1
AI HOĩC Aè NễNG
TRặèNG AI HOĩC BAẽCH KHOA

W[\XThS. BUèI Nặẻ THANH HAè
GIAẽO TRầNH aỡ Nụng - 2005

2
Lồỡi mồớ õỏửu
3
CHỈÅNG 1GIÅÏI THIÃÛU VÃƯ KÃÚ TOẠN
1.1 SỈÛ HÇNH THNH V PHẠT TRIÃØN CA HẢCH TOẠN KÃÚ TOẠN

1.1.1 Hảch toạn - nghéa v vai tr ca nọ trong nãưn kinh tãú
Ngay tỉì thåìi ngun thu, khi chè måïi biãút hại lỉåüm v sàn bàõn con ngỉåìi â
quan sạt, âo lỉåìng, tênh toạn v biãøu thë sỉû täưn tải hay biãún máút ca cạc ca ci sàn bàõn
hồûc hại lỉåüm âỉåüc dỉåïi nhiãưu hçnh thỉïc khạc nhau. Cng våïi sỉû tiãún bäü dáưn ca x
häüi loi ngỉåìi, sỉû quan sạt, âo lỉåìng, tênh toạn â âỉåüc ghi chẹp khäng nhỉỵng bàòng cạc
cäng củ thä så m cn thỉûc hiãûn bàòng c nhỉỵng phỉång tiãûn mạy mọc hiãûn âải. Song
d l biãøu thë dỉåïi hçnh thỉïc thä så hay hiãûn âải thç cạc âäüng tạc quan sạt, âo lỉåìng,
tênh toạn v
ghi chẹp tri qua cạc thåìi k kinh tãú x häüi khạc nhau âãưu cọ cng mäüt
nghéa, âọ l:

Nhàòm thäng bạo thỉåìng xun, chênh xạc v këp thåìi cạc thäng tin vãư tçnh
hçnh kinh tãú x häüi trãn táưm vi mä v vé mä - m chụng ta gi l Hảch toạn

Hảch toạn lục âáưu chè âån thưn l cäng củ âỉåüc con ngỉåìi sỉí dủng âãø qun l
ti sn lm ra trong cạc âiãưu kiãûn thiãn nhiãn khàõc nghiãût v sỉû báúp bãnh ca cüc

cạc loải säø sạch chỉïng tỉì ngy nay, chàóng hản nhỉ:

Khi phán têch cạc tåì giáúy papirus ngỉåìi ta nháûn tháúy kãút cáúu v cạch sỉí dủng
ca chụng gàõn liãưn våïi sỉû ra âåìi ca cạc tåì råìi hảch toạn täøng håüp ngy nay, cn âäúi
våïi cạc bng bàòng sạp thç ta lải phạt hiãûn tháúy chụng liãn quan trỉûc tiãúp âãún sỉû xút
hiãûn ca säø sạch kãú toạn v cúi cng l cạc bng ghi chẹp bàòng gäúm lải cọ kãút cáúu
gàõn liãưn våïi cạc tåì chi phiãúu hiãûn nay.

Vo nhỉỵng nàm ca tháûp niãn cúi thãú k XV (1491 - 1495), mäüt nh toạn hc
ngỉåìi cọ tãn l Fra Luca Pacioli â viãút nãn cún sạch trçnh by cạc ngun tàõc càn
bn vãư mäüt phỉång phạp ghi chẹp cạc quan hãû kinh tãú phạt sinh, gi l ghi kẹp. Sau
ny ngỉåìi ta gi l hãû thäúng kãú toạn kẹp. Cho âãún ngy nay chụng ta phi thỉìa nháûn
ràòng viãûc phạt minh ra hãû thäúng kãú toạn kẹp l mäüt trong nhỉỵng khạm phạ läùi lảc cho
sỉû phạt triãøn x häüi loi ngỉåìi.

