JSLHU

JOURNAL OF SCIENCE
JOURNAL OF SCIENCE

http://tapchikhdt.lhu.edu.vn
http://tapchikhdt.lhu.edu.vn
Tạp
chí Khoa
họcHồng
Lạc Hồng
7, 001-001
Tạp chí
Khoa
học Lạc
2020,2019,
9, 029-033

OF LAC HONG UNIVERSITY
JSLHU

OF LAC HONG UNIVERSITY

KHẢO SÁT CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HÀI LÒNG CỦA
NGƯỜI BỆNH VỀ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN SỬ DỤNG THUỐC TẠI NHÀ
THUỐC BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỒNG NAI - NĂM 2018

Investigating factors affecting on satisfaction of the patient with medication
counseling in the pharmacy of Dong Nai General Hospital, 2018
Ngô Nguyễn Mai Thy1a, Trần Thị Thanh Trúc2b*, Trần Hữu Hiệp2c


KEYWORDS: The satisfaction of patient, Drug counseling

1. GIỚI THIỆU
Tư vấn sử dụng thuốc là một trong những nội dung quan
trọng của công tác chăm sóc dược. Theo nghiên cứu năm
1988 của Joyce G. và Hubbard CW về các dịch vụ dược cộng
đồng chỉ ra rằng 92% người tham gia phỏng vấn khẳng định
tư vấn sử dụng thuốc của dược sĩ là một dịch vụ cần thiết [1].
Theo Luật Dược số 105/2016/QH13, tư vấn và hướng dẫn
cách sử dụng thuốc cho bệnh nhân là trách nhiệm của dược
sĩ lâm sàng tại các cơ sở khám chữa bệnh [2]. Tại Việt Nam,
theo “Nguyên tắc, tiêu chuẩn thực hành tốt cơ sở bán lẻ
thuốc” ban hành kèm theo thông tư số 02/2018/TT-BYT của
Bộ Y tế, thực hành tốt nhà thuốc phải đạt yêu cầu cung cấp
thuốc đảm bảo chất lượng kèm theo thông tin về thuốc, tư
vấn thích hợp cho người sử dụng và theo dõi việc sử dụng
của họ [3]. Hiện nay, Bệnh viện đa khoa Đồng Nai đã triển
khai mô hình tư vấn sử dụng thuốc cho bệnh nhân ngoại trú
theo “Nguyên tắc, tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc”. Các
dược sĩ tại bệnh viện không ngừng nâng cao chất lượng tư
vấn và đưa ra một quy trình tư vấn phù hợp với nhu cầu của
bệnh nhân khám ngoại trú.
Việc áp dụng các phương pháp phân tích trong nghiên cứu
luôn đòi hỏi vai trò quan trọng của bước đầu tiên là xây dựng
hoàn thiện bộ câu hỏi khảo sát mức độ hài lòng. Chính vì lý
do đó, nghiên cứu được tiến hành với mục tiêu: Khảo sát các

yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh về hoạt
động tư vấn sử dụng thuốc tại nhà thuốc Bệnh viện đa khoa
Đồng Nai. Kết quả nghiên cứu sẽ là nền tảng cho việc đánh

Giai đoạn 1: Xây dựng bộ câu hỏi sơ bộ.
Cơ sở lý thuyết để xây dựng bộ câu hỏi trong nghiên cứu
được dựa trên định nghĩa về dịch vụ theo Philip Kotler [4],
chất lượng dịch vụ theo Parasuraman và cộng sự [5] và một
số tiêu chí được đề cập đến trong Thông tư 02/2018/TT-BYT
ban hành tiêu chuẩn “Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc” [3];
đồng thời, tham khảo nội dung trong Quyết định số
4448/QĐ-BYT về việc phê duyệt đề án “Xác định phương
pháp đo lường sự hài lòng của người dân đối với dịch vụ y
tế công” [6]. Ngoài ra, bộ công cụ còn tham khảo thêm từ
các nghiên cứu của Lương Văn Bảo về “Đánh giá kỹ năng
thực hành tư vấn và mức độ hài lòng của khách hàng tại các
nhà thuốc trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang” [7], “Đánh giá sự
hài lòng của khách hàng về chất lượng dịch vụ dược tại các
nhà thuốc trên địa bàn thành phố Đà Nẵng năm 2015” của
Nguyễn Thị Xuân Thủy [8] và nghiên cứu của Palaian năm
2006 về sự tư vấn sử dụng thuốc trên các bệnh mãn tính tại
Parkistan [9]. Sau đó, tham khảo ý kiến các chuyên gia về
Dược (dược sĩ lâm sàng và giảng viên khoa Dược) để điều
chỉnh các câu hỏi cho phù hợp với thực tế khảo sát.
Mục đích của quá trình nghiên cứu này là để đánh giá các
yếu tố có ảnh hưởng tới sự hài lòng của người bệnh khi tham
gia hoạt động tư vấn sử dụng thuốc tại nhà thuốc bệnh viện
đa khoa Đồng Nai. Các yếu tố ảnh hưởng đó là: Thái độ và
kỹ năng giao tiếp, Khả năng tư vấn và chuyên môn, Sự hài
lòng chung.
Phiếu khảo sát là tập hợp các câu hỏi được sắp xếp theo
một cấu trúc nhất định nhằm thu thập thông tin từ nhóm đối
tượng được lựa chọn để trả lời các câu hỏi nghiên cứu.
Giai đoạn 2: Xây dựng bộ câu hỏi hoàn chỉnh.

