số

số biện pháp cụ thể.
III. Biện pháp
Dựa trên cơ sở thực tế chương trình Tập làm văn – Tiếng Việt 3 căn cứ

phú. Vì vậy, với những câu hỏi đó, sau khi học sinh đã có câu trả lời giáo viên
cần giải thích thêm để mở rộng hiểu biết cho các em.
Việc trả lời những câu hỏi khai thác nội dung bài có thể tiến hành bằng
hình thức đối thoại trực tiếp. Giáo viên hỏi, học sinh trả lời, khi đó giáo viên có
thể nghe câu trả lời của từng học sinh nhưng có thể sửa chung cho cả lớp.
Mặt khác, những câu trả lời này giáo viên cũng có thể tập hợp, đưa vào
trong phiếu học tập cho học sinh làm. Bằng những phiếu cá nhân, học sinh sẽ
phát huy được tính độc lập, chủ động trong việc suy nghĩ để trả lời. Chỉ có sự
làm việc nghiêm túc mới giúp các em hiểu bài, nắm chắc bài. Hơn nữa để giúp
học sinh nắm được bài học, kích thích nhu cầu giao tiếp và tính chủ động, độc
lập suy nghĩa, khám phá kiến thức của học sinh, những câu hỏi của giáo viên
đưa ra cho học sinh bên cạnh những câu hỏi đơn giản mà các em có thể tìm câu
trả lời ngay trong bài, cần có nhiều câu hỏi tình huống. Nghĩa là để trả lời chúng,
các em cần phải suy nghĩ, chọn lựa để tìm ra câu trả lời. Có như vậy bài học mới
thực sự đi vào trong các em khiến các em hiểu chúng nhớ chúng một cách tự
nhiên không gò bó, áp đặt.
c. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1: Bài: Nghe – kể lại câu chuyện : “Nâng niu từng hạt giống”
(Tuần 21 trang 30)
Sau khi kể mẫu và gọi học sinh kể câu chuyện một lần, giáo viên đưa ra các
câu hỏi giúp các em khai thác, tìm hiểu, nắm vững cốt truyện để nhớ và kể lại:
1. Viện nghiên cứu nhận được quà gì?
2. Vì sao ông Lương Định Của không đem gieo ngay cả 10 hạt giống?
3. Ông Của đã làm gì để bảo vệ giống lúa?
4. sau đợt rét kéo dài những hạt thóc của ông Của như thế nào?
5. Qua câu chuyện em thấy ông Của là người như thế nào?
10/

29


Giáo viên đưa ra từng câu hỏi dể học sinh trả lời, trả lời được tức là các em
đã có gợi ý để kể lại tốt tin thể thao ấy.

2. Hình thức thảo luận nhóm
11/

29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
a/ Mục đích:
Để kích thích nhu cầu giao tiếp của học sinh, rèn cho các em tính chủ
động, bạo dạn, tự tin trình bày ý kiến trước tập thể, việc thảo luận nhóm vì thế
cũng được xem là một biện pháp có nhiều hiệu quả. Có thể nói thông qua thảo
luận nhóm học sinh tự mình rèn luyện được các kỹ năng đặc bịêt là nói, viết,
nghe. Trong nhóm, mỗi em sẽ phải đưa ra ý kiến của mình để đóng góp cho câu
trả lời. Khi một em đưa ra ý kiến tức là em đó được rèn luyện nói, các em khác
được nghe và chọn lọc ý để ghi vào phiếu sao cho ngắn gọn, đủ ý. Tuy nhiên các
em không chỉ nghe đơn thuần mà phải tập trung tư duy để xem bạn trình bày đủ
hay thiếu, đúng hay sai để bổ sung. Vì thế có thể nói các kỹ năng đều được rèn
luyện thông qua hình thức này. Qua thảo luận các em tự mình tìm ra câu trả lời,
tự mình khám phá kiến thức.
b. Cách tiến hành
Việc thảo luận có thể tiến hành theo hình thức nhóm đôi, nhóm bốn, nhóm
sáu hay theo đơn vị tổ tùy theo nội dung bài và sự bố trí mà giáo viên cho là hợp
lý. Tuy nhiên mỗi giờ học, giáo viên áp dụng một hình thức thảo luận chắc chắn
sẽ gây cho học sinh nhiều bất ngờ, hứng thú và kích thích nhu cầu học tập của
các em lên cao. Thảo luận sẽ có ý nghĩa lớn với việc rèn cho các em nhiều kỹ
năng. Sau khi thảo luận, các em cần phải được trao đổi trước lớp để rút ra cái