Ngy nay, cng våïi sỉû tiãún bäü ca khoa hc k thût tuy kãú toạn â phạt triãøn åí
mỉïc âäü cao, con ngỉåìi â biãút ạp dủng mạy vi tênh v cạc cäng củ hiãûn âải khạc vo
cäng tạc kãú toạn song cng chỉa thãø v khäng thãø khäng dỉûa vo ngun l kãú toạn
kẹp âỉåüc viãút trong sạch ca Äng Luca.

Bn vãư viãûc nghiãn cỉïu khoa hc kãú toạn cọ khạ nhiãưu trỉåìng phại l lûn song
cáưn nháún mảnh mäüt âiãưu ràòng:" Hảch toạn kãú toạn khäng phi ra âåìi tỉì khi cọ kãú
toạn kẹp m hảch toạn kãú toạn ra âåìi cng våïi nãưn kinh tãú hng hoạ". Âiãưu ny â
âỉåüc cạc trỉåìng phại nghiãn cỉïu âãưu cäng nháûn. Trãn cå såí kãút håüp cạc trỉåìng phại l
lûn chênh, mäüt säú nh nghiãn cỉïu kinh tãú â âục kãút lải nhỉ sau:

Trong thåìi k Ngun thu, sn xút tỉû cung tỉû cáúp thç hảch toạn â xút hiãûn
nhỉng chỉa phi l hảch toạn kãú toạn, viãûc hảch toạn chè âỉåüc thỉûc hiãûn mäüt cạch âån
gin nhỉ âạnh dáúu lãn thán cáy hay büc nụt dáy...Trong thåìi k ny hảch toạn chè l
hảch toạn bàòng hiãûn váût v âỉåüc sỉí dủng phủc vủ cho låüi êch ca ton x häüi.

khoa hc kãú toạn cng s phạt triãøn cng våïi sỉû phạt triãøn ca khoa hc k thût.
C
ọ thãø kãút lûn ràòng:Hảch toạn kãú toạn l mäüt khoa hc kinh tãú ra âåìi v phạt triãøn cng våïi quạ
trçnh phạt triãøn ca nãưn sn xút x häüi v phủc vủ trỉûc tiãúp cho nãưn sn xút x häüi.

Tuy nhiãn gii thêch thût ngỉỵ ny nhỉ thãú no cn ty thüc vo cạch diãùn âảt
ngän ngỉỵ v âiãưu kiãûn củ thãø ca mäùi nỉåïc. Chàóng hản theo âiãưu 4 ca Lût Kãú toạn
Viãût Nam â âỉåüc Qúc häüi thäng qua ngy 17/06/2003, thç thût ngỉỵ Kãú toạn âỉåüc
gii thêch nhỉ sau:
Kãú toạn l viãûc thu tháûp, kiãøm tra, phán têch v xỉí l thäng tin kinh tãú, ti chênh
dỉåïi hçnh thỉïc giạ trë, hiãûn váût v thåì
i gian lao âäüng.

Khi sn xút x häüi phạt triãøn våïi quy mä ngy cng cao cng våïi cạc quy lût
kinh tãú måïi phạt sinh s tảo âiãưu kiãûn cho hảch toạn kãú toạn phạt triãøn khäng ngỉìng vãư
mi màût: c näüi dung phỉång phạp láùn hçnh thỉïc täø chỉïc, nhàòm cung cáúp thäng tin vãư
cạc hoảt âäüng kinh tãú xy ra âãún cạc ch thãø mäüt cạch täút nháút, hiãûu qu nháút theo tỉìng
mủc âêch củ thãø ca âäúi tỉåüng sỉí dủng thäng tin.
Âàûc biãût l trong thåìi âải cäng nghãû thäng tin phạt triãøn nhỉ hiãûn nay, hảch toạn
kãú toạn â dáưn chuøn sang hãû thäúng xỉí l tỉû âäüng hoạ v khäng ngỉìng phạt triãøn
c
ng våïi sỉû phạt triãøn ca khoa hc k thût.