30

Tạp chí Khoa học Lạc Hồng

13h30 đến 15h30, đây là thời điểm có nhiều người bệnh đến
mua thuốc nhất trong ngày. Mỗi ngày dự kiến thu thập từ 1520 phiếu phỏng vấn cho đến khi đủ cỡ mẫu nghiên cứu.
Chọn đối tượng khảo sát: phỏng vấn người bệnh đã hoàn
tất thủ tục khám bệnh, đến mua thuốc và được tư vấn sử dụng
thuốc tại nhà thuốc bệnh viện.
2.5 Phân tích và xử lý số liệu
Số liệu được thu thập và xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0
với các thuật toán được sử dụng trong nghiên cứu bao gồm:
Phân tích độ tin cậy Cronbach’s Alpha (CRα) nhóm tiêu
chí được chấp nhận khi có hệ số (CRα) đạt yêu cầu (0,6 đến
0,9); biến quan sát được chấp nhận khi hệ số tương quan biến
tổng lớn hơn 0,3 [10].
Phân tích nhân tố khám phá EFA được chấp nhận khi chỉ
số KMO lớn hơn 0,5, kiểm định Barllet nhỏ hơn 5%, giá trị
Eigenvalue lớn hơn 1 và tổng phương sai trích phải lớn hơn
50%. Biến quan sát được giữ lại khi có giá trị hệ số tải nhân
tố (Factor loading) lớn hơn 0,5 [10].
Phân tích hồi quy tuyến tính được sử dụng để kiểm định
độ phù hợp của mô hình và các giả thuyết nghiên cứu với
phương trình hồi quy như sau:

Y  0  1 * X1   2 * X 2  3 * X 3  ...  i * X i   i

Trong đó, Y; Xi; βi, β0 lần lượt là biến phụ thuộc, các biến
độc lập, các hệ số hồi quy, hằng số [11].
3. KẾT QUẢ

Nam

183

47,7

Nữ

201

52,3

Cán bộ công chức

65

16,9

Nhân viên văn phòng

99

25,8

Công nhân – Nông dân

87

22,7


Trung học cơ sở

35

9,1

Trung học phổ thông

70

18,2

Trung cấp – Cao đẳng

131

34,1

Đại học

108

28,1

Giới tính

Nghề nghiệp

Trình độ học vấn


22,7

Thu nhập

Lần khám

TD6. NVNT sẵn sàng lắng nghe tất
0,691
0,804
cả câu hỏi
TD7. NVNT sẵn sàng giải đáp tất
0,584
0,820
7
cả thắc mắc
Hệ số CRα nhóm sau khi loại biến không đạt: 0,879
6

Khả năng tư vấn và chuyên môn
1
2

Lần đầu

116

30,2

Tái khám


69

18,0

Có

37

9,6

Không

347

90,4

Bệnh vừa khám

3
4
5
6
7

Bệnh lý đi kèm

Kết quả phân tích thống kê mô tả cho thấy trong 384 đối
tượng khảo sát có 201 bệnh nhân nữ (52,3%) và 183 bệnh
nhân nam (47,7%); phần lớn ở độ tuổi từ 51 – 65 tuổi với tỷ
lệ 39,6%, từ 36 – 50 tuổi chiếm tỷ lệ 32,8%. Nhóm người

