PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọ đề tài.
Hiện nay chúng ta đang sống ở thế kỉ XXI, đây là thế kỉ cuả khoa học và
công nghệ . Thế kỉ này kinh tế tri thức đóng vai trò quan trọng, nổi bật trong
quá trình phát triển lực lượng sản xuất của loài người. Công việc xây dựng công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2020 đang được tiến hành một cách
khẩn trương và nghiêm túc .
Với yêu cầu cấp thiết đó Bộ giáo dục và đào tạo đã và đang triển khai đổi
mới toàn diện và đồng bộ giáo dục – đào tạo, trong đó có đổi mới chương trình
dạy học các cấp học nói chung và chương trình tiểu học nói riêng. Chương trình
tiểu học mới nhằm kế thừa và phát triển những thành tựu, khắc phục những tồn tại
cuả chương trình cũ để từ đó nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy trong các nhà
trường nói chung và của bậc Tiểu học nói riêng
Trong giai đoạn hiện nay, cùng với xu hướng chung của sự đổi mới nội
dung dạy học là đổi mới phương pháp dạy học, coi trọng, khuyến khích dạy học
trên cơ sở hoạt động học tập tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh tiểu học là
làm sao để giáo viên không chỉ là truyền thụ kiến thức mà còn là người tổ chức,
định hướng cho học sinh hoạt động, để học sinh huy động vốn hiểu biết và kinh
nghiệm của bản thân vào việc chiếm lĩnh tri thức mới.
Ở tiểu học môn Tiếng Việt là một môn học giữ một vai trò quan trọng, chủ
yếu, nó chiếm nhiều thời lượng nhất trong chương trình của Tiểu học. Học sinh
học tốt môn Tiếng Việt là tiền đề để học tốt các môn học khác.
Mục tiêu của môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học là: [1]
- Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt như :
(nghe, đọc, nói, viết). Học sinh học tập và giao tiếp được trong các môi trường
hoạt động của lứa tuổi thông qua việc dạy và học Tiếng Việt, từ đó góp phần rèn
luyện các thao tác tư duy.
- Cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản về Tiếng Việt và những hiểu
biết đơn giản về xã hội, về văn hóa, tự nhiên và con người, về nền văn học của
Việt Nam và nước ngoài.
- Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong

- Giúp các em đọc đúng, đọc hay, đọc diễn cảm không chỉ trong phạm vi
một bài văn, bài thơ hay một văn bản nào đó của tiết tập đọc mà còn biết đọc diễn
cảm bất kì một dạng bài văn nào đó (kể cả không có trong chương trình học)
- Các em biết vận dụng những kiến thức, những hiểu biết của mình trong
giao tiếp cuộc sống hàng ngày để nói đúng, nói hay, mạnh dạn, tự tin, bình tĩnh
trước tập thể.
- Thông qua việc rèn luyện đọc diễn cảm cho các em, giáo viên còn bồi
dưỡng thêm năng lực cảm thụ văn học cho học sinh.
3. Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng: “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5 đọc diễn cảm” ở trường
Tiểu học.
- Phạm vi nghiên cứu: Các em học sinh lớp 5 trường tiểu học Thiệu Khánh.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận.
- Phương pháp thực tiễn.
- Phương pháp điều tra – quan sát.
- Phương pháp thực hành.
- Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm.
PHẦN II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
Trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 gồm có 10 chủ điểm, mỗi chủ điểm
được học trong 3 tuần (riêng chủ điểm vì hạnh phúc con người được học trong 4
tuần). [ 2]
Nếu như ở các lớp học dưới, các chủ điểm học tập đều được xoay quanh
những lĩnh vực rất gần gũi, thân quen với các em học sinh thì ở lớp 5 các chủ điểm
là những vấn đề liên quan tới đời sống tinh thần của con người như đạo đức, năng
lực, tính cách, sở thích,..
* Quy trình dạy tiết tập đọc
[3,4] a. Củng cố kiến thức:
2