6
1.2 CHỈÏC NÀNG, NHIÃÛM VỦ CA HẢCH TOẠN KÃÚ TOẠN

Trỉåïc khi âi vo chỉïc nàng v nhiãûm vủ ca hảch toạn kãú toạn, cáưn phi khàóng


b. Chỉïc nàng giạm âäúc (Chỉïc nàng kiãøm tra)

Chỉïc nàng giạm âäúc thãø hiãûn åí viãûc thäng qua säú liãûu â âỉåüc phn ạnh, kãú
toạn s nàõm âỉåüc mäüt cạch cọ hãû thäúng ton bäü quạ trçnh v kãút qu hoảt âäüng ca âån
vë lm cå såí cho viãûc âạnh giạ âụng âàõn v kiãøm soạt chàût ch tçnh hçnh cháúp hnh lût
phạp ca cạc âån vë trong cäng tạc qun l kãú toạn - ti chênh. Chỉïc nàng ny nhàòm
giụp cho hoảt âäüng ca âån vë ngy cng âảt hiãûu qu cao hån.

c. Mäúi liãn hãû giỉỵa cạc chỉïc nàng

Chỉïc nàng phn ạnh v chỉïc nàng giạm âäúc cọ mäúi liãn hãû chàût ch våïi nhau,
thãø hiãûn nhỉ sau:

Chỉïc nàng phn ạnh l âäúi tỉåüng ca chỉïc nàng giạm âäúc, chỉïc nàng giạm âäúc
l cäng củ âän âäúc chỉïc nàng phn ạnh âỉåüc chênh xạc, r rng v âáưy â hån.

7
Vồùi caùc chổùc nng trón, kóỳ toaùn õaợ trồớ thaỡnh cọng cuỷ hóỳt sổùc quan troỹng trong
cọng taùc quaớn lyù cuớa baớn thỏn õồn vở tọứ chổùc kóỳ toaùn vaỡ caùc chổùc nng naỡy cuợng rỏỳt
cỏửn thióỳt õọỳi vồùi caùc õọỳi tổồỹng khaùc coù quyóửn lồỹi trổỷc tióỳp hoỷc giaùn tióỳp õọỳi vồùi hoaỷt
õọỹng cuớa õồn vở tọứ chổùc kóỳ toaùn, nhổ : ngổồỡi chuớ sồớ hổợu vọỳn cuớa õồn vở, ngổồỡi cung
cỏỳp tờn duỷng, haỡng hoaù - dởch vuỷ, caùc nhaỡ õỏửu tổ, caùc cồ quan taỡi chờnh hoỷc caùc cồ
quan chổùc nng khaùc.

1.2.3 Nhióỷm vuỷ cuớa haỷch toaùn kóỳ toaùn

Theo õióửu 5 Luỏỷt kóỳ toaùn, nhióỷm vuỷ cuớa Kóỳ toaùn õổồỹc õỷt ra mọỹt caùch tọứng quaùt
nhổ sau:
- Thu thỏỷp, xổớ lyù thọng tin, sọỳ lióỷu kóỳ toaùn theo õọỳi tổồỹng vaỡ nọỹi dung cọng vióỷc

Kóỳ toaùn quaớn trở coù õỷc õióứm cồ baớn laỡ khọng nhổợng phaớn aùnh nhổợng sổỷ kióỷn õaợ
xaớy ra, maỡ coỡn phaớn aùnh nhổợng sổỷ kióỷn õang vaỡ seợ xaớy ra trong tổồng lai.
8
Thäng tin ca kãú toạn qun trë cung cáúp gàõn liãưn våïi tỉìng bäü pháûn chỉïc nàng
hoảt âäüng trong âån vë. Màût khạc kãú toạn qun trë cọ tênh linh hoảt v thêch ỉïng cao.