- Bạn nào cho biết tình hình cây trong trường ta dạo này thế nào?
* Tôi thấy gần đây cây cảnh trong trường bị héo, chết và gẫy nhiều
- Các bạn có biết vì sao cây bị như vậy không?
Tôi mời bạn:
Học sinh A: + Tôi có ý kiến: Do chúng ta ít tưới nước cho cây
Học sinh B: + Tôi thấy một số bạn còn giẫm vào bồn cây
Học sinh C: + Tôi còn thấy một số anh chị lớp 4,5 còn ngắt lá, bẻ cành
13/

29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
Học sinh D: + Tôi có ý kiến: tôi thấy một số em học sinh lớp 1 còn vứt giấy,
rác vào bồn cây.
Nhóm trưởng: Chúng ta sẽ cùng nhau thảo luận bàn cách chăm sóc cây nhé!
Các bạn cho ý kiến
Học sinh A: + Theo tôi chúng ta sẽ cùng nhau chăm sóc bồn cây
Học sinh B: + ý kiến của tôi là: Chúng ta sẽ nhặt giấy rác trong bồn cây
Học sinh C: + Tôi có ý kiến là: Hàng ngày, chúng ta phải tưới cây để cây
được xanh tốt
Học sinh D: + Tôi bổ sung: Chúng ta sẽ chia nhau trực để chăm sóc và bảo
vệ cây theo từng ngày.
Nhóm trưởng: Bạn nào đồng ý với ý kiến đó? (các bạn giơ tay)
Nhóm trưởng: Tôi sẽ cử mỗi ngày 2 bạn trực vào buổi sáng sớm, giờ ra
chơi, cuối buổi chiều để tưới nước cho cây và nhắc nhở các bạn cùng có ý thức
bảo vệ chăm sóc cây, giúp cho trường chúng ta thêm xanh – sạch - đẹp.
Ngay ngày thứ hai tôi và bạn A sẽ trực trước
(Các bạn khác tự nhận)

15/

29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
Ví dụ 3
Bài: “Nghe kể lại câu chuyện. Điền vào giấy tờ in sẵn”.
Chủ điểm “Mái ấm” tuần 4 (trang 36)
Với nội dung 2: Điền nội dung cần thiết vào bức điện. Giáo viên cho học
sinh thảo luận theo nhóm để tìm hiểu nội dung của bức điện, cách viết một bức
điện. Mỗi nhóm sẽ thảo luận dựa trên phiếu do giáo viên phát cho các nhóm.
Sau khi thảo luận xong giáo viên gọi đại diện các nhóm lên trình bày kết quả của
nhóm mình và nhận xét sửa chữa cho các em.

3. Hình thức sử dụng phương tiện dạy học hỗ trợ cho việc dạy và học
đạt hiệu quả cao.
a. Mục đích
Một biện pháp khác rất dễ vận dụng đối với giáo viên mà cho hiệu quả
cao đó là việc sử dụng đồ dùng dạy học. Lứa tuổi học sinh lớp 3 là lứa tuổi các
em vẫn rất thích những gì trực quan, cụ thể, sinh động đầy màu sắc hấp dẫn. ý
thích này của các em nếu chỉ thông qua lời nói của giáo viên thì rất khó được
đáp ứng dù cho lời kể của giáo viên có bay bổng hoa lá đến đâu. Lúc này người
giáo viên cần phải biết khai thác, tập trung hiệu quả của các đồ dùng dạy học.
b. Cách tiến hành
Trong mỗi tiết Tập làm văn người giáo viên đều có thể và cần sử dụng
tranh ảnh (tranh vẽ, ảnh chụp, tranh động) có liên quan đến nội dung bài để giới
thiệu cho học sinh. Những tranh ảnh này phải có màu sắc thật tươi sáng, sinh
động mới cuốn hút được sự chú ý của học sinh.


