BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
---------o0o---------

LUẬN VĂN THẠC SĨ

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ
THU CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN
ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG NINH

Ngành: Quản trị kinh doanh

ĐẶNG THỊ YẾN

Hà Nội - 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
---------o0o---------

LUẬN VĂN THẠC SĨ

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ
THU CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN
ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG NINH

Ngành: Quản trị kinh doanh
Chương trình: Điều hành cao cấp EMBA
Mã số: 8340101


doanh, Khoa Đào tạo sau đại học, Trường đại học Ngoại Thương đã tạo những
điều kiện tốt nhất để tác giả thực hiện luận văn. Xin trân trọng cảm ơn doanh
nghiệp mà tác giả đã có điều kiện gặp gỡ, tìm hiểu phân tích và các chuyên gia
trong các lĩnh vực liên quan đã đóng góp những thông tin vô cùng quý báu và
những ý kiến xác đáng, để tác giả có thể hoàn thành nghiên cứu này.
Mặc dù với sự nỗ lực cố gắng của bản thân, luận văn vẫn còn những thiếu
sót. Tôi mong nhận được sự góp ý chân thành của các Thầy Cô, đồng nghiệp và
bạn bè để luận văn được hoàn thiện hơn.

Tác giả luận văn

Đặng Thị Yến


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................................ viii
DANH MỤC BẢNG ................................................................................................ ix
DANH MỤC HÌNH ...................................................................................................x
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ................................................................. xi
LỜI MỞ ĐẦU ............................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................. 1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu .............................................................. 2
3. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................ 4
4.1. Đối tượng nghiên cứu .................................................................................. 4
4.2. Phạm vi nghiên cứu ..................................................................................... 4

Định............................................................................................................ 30
1.4.1.3. Kinh nghiệm quản lý chi trả BHXH ở thành phố Long Xuyên, tỉnh
An Giang .................................................................................................... 31
1.4.2. Một số bài học rút ra từ kinh nghiệm quản lý thu, chi bảo hiểm xã
hội của một số địa phương trong nước ....................................................... 33
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU, CHI CỦA BẢO
HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG NINH .....................34
2.1. Khái quát đặc điểm địa bàn nghiên cứu ................................................. 35
2.1.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội trên địa bàn TP Uông
Bí, tỉnh Quảng Ninh ...................................................................................... 35
2.1.1.1. Đặc điểm tự nhiên ......................................................................... 35
2.1.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội .............................................................. 36
2.1.2. Khái quát về Bảo hiểm xã hội TP Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh .......... 38
2.1.2.1. Vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của BHXH TP Uông Bí . 38
2.1.2.2. Bộ máy tổ chức ............................................................................. 40
2.1.2.3. Quy trình thu, chi BHXH ở BHXH thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng
Ninh ............................................................................................................ 42
2.2. Thực trạng quản lý thu, chi BHXH trên địa bàn thành phố Uông Bí,
tỉnh Quảng Ninh. .............................................................................................. 44


v
2.2.1. Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội ............................................ 44
2.2.1.1. Xây dựng kế hoạch thu bảo hiểm xã hội ....................................... 44
2.2.1.2. Tình hình quản lý đối tượng tham gia BHXH ............................... 45
2.2.1.3. Tình hình quản lý tiền lương làm căn cứ đóng BHXH ................. 48
2.2.1.4. Tình hình quản lý nguồn thu bảo hiểm xã hội .............................. 50
2.2.1.5. Tình hình nợ đọng tiền đóng bảo hiểm xã hội .............................. 52
2.2.1.6. Tình hình thu BHXH trên địa bàn thành phố Uông Bí ................. 55
2.2.1.7. Tình hình kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện thu, nộp BHXH ...... 56

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ
THU CHI BHXH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG
NINH ........................................................................................................................80
3.1. Mục tiêu quản lý thu chi Bảo hiểm xã hội............................................... 80
3.2. Các giải pháp hoàn thiện quản lý thu chi Bảo hiểm xã hội trên địa bàn
thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh ............................................................. 82
3.2.1. Các giải pháp hoàn thiện quản lý thu Bảo hiểm xã hội..................... 82
3.2.1.1. Khai thác và mở rộng đối tượng, hình thức thu để phát triển
nguồn thu BHXH ........................................................................................ 82
3.2.1.2. Tăng cường các biện pháp để phát triển và quản lý nguồn thu
BHXH ......................................................................................................... 84
3.2.2. Các giải pháp hoàn thiện quản lý chi Bảo hiểm xã hội ..................... 89
3.2.2.1. Hoàn thiện công tác quản lý đối tượng hưởng Bảo hiểm xã hội .. 89
3.2.2.2. Hoàn thiện hệ thống tổ chức chi trả BHXH ................................. 90
3.2.2.3. Giải pháp hoàn thiện hoạt động chi trả BHXH ............................ 91
3.2.3. Các giải pháp khác ............................................................................... 93
3.2.3.1. Tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước về thu chi BHXH ....... 93
3.2.3.2. Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra; gắn xử phạt với khen
thưởng kịp thời ........................................................................................... 94
3.2.3.3. Cải cách thủ tục hành chính trong quản lý thu chi bảo hiểm xã hội96
3.2.3.4. Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực nghiệp vụ cho người làm
công tác thu chi và quản lý thu chi BHXH ................................................ 97
3.2.3.5. Đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền, giáo dục thực hiện
Luật BHXH ................................................................................................ 99
3.2.3.6. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan ban ngành, đảm bảo công