Nhiãûm vủ ca kãú toạn ti chênh v kãú toạn qun trë tuy cọ khạc nhau nhỉng âãưu
phủc vủ chung cho mäüt mủc âêch ca ngỉåìi sỉí dủng kãú toạn.Váûy, cọ thãø tọm tàõt nhiãûm
vủ ca hảch toạn kãú toạn nọi chung l cung cáúp thäng tin mang tênh xun sút nhàòm
phn ạnh thäng tin vãư cạc sỉû kiãûn kinh tãú â xy ra, âang xy ra v sàõp xy ra trong
mäüt âån vë âãún cạc âäúi tỉåüng quan tám.
1.3 U CÁƯU ÂÄÚI VÅÏI HẢCH TOẠN KÃÚ TOẠN V MÄÜT SÄÚ NGUN TÀÕC
KÃÚ TOẠN CHUNG ÂỈÅÜC THỈÌA NHÁÛN

1.3.1 u cáưu âäúi våïi hảch toạn kãú toạn

Âãø thỉûc hiãûn âáưy â chỉïc nàng v phạt huy vai tr ca kãú toạn, Chøn mỉûc kãú
toạn chung säú 01 ban hnh km theo Quút âënh ca Bäü trỉåíng Bäü ti chênh säú
165/2002/QÂ-BTC ngy 31/12/2002 v Lût Kãú toạn âỉåüc Qúc häüi nỉåïc Cäüng ha
X häüi ch nghéa Viãût Nam thäng qua ngy 17/06/2003 â âỉa ra mäüt säú u cáưu âäúi
våïi cäng tạc kãú toạn, cọ thãø täøng håüp v khại quạt lải thnh cạc u cáưu nhỉ sau:
* Thäng tin hảch toạn kãú toạn cung cáúp phi phn ạnh chênh xạc, trung thỉûc v
khạch quan thỉûc tãú hoảt âäüng cu âån vë.
Nghéa l cạc thäng tin v säú liãûu kãú toạn phi âỉåüc ghi chẹp, bạo cạo trãn cå såí
ca
ïc bàòng chỉïng âáưy â, khạch quan v âụng våïi thỉûc tãú vãư hiãûn trảng, bn cháút näüi
dung cng nhỉ giạ trë ca nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh phạt sinh. Màût khạc, cạc thäng
tin v säú liãûu kãú toạn phi âỉåüc ghi chẹp v bạo cạo âụng våïi thỉûc tãú, khäng bë xun
tảc, khäng bë bọp mẹo.
Khäng nãn quan niãûm viãûc ghi säø kãú toạn l chè âãø âäúi phọ våïi nhỉỵng u cáưu

cháûm trãù, giụp cho nh qun l v cạc cå quan Nh nỉåïc nháûn biãút këp thåìi hoảt âäüng
ca âån vë.

u cáưu ny âi hi kãú toạn phi âỉåüc täø chỉïc khoa hc v ỉïng dủng nhỉỵng
tiãún bäü ca khoa hc vo cäng tạc kãú toạn.

* Thäng tin hảch toạn kãú toạn cung cáúp phi phn ạnh âáưy â, ton diãûn vãư mi
hoảt âäüng kinh tãú ti chênh ca âån vë. Trãn cå såí nhỉỵng thäng tin âỉåüc cung cáúp âáưy
â âọ, nh qun l måïi cọ thãø ra cạc quút âënh âụng âàõn, thục âáøy sỉû phạt triãøn ca
âån vë.