tình
TD4. NVNT tư vấn dễ hiểu
TD5. NVNT giúp dễ nhớ các vấn
đề được tư vấn

8
9
10
11
12
13

1
2
3

Hệ số CRα
nhóm: 0,840
0,755
0,795

6

0,852

0,781

0,671

0,807

CM6. NVNT dặn dò chỉ được dùng 0,082
0,869
nước đun sôi để nguội để uống thuốc
CM7. NVNT dặn dò phải uống 0,608
0,836
đúng, đủ liều theo đơn, không được
tự ý ngưng thuốc khi thấy hết triệu
chứng
CM8. NVNT dặn dò phải tái khám,
0,630
0,835
không được tự ý sử dụng lại đơn cũ
sau khi hết 1 đợt điều trị
CM9. NVNT đưa lời khuyên cho 0,637
0,835
Ông (Bà) nên tái khám khi có dấu
hiệu lạ hoặc bệnh nặng hơn
CM10. NVNT hướng dẫn đầy đủ 0,595
0,837
các dấu hiệu nhận biết về tác dụng
phụ có thể gặp khi dùng thuốc
CM11. NVNT hướng dẫn cụ thể 0,126
0,866
cách xử lý tác dụng phụ nếu gặp phải
CM12. NVNT đặt những câu hỏi để 0,571
0,839
kiểm tra lại xem có hiểu và nhớ các
vấn đề đã trao đổi
CM13. Cảm thấy thuyết phục vào 0,547
0,840

0,559
0,840

HL1. Đánh giá chung về thái độ tư
vấn của NVNT
HL2. Đánh giá chung về khả năng tư
vấn của NVNT
HL3. Đánh giá chung về kiến thức
chuyên môn của NVNT
HL4. Đánh giá chung về những nội
dung được tư vấn
HL5. Đánh giá chung về việc giải
đáp thắc mắc
HL6. Đánh giá chung về thời gian tư
vấn
HL7. Đánh giá chung về bố trí khu
vực tư vấn

Hệ số CRα
nhóm: 0,840
0,509
0,831
0,481

0,836

0,571

0,822



Như vậy, sau khi kiểm tra độ tin cậy CRα từ 20 biến ban
đầu sẽ loại bỏ 3 biến (TD4, CM6, CM11) và 17 biến độc lập
còn lại sẽ hình thành thang đo hoàn chỉnh để khảo sát chính
thức trên diện rộng và được sử dụng để tiến hành phân tích
EFA tiếp theo.
3.3 Phân tích nhân tố khám phá EFA

Với 7 biến quan sát sau phân tích EFA đã gộp lại thành 1
nhân tố (có mức giá trị Eigenvalues > 1) và với tổng phương
sai trích là 55,672% (> 50%) đạt yêu cầu. Hệ số tải của tất cả
các biến đều > 0,5 nên không có biến nào bị loại.
3.4 Đánh giá lại thang đo bằng phân tích Cronbach’s
Alpha (CRα)

Bảng 3. Hệ thống bảng phân tích EFA cho biến độc lập
Kiểm định KMO và Bartlett’s

STT

Hệ số KMO

0,872

Kiểm định Bartlett's Test

Sig = 0,000

1
0,852

được 4 nhân tố (có mức giá trị Eigenvalues > 1) và với tổng
phương sai trích là 65,275% (> 50%) đạt yêu cầu.
Bảng 4. Hệ thống bảng phân tích EFA cho biến phụ thuộc
Kiểm định KMO và Bartlett’s
Hệ số KMO

0,775

Kiểm định Bartlett's Test

Sig = 0,000

Kết quả hệ số tải nhân tố của 7 biến quan sát
Nhân tố
HL7

0,824

HL4

0,807

HL6

0,771

HL5

0,763


CM3
CM12
TD5
TD6
TD7
CM13
CM7
CM8
CM9
CM10
TD2
TD1
TD3

Bảng 5. Hệ thống bảng kiểm định lại Cronbach’s Alpha
Hệ số tương
quan biến
tổng

Hệ số CRα khi loại
biến

Hệ số CRα nhóm: 0,867

CM1
1
CM2
2
CM3
3


0,775
0,834
0,655
0,861
0,655
0,864
0,696
0,852
0,758
0,837
Hệ số CRα nhóm: 0,811
0,618
0,768
0,546
0,789
0,598
0,774
0,645
0,759
0,584
0,779

3

0,587

TD3

Hệ số CRα nhóm: 0,818


3

HL3

0,571

0,822

4

HL4

0,795

0,786

5

HL5

0,562

0,823

6

HL6

0,626

47,581
4
11,895
157,240 0,000
Phần dư
28,671
379
0,076
Tổng
76,252
383
Kết quả hệ số mô hình hồi quy
Hệ số
Hệ số chưa
Thống kê
chuẩn
Sig.
chuẩn hóa
cộng tuyến
hóa
Mô hình
t
Toleranc
B
Std.
Beta
VIF
e
Hằng số 0,640 0,139
4,617 0,000