vii
tác quản lý thu chi BHXH được thực hiện tốt, đúng, đủ và kịp thời........ 100
3.2.3.7. Tăng cường công tác ứng dụng công nghệ thông tin ................. 101

Bệnh nghề nghiệp

CNVC

Công nhân viên chức

DN

Doanh nghiệp

HĐLĐ

Hợp đồng lao động

LĐ

Lao động

NĐ

Nghị định

NSDLD

Người sử dụng lao động

NSNN

Ngân sách nhà nước


Hình 2.1. Bộ máy tổ chức BHXH thành phố Uông Bí ......................................... 42
Hình 2.2. Quy trình chi trả BHXH dài hạn được thực hiện theo quy định
của BHXH Việt Nam............................................................................................... 66


xi

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Các thông tin chung
1.1. Tên luận văn: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu chi Bảo hiểm xã hội
trên địa bàn Thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh.
1.2. Tác giả: Đặng Thị Yến
1.3. Chuyên ngành: Thạc sỹ điều hành cao cấp EMBA
1.4. Bảo vệ năm: 2019
1.5. Giáo viên hướng dẫn: TS Nguyễn Lệ Hằng
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở tổng hợp các vấn đề lý luận và kết quả đánh giá thực tiễn về quản
lý thu chi BHXH, luận văn phân tích thực trạng công tác quản lý thu chi BHXH trên
địa bàn TP Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh từ 2014 – 2018 để đề xuất những giải pháp
chủ yếu nhằm hoàn thiện quản lý thu chi BHXH trên địa bàn thành phố. Cụ thể:
- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về BHXH và công tác thu

chi BHXH;
- Phân tích, đánh giá thực trạng về công tác thu chi BHXH, chỉ ra những kết

quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và những vấn đề đang đặt ra hiện nay trong
công tác thu chi BHXH trên địa bàn TP Uông Bí;
- Đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác thu

chi BHXH trên địa bàn TP Uông Bí .

thống BHXH. Việc thu đúng, thu đủ, thu kịp thời tạo điều kiện cho công tác chi trả
các chế độ BHXH đúng quy định, đảm bảo cuộc sống cho người tham gia khi họ bị
mất hoặc giảm nguồn thu nhập do giảm hoặc mất khả năng lao động. Ngoài ra, công
tác thu được thực hiện có hiệu quả sẽ góp phần tăng trưởng quỹ BHXH, khi đó quỹ
BHXH sẽ hạch toán độc lập với ngân sách Nhà nước, chủ động được nguồn chi trả
cho các đối tượng hưởng BHXH.
Bảo hiểm xã hội Thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh là một bộ phận cấu
thành của Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Bảo hiểm xã hội Thành phố Uông Bí có chức
năng trực tiếp thực hiện các chế độ chính sách BHXH của Nhà nước đối với người
lao động trên địa bàn. Trong những năm qua, Bảo hiểm xã hội Thành phố Uông Bí
đã đạt được những kết quả quan trọng. Số đơn vị sử dụng và số người lao động
tham gia BHXH không ngừng tăng lên. Nguồn thu BHXH cũng gia tăng liên tục
và là điều kiện hết sức quan trọng để thực hiện các chế độ BHXH, hỗ trợ tích cực
cho người lao động trước những rủi ro như ốm đau, tai nạn lao động, mất sức lao
động, giảm thu nhập do hết tuổi lao động... Các chế độ BHXH của người lao động
được thực hiện khá tốt. Những thành công đó bắt nguồn từ rất nhiều nguyên nhân,
trong đó có nguyên nhân quan trọng từ sự đổi mới quản lý BHXH, đổi mới quản lý
về công tác thu, chi của cơ quan Bảo hiểm xã hội Thành phố Uông Bí.