Ě GV dùng lời nói hoặc lời nói kết hợp với ghi bảng, sử dụng đồ dùng dạy
học để hướng dẫn HS cách đọc.
Ě HS đọc lại đoạn văn (khổ thơ) đã được GV hướng dẫn cách đọc
Ě GV sửa lỗi cho các em
+ HS thi đọc diễn cảm trước lớp
- Học thuộc lòng với những bài có yêu cầu thuộc lòng
+ HS tự nhẩm để học thuộc lòng các khổ thơ, bài thơ hay đoạn văn theo chỉ
định trong sách giáo khoa.
+ GV tổ chức cho các em học sinh thi đọc thuộc lòng các khổ thơ, bài thơ
hay đoạn văn vừa học thuộc
d. Củng cố, dặn dò
- Hướng dẫn HS chốt lại nội dung chính hoặc ý nghĩa của bài tập đọc vừa học.
- Nêu nhận xét tiết học.
- Củng cố - dặn dò
2. Thực trạng của việc rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5
3


a. Về phía giáo viên
Trước đây, phân môn Tập đọc ở chương trình cũ vẫn còn đề cao yêu cầu về
cảm thụ văn học nên một số giáo viên đã biến tiết Tập đọc thành giờ giảng văn,
giáo viên quá lạm dụng phần tìm hiểu bài, sử dụng phương pháp giảng giải là
chính còn các em học sinh chỉ lắng nghe, ít có thời gian để luyện đọc. Chính vì thế
mà có một số em học hết chương trình Tiểu học mà vẫn còn đánh vần, chưa đọc
thông thạo.
Mặt khác giáo viên còn chưa hiểu rõ được vai trò của việc rèn đọc diễn cảm
trong phân môn tập đọc lớp 5. Chưa phát huy được tính tích cực của học sinh
trong giờ học, từ đó giáo viên bị hạn chế hiệu quả giảng dạy. Đa số các bài đọc lớp
5 tương đối dài mà thời gian một tiết học quá ít nên hầu như giáo viên chỉ mới
dừng lại ở luyện đọc đúng cho các em, phần hướng dẫn các em đọc diễn cảm còn

được chất lượng học sinh ở từng môn của mỗi lớp. Trong quá trình tiến hành kiểm
tra khảo sát các em học sinh lớp 5D tôi đưa ra một số đoạn văn ngắn yêu cầu
4


các em đọc để khảo sát kĩ năng đọc của từng học sinh. Kết quả khảo sát đầu năm học 2016 - 2017 của lớp 5D là :

Tổng số học sinh tham gia khảo sát : 37 em
Thời gian
kiểm tra
KSCL đầu
năm

Đọc chưa lưu loát

Đọc đúng

SL

TL%

SL

TL%

Đọc hay
(có diễn cảm)
SL
TL%


cho các em kỹ năng đọc thầm. Khi tổ chức cho học sinh đọc thầm, theo chúng ta
cần chú ý những yêu cầu sau:
+ Tư thế ngồi đọc của các em học sinh phải ngồi ngay ngắn, khoảng cách
giữa mắt và sách từ 30 đến 50 cm.
+ Thường xuyên củng cố cho các em học sinh về cách đọc thầm, đọc hoàn
toàn bằng mắt, không mấp máy mắt, không phát ra tiếng. Lúc đầu có thể di chuyển
mắt theo que trỏ hoặc ngón tay, khi đạt thành thạo thì chỉ có mắt di chuyển mà
thôi, và quan trọng hơn là mắt đọc nhưng đầu phải suy nghĩ về những điều mình
đang đọc.
+ Giáo viên cần kiểm soát quá trình đọc thầm của học sinh. Quy định thời
gian đưa ra câu hỏi (đơn giản) yêu cầu học sinh trả lời về hình thức về nội dung
của bài đọc.
* Yêu cầu học sinh đọc đúng, lưu loát và nắm được nội dung, ý nghĩa
các bài đọc
Để đọc diễn cảm được một tác phẩm trước hết đòi hỏi ở người đọc cần phải
biết đọc đúng, lưu loát và nắm được nội dung, ý nghĩa của tác phẩm đó. Vì khi đọc
đúng thì sẽ phát âm chính xác các từ ngữ, biết ngắt nghỉ giọng đúng chỗ trong
5


từng câu, từng đoạn để giúp người nghe hiểu đúng nghĩa các từ ngữ cũng như các
câu văn của bài đọc. Đối với học sinh khi các em nắm được nội dung, ý nghĩa của
bài đọc sẽ giúp các em biết nhấn giọng các từ ngữ biểu cảm và tự xác định được
giọng đọc phù hợp cho từng đoạn hay cả bài đọc đó. Vì thế, đây là một yếu tố rất
quan trọng, là cơ sở ban đầu của việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho các em.
* Luyện đọc đúng:
Để giúp các em luyện đọc đúng, đọc lưu loát tôi thực hiện chủ yếu ở bước
luyện đọc. Trong quá trình đọc, tôi thường gọi các em thuộc nhóm đối tượng 1 và
2 đọc trước, sau đó yêu cầu các em tiếp tục giúp đỡ, kèm cặp các bạn đọc còn
chậm, chưa lưu loát để đọc đúng và lưu loát hơn.