* Thäng tin v säú liãûu kãú toạn âỉåüc cung cáúp hồûc trçnh by trong bạo cạo ti
chênh phi r rng, dãù hiãøu, âm bo cho cạc âäúi tỉåüng sỉí dủng thäng tin âãưu nhçn
nháûn âụng vãư thỉûc trảng hoảt âäüng ca âån vë.
Nhỉỵng thäng tin v säú liãûu vãư nhỉỵng váún âãư phỉïc tảp trong bạo cạo ti chênh
phi âỉåüc gii trçnh trong pháưn thuút minh.
1.3.2 Mäüt säú ngun tàõc kãú toạn chung âỉåüc thỉìa nháûn

Ngun tàõc kãú toạn chung âỉåüc thỉìa nhánû l nhỉỵng ngun tàõc âỉåüc U ban
xáy dỉûng cạc chøn mỉûc kãú toạn qúc tãú (IASC - International Accounting Standard
Committee
) ban hnh nhàòm âỉa ra nhỉỵng tun bäú chung, tiãúng nọi chung vãư phỉång
phạp, vãư cạc quy âënh, cạc hỉåïng dáùn trong quạ trçnh thỉûc hiãûn nhiãûm vủ hảch toạn kãú
toạn.

Trong cäng tạc kãú toạn cáưn phi cọ cạc ngun tàõc chung âỉåüc thỉìa nháûn trãn l
vç hoảt âäüng ca cạc âån vë khäng chè âọng khung trong phảm vi mäùi nỉåïc m cn
ngy cng cọ xu hỉåïng häüi nháûp trong khu vỉûc cng nhỉ trãn ton thãú giåïi, âiãưu âọ âi
hi phi tçm âỉåüc ngän ngỉỵ chung trong cäng tạc kãú toạn ti chênh, âọ l cạc ngun
tàõc kãú toạn chung âỉåüc thỉìa nháûn.

cho hoảt âäüng ca âån vë chỉï khäng phi âãø bạn.
Gi thiãút ny cn nháún mảnh ràòng ti sn ca âån vë khäng cáưn phi âạnh giạ

theo giạ thë trỉåìng trỉì trỉåìng håüp cọ sỉû gim giạ hãû thäúng v liãn tủc, ta s sỉí dủng
ngun tàõc khạc âãø chi phäúi. Nãúu âån vë cọ nguy cå bë phạ sn, chøn bë ngỉng hoảt
âäüng thç giạ thë trỉåìng lải tråí nãn cáưn thiãút khi láûp bạo cạo ti chênh.

1.3.2.3-Khại niãûm thỉåïc âo tiãưn tãû

Thỉåïc âo tiãưn tãû l âàûc trỉng cå bn ca hảch toạn kãú toạn. Táút c cạc âäúi
tỉåüng, cạc quạ trçnh hoảt âäüng cng nhỉ cạc nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh phạt sinh âãưu
phi phn ạnh thäng qua mäüt thỉåïc âo tiãưn tãû thäúng nháút - gi l âån vë tiãưn tãû.
Chè cọ thỉåïc âo tiãưn tãû thäúng nháút måïi l âån vë tênh toạn, täøng håüp cạc chè tiãu
phủc vủ cho cäng viãûc phán têch, so sạnh, âạnh giạ.

11
Khại niãûm ny cn gi thiãút ràòng sỉû thay âäøi sỉïc mua ca âån vë tiãưn tãû xem
nhỉ khäng âạng kãø. Trỉì trỉåìng håüp cọ lảm phạt låïn, âäưng tiãưn máút giạ âäưng loảt thç kãú
toạn s ạp dủng gii phạp riãng âãø gii quút.

1.3.2.4- Khại niãûm k kãú toạn

Khại niãûm ny cho ràòng thåìi gian hoảt âäüng ca cạc âån vë kãú toạn cáưn phi
âỉåüc chia thnh nhiãưu k kãú toạn näúi tiãúp nhau.V k kãú toạn âỉåüc hiãøu l khong thåìi
gian xạc âënh tỉì thåìi âiãøm âån vë bàõt âáưu ghi säø kãú toạn âãún thåìi âiãøm kãút thục viãûc ghi
säø kãú toạn, khọa säø kãú toạn âãø láûp bạo cạo kãú toạn, ti chênh.
Bạo cạo kãú toạn, ti chênh phi phn ạnh âỉåüc tçnh hçnh v kãút qu hoảt âäüng,
tçnh hçnh ti sn, ngưn väún...nhàòm phủc vủ cho u cáưu so sạnh, täøng håüp, kiãøm tra v
âạnh giạ ca cạc âäúi tỉåüng khạc nhau.