Một biện phỏp khỏc rất dễ vận dụng đối với giỏo viờn mà cho hiệu quả cao đú là
việc sử dụng đồ dựng dạy học. Lứa tuổi học sinh lớp 3 là lứa tuổi cỏc em vẫn rất
thớch những gỡ trực quan, cụ thể, sinh động đầy màu sắc hấp dẫn. ý thớch này
của cỏc em nếu chỉ thụng qua lời núi của giỏo viờn thỡ rất khú được đỏp ứng dự
17/

29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
cho lời kể của giỏo viờn cú bay bổng hoa lỏ đến đõu. Lỳc này người giỏo viờn
cần phải biết khai thỏc, tập trung hiệu quả của cỏc đồ dựng dạy học.
b. Cỏch tiến hành
Trong mỗi tiết Tập làm văn người giỏo viờn đều cú thể và cần sử dụng
tranh ảnh (tranh vẽ, ảnh chụp, tranh động) cú liờn quan đến nội dung bài để giới
thiệu cho học sinh. Những tranh ảnh này phải cú màu sắc thật tươi sỏng, sinh
động mới cuốn hỳt được sự chỳ ý của học sinh.
Khi được tận mắt nhỡn những hỡnh ảnh qua tranh đặc biệt với những
tranh động cỏc em sẽ nắm bài nhanh chắc hơn.
Ngày nay, phương tiện kỹ thuật ngày càng hiện đại vỡ vậy việc dạy học
cũng được thuận lợi hơn. Ngoài tranh ảnh, giỏo viờn cú thể sử dụng băng hỡnh,
băng õm thanh cho học sinh xem và nghe. Vỡ đõy là những hỡnh ảnh và õm
thanh cú thật của cuộc sống nờn rất sinh động. Qua việc xem băng hỡnh, nghe
băng tiếng cỏc em cú thể nhận ra những chi tiết dự là nhỏ nhất của bài, từ đú cỏc
em sẽ làm tốt cỏc yờu cầu của một giờ tập làm văn.
Với những tiết học khú chuẩn bị những đồ dựng này, giỏo viờn cú thể sưu
tầm đồ dựng bằng vật thật, vật nặn mang đến cho học sinh.
Cú thể núi cựng với băng hỡnh, tranh ảnh – vật thật,vật nặn cũng cú tỏc

văn lớp 3”

Gác Khuê Văn – Văn Miếu – Quốc Tử Giám

Hồ Gươm – Hà Nội

20/

29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
Ví dụ 3
Bài: “Kể về một ngày hội”
Tuần 26 (trang 72)
Để các em có thể kể tốt, giáo viên cho học sinh xem băng hình về một lễ hội: Lễ
hội Đền Hùng, Hội Cổ Loa... Sau đó đưa ra các câu hỏi để học sinh trả lời. Từ
đó các em biết được một lễ hội sẽ được tổ chức như thế nào để kể lại tốt và hay
chủ đề này.
Ví dụ 4
Bài: “Nghe kể lại câu chuyện: Người bán quạt may mắn”.
(Tuần 24 Trang 56)
Giáo viên sử dụng vật thật là hai chiếc quạt: Quạt trắng, quạt có đề chữ để giúp
học sinh trả lời tốt hai câu hỏi:
1. Lúc đầu chiếc quạt của bà lão có đặc điểm gì?
2. Ông Vương đã làm gì với những chiếc quạt của bà lão? Chiếc quạt ban đầu và
sau khi được viết chữ nên như thế nào? (giáo viên giơ hai chiếc quạt ra và cho
học sinh quan sát trả lời).
Ngoài ra giáo viên nên sử dụng thêm hình ảnh minh họa của ông Chi đang vẽ