2
Tuy nhiên, bên cạnh những thành công quan trọng đó, công tác quản lý thu
chi BHXH ở Thành phố Uông bí còn có những hạn chế, cần được khắc phục trong
thời gian tới.
Là người trực tiếp làm công tác quản lý thu BHXH ở địa phương, tác giả
chọn vấn đề: “Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu chi Bảo hiểm xã hội trên
địa bàn Thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh" làm đề tài nghiên cứu nhằm góp
phần giải quyết những vấn đề còn tồn tại đã được nêu trên.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Chính sách BHXH là một chính sách xã hội được nhiều quốc gia coi trọng

Thị Minh Hoà (2012).
- Luận văn thạc sỹ kinh tế trường đại học kinh tế TP Hồ Chí Minh: “ Hoàn
thiện công tác quản lý thu, chi bảo hiểm tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Bến Tre” của tác
giả Nguyễn Tấn Minh (2015).
Việc nghiên cứu giải pháp hoàn thiện quản lý thu chi BHXH thực sự là cần
thiết để nâng cao hiệu quả của chính sách BHXH góp phần đảm bảo ổn định đời
sống cho người lao động, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội.
3. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở tổng hợp các vấn đề lý luận và kết quả đánh giá thực tiễn về quản
lý thu chi BHXH, luận văn phân tích thực trạng công tác quản lý thu chi BHXH trên
địa bàn TP Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh từ 2014 – 2018 để đề xuất những giải pháp
chủ yếu nhằm hoàn thiện quản lý thu chi BHXH trên địa bàn thành phố.
Nhiệm vụ cụ thể:
- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về BHXH và công tác thu
chi BHXH;
- Phân tích, đánh giá thực trạng về công tác thu chi BHXH, chỉ ra những kết
quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và những vấn đề đang đặt ra hiện nay trong
công tác thu chi BHXH trên địa bàn TP Uông Bí;
- Đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác thu
chi BHXH trên địa bàn TP Uông Bí .


4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Công tác quản lý thu chi BHXH nói chung và trên địa bàn thành phố nói
riêng.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về không gian: Địa bàn Thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh.
- Phạm vi về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề về

1.1.1. Khái niệm BHXH
Để tồn tại, phát triển và thỏa mãn những nhu cầu hàng ngày trong cuộc sống
con người phải lao động, để lao động tốt con người cần phải có sức khỏe tốt. Tuy
nhiên không phải trong cả quãng đời của mình ai cũng luôn khỏe mạnh, lao động
tốt. Họ có thể gặp những rủi ro bất ngờ về sức khỏe như ốm đau, tai nạn lao động,
mất khả năng lao động khi về già… Trước tình hình ngày càng trở nên căng thẳng,
nhà nước đã có những biện pháp can thiệp nhằm ổn định tình hình xã hội và kinh tế
trong đó phải kể đến biện pháp hình thành một quỹ tài chính tập trung do sự tham
gia đóng góp của các bên. Theo đó Nhà nước quy định:
- Cả NLĐ và NSDLĐ đều phải đóng góp một khoản tiền nhất định hàng tháng,
khoản tiền đó được tính toán dựa trên cơ sở xác xuất rủi ro của người lao động và
tiền công, tiền lương mà NSDLĐ trả cho người lao động.
- Số tiền đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động hình thành
nên một quỹ tiền tệ tập trung, quỹ này còn nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước
- Khi người lao động gặp phải các rủi ro thì sẽ được hỗ trợ bởi quỹ tiền tệ đó.
Nhờ vậy mà thu nhập của người lao động ổn định hơn, cuộc sống của bản thân và
gia đình họ được đảm bảo. Người sử dụng lao động cũng nhận thấy được lợi ích
mà quỹ tiền tệ đó mang lại như ổn định sản xuất kinh doanh, bảo vệ sức khỏe và
đời sống cho người lao động và gia đình họ từ đó làm người lao động gắn bó với
doanh nghiệp hơn, yên tâm làm việc và lao động tích cực hơn…..
Từ đó mối quan hệ ba bên: người lao động – người sử dụng lao động – nhà
nước được hình thành và xuất hiện khái niệm về BHXH.
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam cho rằng: “BHXH là sự thay thế hoặc bù
đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ mất hoặc giảm thu nhập do ốm
đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, tử tuất.. dựa trên cơ sở tài chính do sự
đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật


6
nhằm đảm bảo an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời đảm

BHXH là một hình thức bảo hiểm có tầm quan trọng đối với 1 quốc gia,
BHXH có một số đặc điểm cơ bản sau:
Mục đích hoạt động của BHXH không vì lợi nhuận mà vì quyền lợi của
người lao động, của cả cộng đồng.
- Hoạt động BHXH nhằm huy động sự đóng góp của người lao động và Nhà
nước tạo lập tài chính để phân phối sử dụng nó đảm bảo bù đắp một phần thu nhập
nhất định nào đó cho người lao động khi có những sự cố bảo hiểm xuất hiện như tai
nạn, ốm đau, hưu trí... Điều đó có nghĩa là mục đích của quỹ BHXH là lấy một phần
thu nhập trong thời gian lao động bình thường để giành bảo đảm cho cuộc sống
trong những ngày không lao động có thu nhập.
- Việc phân phối sử dụng quỹ BHXH được chia làm 2 phần:
- Phần thực hiện chế độ hưu trí mang tính chất bồi hoàn. Mức bồi hoàn phụ
thuộc vào mức đóng góp vào quỹ BHXH.
- Các chế độ còn lại vừa mang tính chất bồi hoàn, vừa mang tính chất không
bồi hoàn. Nghĩa là khi người lao động trong quá trình lao động không bị ốm đau, tai
nạn thì không được bồi hoàn, khi bị ốm đau, tai nạn thì được bồi hoàn. Mức bồi
hoàn phụ thuộc vào mức độ ốm đau, tia nạn và theo quy định trong điều lệ BHXH
hiện hành.
1.1.4. Vai trò của BHXH
Đối với người lao động
Là một trong những chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước, BHXH góp
phần trợ giúp cho người lao động khi gặp rủi ro, khắc phục những khó khăn thông
qua khoản trợ cấp BHXH.
Đối với xã hội
Với tư cách là một trong những chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước,
hoạt động BHXH đem lại sự an toàn và hiệu quả cho xã hội, đặc biệt trong việc
phục hồi năng lực làm việc, khả năng sáng tạo của sức lao động. Đồng thời góp


8

- Các nguồn thu hợp pháp khác

Phần lớn các nước trên thế giới, quỹ BHXH đều được hình thành từ các


9
nguồn nêu trên.
b. Mục đích sử dụng quỹ BHXH

Quỹ BHXH được sử dụng chủ yếu cho 2 mục đích sau:
- Chi trả trợ cấp cho các chế độ BHXH
- Chi phí cho sự nghiệp quản lý

Theo sự khuyến nghị của tổ chức lao động quốc tế, quỹ BHXH được sử dụng
để trợ cấp cho các đối tượng tham gia BHXH, nhằm mục đích ổn định cuộc sống
cho bản thân NLĐ và gia đình họ, khi NLĐ tham gia BHXH gặp rủi ro hoặc xảy ra
các sự kiện BHXH. Mức trợ cấp phụ thuộc vào khả năng thanh toán chung của từng
quỹ BHXH, mức sống chung của tầng lớp dân cư và NLĐ. Nhưng về nguyên tắc,
mức trợ cấp này không cao hơn mức tiền lương – tiền công khi NLĐ đang làm việc
và nó chỉ bằng một tỷ lệ phần trăm nhất định so với tiền lương, tiền công.
Ngoài việc chi trả trợ cấp theo các chế độ BHXH, quỹ BHXH còn được sử
dụng cho chi phí quản lý sự nghiệp như: tiền lương chi trả cho cán bộ làm việc
trong ngành BHXH, khấu hao tài sản cố định, cơ sở vật chất, văn phòng phẩm và
một số chi phí khác...
c. Quản lý quỹ BHXH:

Công tác quản lý quỹ BHXH thực chất chính là quản lý thu – chi BHXH,
đảm bảo thu đúng, chi đủ cho đối tượng tham gia và thụ hưởng BHXH, hạn chế
thất thoát quỹ BHXH và giữ cho quỹ được an toàn. Ngoài ra còn sử dụng quỹ
BHXH tạm thời nhàn rỗi để tăng trưởng quỹ thông qua các hoạt động đầu tư.

BHXH dựa trên nguyên tắc phân phối theo lao động, theo cơ chế kế hoạch hóa tập
trung. Mức đóng góp BHXH rất thấp, người lao động không trực tiếp đóng mà được
lấy từ Ngân sách nhà nước, nên nguồn thu hạn chế. Tổng mức đóng BHXH là 4,7%
tổng quỹ tiền lương, do hai ngành quản lý: Bộ nội vụ (nay là Bộ Lao động Thương
binh & Xã hội) quản lý 1% thông qua hệ thống Ngân sách Nhà nước; Tổng Công
đoàn Việt Nam (nay là Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam) quản lý 3,7%. Qua các
giai đoạn phát triển của đất nước, mức đóng được điều chỉnh phù hợp với chính
sách tiền lương và việc làm theo bảng 1.2 sau:


11
Bảng 1.1. Các mức đóng góp cơ bản qua từng thời kỳ
ĐVT: %
Thời kỳ

Các chế độ dài hạn

Các chế độ ngắn hạn

01/1961 – 09/1986

1

3,7

10/1986 – 02/1988

1

5