ý nghĩa về mặt thống kê với mức ý nghĩa p < 0,05.
Hệ số phóng đại VIF rất nhỏ (VIF < 10) cho thấy các biến
độc lập trong mô hình có quan hệ đối với biến phụ thuộc và
không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến.
4. BÀN LUẬN
Từ kết quả phân tích EFA, nghiên cứu đã xác định được
sự hài lòng của người bệnh tại nhà thuốc Bệnh viện đa khoa
Đồng Nai chịu tác động của 4 nhân tố độc lập, bao gồm: Kỹ
năng tư vấn (β = 0,371), Tư vấn sử dụng thuốc (β = 0,347),
Tư vấn theo dõi điều trị (β = 0,181) và Thái độ tư vấn (β =
0,162). Qua kết quả nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đưa ra một
số đề nghị sau:
Kỹ năng tư vấn: là nhân tố ảnh hưởng mạnh nhất đến sự
hài lòng của người bệnh. Do đó, khoa dược bệnh viện cần
đẩy mạnh công tác đào tạo nhân viên về kỹ năng giao tiếp và
tư vấn cho người bệnh. Trong đó, cần tập trung vào các kỹ
năng liên quan đến lắng nghe người bệnh, hỗ trợ người bệnh
ghi nhớ nội dung được tư vấn và kỹ năng đặt câu hỏi với
người bệnh. Nhân viên nhà thuốc phải luôn sẵn lòng lắng
nghe và trả lời các câu hỏi của người bệnh; chọn lọc các nội
dung quan trọng để lưu ý cho người bệnh; biết cách đặt câu
hỏi thăm dò, kiểm tra lại sự lĩnh hội của người bệnh sau khi
đã tư vấn cho họ. Điều này giúp nâng cao chất lượng của
công tác tư vấn cho người bệnh, đồng thời, đảm bảo việc tuân
thủ điều trị và hiệu quả điều trị.
Tư vấn sử dụng thuốc: Nhân tố này liên quan đến việc
nhân viên nhà thuốc tư vấn và hướng dẫn cho người bệnh các
nội dung về tình trạng sức khỏe, công dụng của từng thuốc,
số lần dùng, liều dùng, thời điểm dùng thuốc và cách dùng
thuốc. Điều này cho thấy người bệnh có nhu cầu được tư vấn

5. KẾT LUẬN
Qua phân tích kết quả khảo sát 384 người bệnh tại nhà
thuốc Bệnh viện đa khoa Đồng Nai, nghiên cứu tìm ra các
nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh bao gồm:
Kỹ năng tư vấn, Tư vấn sử dụng thuốc, Tư vấn theo dõi điều
trị và Thái độ tư vấn của nhân viên nhà thuốc. Mô hình giải
thích được 62% biến thiên của sự hài lòng của người bệnh là
do 4 nhân tố trong mô hình tác động.
Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu được điều chỉnh phù
hợp với phương trình hồi quy:
HL = 0,162TĐ + 0,371KN + 0,347SD + 0,181ĐT
Trong đó, HL: Hài lòng, TĐ: Thái độ tư vấn, KN: Kỹ năng
tư vấn, SD: Tư vấn sử dụng thuốc, ĐT: Tư vấn theo dõi điều
trị.
Nghiên cứu giúp cung cấp thông tin để bệnh viện xây dựng
các chính sách, biện pháp phù hợp trong đào tạo nhân viên
và cải thiện môi trường làm việc giúp nâng cao sự hài lòng
của người bệnh. Tuy nhiên, mỗi nhóm đối tượng bệnh nhân
với những bệnh lý khác nhau sẽ có những yêu cầu khác nhau
trong tư vấn. Vì vậy, hướng nghiên cứu tiếp theo đó là khảo
sát cụ thể cho từng nhóm đối tượng bệnh nhân.
6. TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Kessler DA. Communication with patients about their
medications. NEJM, 1991, 325 (23), 1650-1652.
[2] Quốc Hội Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam khóa
XIII, Luật Dược số 105/2016/QH13, Kỳ họp thứ 11 thông qua
ngày 06 tháng 4 năm 2016, 2016, 45-46
[3] Bộ Y tế, Thông tư 02/2018/TT-BYT ngày 22/01/2018 của Bộ
Y tế quy định về thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc, 2018.
[4] Philip K,. Marketing Management Millenium Edition.