29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
c. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1
Bài: “Nghe kể lại câu chuyện. Giới thiệu: Về tổ em”.
(Tuần 15 Trang 128)
Với nội dung 1 : “Nghe – kể lại câu chuyện: Giấu cày”
Đây là một câu chuyện ngắn, gây cười. Vừa để giúp học sinh nhớ truyện
một cách dễ dàng, vừa làm cho giờ học sinh động và tập cho các em làm quen
với cách nhập vai nhân vật trong truyện, sau khi các em đã tìm hiểu truyện 1 đến
2 nhóm lên kể lại chuyện, mỗi nhóm 3 em lên sắm vai để thể hiện lại câu
chuyện:
- 1 em đóng vai người vợ
- 1 em đóng vai người chồng
- 1 em đóng vai kẻ gian
Sau đó lớp nhận xét, giáo viên nhận xét.
Mỗi giờ học đều mang đến cho học sinh sự mệt mỏi, căng thẳng. Khi đó
những giây phút thư giãn với những trò chơi vui, sinh động giữa hoặc cuối giờ
sẽ giúp các em có thêm hứng khởi học tập. Trò chơi đóng vai vì thế cũng cần
được sử dụng trong mỗi tiết học để góp phần nâng cao hiệu quả giờ dạy.
Ví dụ 2
Cũng trong bài: “Nghe kể lại câu chuyện. Giới thiệu hoạt động”.
(Tuần 14 Trang 120)
Giáo viên sử dụng hình thức trò chơi cho nội dung: “Giới thiệu hoạt
động”. Giáo viên cho một học sinh đóng vai hành khách, một học sinh đóng vai
dẫn khách đi thăm quan trường, giới thiệu với khách về trường và hoạt động của
trường. Sau khi phổ biến một số nội dung: Tên trường, số lớp học, số học sinh,

- Để tất cả các em nắm được cách chơi, trước khi giao việc cho từng em,
GV cần tổ chức cho một hoặc hai cặp HS làm mẫu trước lớp.
c. Ví dụ minh họa
Trò chơi này có thể áp dụng vào bài tập 1, tuần 31: Thảo luận về bảo vệ môi
trường.
* Cách chơi: - Một HS giới thiệu về mình (tên -

phóng viên báo Môi

trường… )
- Sau khi giới thiệu xong về mình, phóng viên phải đưa ra các câu hỏi đến
từng bạn với cả lớp (hoặc nhóm ). Nội dung câu hỏi phải chính xác; nhiều học
sinh phải đưa ra được các ý kiến rõ ràng, mạch lạc, hấp dẫn càng tốt. Cho nhiều
HS tập làm phóng viên.
- Cuối cùng cho lớp bình chọn bạn hùng biện về môi trường giỏi nhất.
24/

29


“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy Tập làm
văn lớp 3”
Qua việc phân tích một số ví dụ có thể thấy các biện pháp đã nêu đề được
sử dụng trong giờ Tập làm văn. Nhưng hình thức của biện pháp lại thay đổi tuỳ
theo mỗi tiết học. Không phải bất cứ tiết học nào giáo viên cũng vận dụng đồng
loạt tất cả các biện pháp trên và tuỳ theo yêu cầu, nội dung bài đề lựa chọn biện
pháp nào là thích hợp và hiệu quả nhất. Các biện pháp nêu ra trong mỗi tiết học
vì thế cũng không hoàn toàn giống nhau. Đây cũng là điều giúp học sinh không
thấy nhàm chán giữa các tiết học. Điều này cũng đòi hỏi sự chủ động, linh hoạt
của giáo viên trong việc sử dụng các biện pháp.

57,6

Hoàn thành
SL
%
25
42,4

Chưa hoàn thành
SL
%
0
0

* Về giáo viên
Các tiết dạy môn Tập làm văn ở lớp tôi trong năm học này (nhà trường và
phòng giáo dục dựợc) có cả các tiết chuyên đề, dạy giỏi cấp trường và đăng ký
dự thi dạy giỏi cấp Quận được xếp loại Giỏi từ 18 điểm trở lên.

25/

29