- Đọc cá nhân (đọc riêng lẻ hoặc nối tiếp từng đoạn, đọc trước lớp hoặc đọc
theo cặp).

6


- Đọc đồng thanh (theo nhóm hoặc tổ, lớp) khi cần để khắc sâu ấn tượng về
nhịp điệu của đoạn văn, bài thơ; giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ đoạn, bài cần thuộc
lòng, tạo không khí hào hứng cho lớp học.
- Đọc theo phân vai (nhiều học sinh hợp tác đọc theo lời nhân vật mình
đóng vai, tham gia các trò chơi luyện đọc).
+ Sau khi hướng dẫn các em khai thác nội dung các câu hỏi trong sách giáo
khoa, tôi đã nêu thêm một vài câu hỏi mở để giúp các em hiểu sâu sắc hơn về ý
nghĩa của bài đọc đó.
* Khai thác giọng đọc của học sinh thông qua việc tìm hiểu nội dung bài:
- Muốn đọc diễn cảm một văn bản, phải lựa chọn được giọng điệu, ngữ điệu
phù hợp với tình huống miêu tả, thể hiện được tình cảm, thái độ, đặc điểm của
nhân vật hay tình cảm, thái độ của tác giả đối với nhân vật và nội dung, ý nghĩa bài
đọc. Giáo viên yêu cầu học sinh đọc thật tốt một đoạn văn nhằm “thăm dò” khả
năng thể hiện sự cảm nhận nội dung bằng giọng đọc của học sinh. Qua kết quả đọc
của học sinh, giáo viên dẫn dắt, gợi ý để học sinh phát huy những ưu điểm, khắc
phục những hạn chế và tìm ra cách đọc hợp lí.
- Muốn tìm hiểu được ngữ điệu đọc phải bắt đầu từ hiểu và cảm thụ nội dung bài.

- Trong mỗi tiết học, giáo viên là người giúp các em nắm vững nội dung bài,
những từ ngữ gợi tả bằng cách đặt câu hỏi, gợi mở, dẫn dắt, từ đó các em sẽ cảm
thụ và rung động trước cái hay, cái đẹp của bài văn.
- Trong các bài thơ bài văn miêu tả trữ tình tôi giúp học sinh tìm ra các từ
“chìa khoá” những từ tạo nên giá trị nghệ thuật của bài. Vậy làm thế nào để học
sinh có thể nhận ra được những từ có tín hiệu nghệ thuật ấy? Theo tôi, chúng ta

Luyện đọc diễn cảm cho học sinh tức là hướng dẫn cho các em khi đọc biết
cách thể hiện ngữ điệu, trường độ, cao độ qua giọng đọc của mình. Muốn thể hiện
tốt giọng đọc diễn cảm cho một bài đọc hay một đoạn trong bài đọc thì người giáo
viên cần căn cứ vào nội dung, phong cách bài đọc để dẫn dắt, gợi mở học sinh tìm
ra cách đọc và tập thể hiện bằng giọng đọc của chính mình.
Thông thường, ở lớp 5, bước đọc diễn cảm được thực hiện sau bước tìm
hiểu bài và không đòi hỏi học sinh phải thực hiện đọc cả bài mà chỉ yêu cầu đọc
diễn cảm 1- 2 đoạn trong bài đọc. Vì thế, sau khi các em tìm hiểu bài xong, giáo
viên tiến hành luyện đọc diễn cảm cho các em theo quy trình:
+ Đọc nối tiếp từng đoạn trong bài.
+ Giới thiệu đoạn đọc diễn cảm (thường là những đoạn tiêu biểu và khó đọc
nhất trong bài đọc).
+ Đọc mẫu.
+ Yêu cầu học sinh nêu giọng đọc phù hợp cho đoạn trên.
+ Luyện đọc diễn cảm theo nhóm.
+ Tổ chức thi đọc diễn cảm trước lớp.
Với quy trình trên, giáo viên nên giao việc cụ thể cho từng đối tượng HS như sau:
- Với các em thuộc đối tượng 1 (những HS đọc hay): Tự đọc để phát hiện
cách đọc; nêu giọng đọc phù hợp nhất và tiến hành đọc diễn cảm đoạn đó.
- Với các em thuộc đối tượng 2 (những HS đọc đúng): Nêu chỗ ngắt nghỉ
giọng cho câu văn (đặc biệt trong câu văn dài) hay nhịp điệu của dòng thơ, câu
thơ; nêu các từ ngữ cần nhấn giọng để bước đầu biết đọc diễn cảm.
- Với các em thuộc đối tượng 3 (những HS đọc chưa lưu loát, còn chậm):
Đọc đúng các từ ngữ thường phát âm sai, nêu được một số từ ngữ cần nhấn giọng
để luyện đọc trôi chảy (trường hợp này chỉ dừng lại ở luyện đọc đúng, không yêu
cầu đọc diễn cảm).
Thực tế, không phải bài nào tìm hiểu bài xong mới tiến hành luyện đọc diễn
cảm mà tùy theo từng bài và tùy từng đối tượng học sinh, mà giáo viên có thể
hướng dẫn các em thể hiện đọc diễn cảm ngay từ bắt đầu luyện đọc đoạn. Điều
này rất tốt, tạo hứng thú trong quá trình học tập của học sinh.

Ví dụ: Khi dạy bài “Tranh làng hồ” (Tiếng Việt 5 - tập 2, trang 88) [2,4]
Ở bước tìm hiểu bài, tôi đặt các câu hỏi:
+ Hãy kể tên một số bức tranh làng Hồ lấy đề tài trong cuộc sống hàng
ngàycủa làng quê Việt Nam? (câu hỏi 1 SGK)
+ Kĩ thuật tạo màu của tranh làng Hồ có gì đặc biệt ? (câu hỏi 2 SGK).
Sau đó, tôi mới đặt câu hỏi: Vì sao tác giả lại biết ơn những người nghệ sĩ
dân gian làng Hồ?(câu hỏi 4 SGK). Tiếp đó, tôi nêu thêm một số câu hỏi dành cho
HS khá, giỏi giúp các em tìm hiểu về giá trị nghệ thuật có trong đoạn đầu để thấy
hết vẻ đẹp đặc biệt của hoa phượng.
+ Đoạn đầu, tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả vẻ
đẹp của những bức tranh? (so sánh, điệp ngữ).
+ Hãy nêu những hình ảnh so sánh trong bài (Phải yêu mến cuộc đời trồng
trọt , chăn nuôi lắm mới khắc được những tranh lợn ráy có những khoáy âm
dương rất có duyên , mới vẽ được những đàn gà con tưng bừng như ca múa bên
gà mái mẹ ).
+ Những biện pháp đó có tác dụng gì? (giúp người đọc hình dung và nhấn
mạnh rõ hơn vẻ đẹp của bức tranh làng Hồ).
+ Để nhấn mạnh được vẻ đẹp ấy, đoạn này, ta cần đọc như thế nào? (giọng
nhẹ nhàng, nhấn giọng những từ được dùng một cách ấn tượng để tả vẻ đẹp của
tranh làng Hồ: yêu mến, trồng trọt, chăn nuôi, khắc, vẽ , tưng bừng, ca múa).
Tôi chọn đoạn 2 để hướng dẫn các em đọc diễn cảm. Tôi tiến hành như sau:

HOẠT ĐÔNG CỦA GIÁO VIÊN

- Gọi 3 HS đọc nối tiếp toàn bài văn.
- Giới thiệu đoạn đọc diễn cảm (đoạn

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

- 3 HS đọc nối tiếp. Cả lớp đọc thầm


Vì bài này là bài thơ 7 chữ nên
độ dài của các đoạn gần bằng
nhau. Sau khi tìm hiểu bài xong,
tôi hỏi:+ Bài thơ này có mấy
đoạn ?
- Gọi HS đọc nối tiếp bài thơ.
+ Em thích nhất là đoạn nào ? Vì
sao ?
- Tổ chức luyện đọc diễn cảm.
- Tổ chức thi đọc diễn cảm kết hợp
đọc
Nhận xét, Tuyên dương.

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

+ 5 đoạn
- 5 HS đọc, mỗi em 1 đoạn.
+ 3- 4 HS nêu kết hợp giải thích.
- Đọc diễn cảm đoạn đã chọn theo một
trong các hình thức sau:
. Đọc cá nhân.
. Đọc theo nhóm ngẫu nhiên trong tổ.
. Đọc theo nhóm ngẫu nhiên trong lớp.
+ 2 - 3 HS (hoặc nhóm) thi đọc đoạn.
+ 1- 2 em đọc thuộc lòng cả bài.
- Dưới lớp bình chọn bạn đọc hay nhất.

- Đối với các bài thơ thuộc thể thơ tự do, nhịp thơ không ổn định nên tôi
luôn nhắc các em phải dựa vào ý thơ giữa các dòng để ngắt đúng nhịp từng dòng

huống truyện. - Yêu cầu các em nêu giọng đọc phù hợp với nội dung từng đoạn.
Nhấn giọng những từ ngữ gợi tả, gợi cảm.
- Hướng dẫn các em cách đọc diễn cảm đoạn kịch theo phân vai.
* Đọc diễn cảm:
HOẠT ĐÔNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
+ Đọc từng đoạn.
- 3 HS nối tiếp đọc 3 đoạn của bài
+ Đọc diễn cảm đoạn : Nhận công - 3 HS đối tượng 1, 2 đọc theo cách phân việc
vinh dự đầu tiên……… còn vai
bó truyền đơn thì giắt trên lưng - HS luyện đọc diễn cảm theo cách phân vai

quần.

- HS thi đọc diễn cảm
Lớp nhận xét và bình chọn bạn thể hiện hay
nhất.

Như vậy, để rèn cho các em đọc diễn cảm có hiệu quả, trong các giờ Tập
đọc tôi luôn cho các em xác định bài đọc đó thuộc thể loại nào, từ đó các em sẽ
định dạng cho mình về cách thể hiện cảm xúc đối với bài đọc đó một cách tốt nhất,
góp phần nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho các em. Hơn nữa, vì thời gian
luyện đọc diễn cảm trong giờ Tập đọc rất ít nên để đáp ứng cho nhiều đối tượng
học sinh được đọc diễn cảm, tôi đã tiến hành tổ chức cho các em luyện đọc thêm
các tiết Hướng dẫn học (buổi chiều).
Đối với học sinh Tiểu học, bất kì học môn học nào hoặc tham gia một
phong trào gì đó thì tâm lí các em đều thích được bộc lộ, thích khen và luôn có
11


tính thi đua. Vì thế, trong quá trình lên lớp, để giúp các em luyện đọc diễn cảm có

TL%
Giữa kỳ
II
2
5,4
20
54,1
15
40,5
Có được kết quả như trên bên cạnh sự nỗ lực của giáo viên ý thức vươn lên
trong học tập của học sinh còn có sự chỉ đạo nhiệt tình sát sao của Ban giám hiệu
nhà trường và các cấp lãnh đạo Phòng Giáo dục, Sở Giáo dục Đào tạo … Mà giờ
đây một giờ tập đọc không còn là một giờ dạy khó như nhiều giáo viên vẫn ngại.
PHẦN III . KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Qua quá trình thực hiện một số giải pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học
sinh mà tôi đã áp dụng và đạt được những kết quả như đã nêu trên, tôi thấy rằng để
giờ lên lớp đạt được hiệu quả, học sinh đọc hay, đọc diễn cảm thì trước hết người
giáo viên phải đọc diễn cảm. Bản thân mỗi thầy cô giáo phải tích cực khắc phục
những hạn chế về kĩ năng đọc của mình, thường xuyên luyện đọc diễn cảm để
hướng dẫn học sinh đọc tốt.
Khi dạy cho học sinh đọc, ta phải hết sức chú ý việc chữa lỗi phát âm cho
học sinh, tốc độ đọc, về cách ngắt giọng, về ngữ điệu, cường độ, cao độ,...
Khi rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh theo cần thực hiện các bước:
- Cung cấp mẫu, giúp học sinh tri giác các chỉ số âm thanh của bài đọc một
cách cụ thể, từ đó có ý thức luyện tập theo mẫu.
12


- Phân tích các chỉ số âm thanh của giọng đọc mẫu giúp học sinh hiểu rõ các

Người thực hiện

Lê Thị Thuận

CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
13


1. Sách Phương pháp giảng dạy Tiếng Việt ở Tiểu học (Tác giả Lê Phương Nga –
Nguyễn Trí, Nhà xuất bản Giáo dục – Đại học Sư phạm).
2. Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 – Tập 1, 2 (Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam).
3. Sách Giáo viên Tiếng Việt 5 – Tập 1, 2 (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam).
4. Sách Thiết kế bài giảng Tiếng Việt lớp 5 – Tập 1, 2 (Nhà xuất bản Hà Nội).

14