giaù thỏỳp hồn giaù trở cuớa caùc khoaớn nồỹ phaới traớ vaỡ chi phờ.
ổùng trổồùc bióỳn õọỹng tng giaù caớ
khọng cỏửn thióỳt
phaới õióửu chốnh tng, ngổồỹc
laỷi õổùng trổồùc bióỳn õọỹng giaớm giaù caớ cỏửn phaới lỏỷp ngay caùc khoaớn dổỷ phoỡng giaớm giaù.

1.3.2.7- Nguyón từc phuỡ hồỹp (tổồng xổùng)
Nguyón từc phuỡ hồỹp yóu cỏửu vióỷc ghi nhỏỷn doanh thu vaỡ chi phờ phaới phuỡ hồỹp
vồùi nhau.
Ghi nhỏỷn mọỹt khoaớn doanh thu thỗ phaới ghi nhỏỷn mọỹt khoaớn chi phờ tổồng ổùng
coù lión quan õóỳn vióỷc taỷo ra doanh thu õoù.
Chi phờ tổồng ổùng vồùi doanh thu bao gọửm chi phờ cuớa kyỡ taỷo ra doanh thu vaỡ chi
phờ cuớa caùc kyỡ trổồùc hoỷc chi phờ phaới traớ nhổng lión quan õóỳn doanh thu kyỡ õoù.
Ngoaỡi ra õóứ so saùnh caùc chố tióu cuỡng kyỡ nm trổồùc vồùi nm nay hay sọỳ lióỷu baùo
caùo, ta phaới sổớ duỷng caùc thọng sọỳ vaỡ phổồng phaùp xaùc õởnh phuỡ hồỹp giổợa caùc chố tióu
mồùi õaớm baớo õổồỹc õọỹ chờnh xaùc.

1.3.2.8- Nguyón từc ghi nhỏỷn doanh thu (aùp duỷng cho cọng taùc kóỳ toaùn cuớa caùc
doanh nghióỷp)

Nguyón từc naỡy quy õởnh caùch xaùc õởnh thồỡi õióứm ghi nhỏỷn doanh thu.
Thồỡi õióứm ghi nhỏỷn doanh thu laỡ thồỡi õióứm õồn vở chuyóứn giao cho ngổồỡi mua
quyóửn sồớ hổợu haỡng hoaù, saớn phỏứm, lao vuỷ...vaỡ ngổồỹc laỷi õồn vở õổồỹc sồớ hổợu mọỹt khoaớn
tióửn hay mọỹt khoaớn nồỹ tổồng ổùng.
Tuỡy theo tổỡng trổồỡng hồỹp cuỷ thóứ doanh nghióỷp coù thóứ choỹn mọỹt trong caùc
phổồng phaùp sau: ghi doanh thu theo sọỳ tióửn thổỷc thu; ghi doanh thu theo phổồng phaùp
traớ goùp vaỡ ghi doanh thu theo phỏửn trm hoaỡn thaỡnh.
1.3.2.9- Nguyón từc nhỏỳt quaùn

Nguyón từc naỡy yóu cỏửu trong cọng taùc kóỳ toaùn phaới baớo õaớm caùc khaùi nióỷm, caùc

thäng tin âọ thiãúu chênh xạc cọ thãø lm sai lãûch âạng kãø bạo cạo ti chênh, lm nh
hỉåíng âãún cạc quút âënh kinh tãú ca ngỉåìi sỉí dủng bạo cạo ti chênh.
Tênh trng úu phủ thüc vo âäü låïn v tênh cháút ca thäng tin hồûc cạc sai sọt
âỉåüc âạnh giạ trong hon cnh củ thãø. Tênh tr
ng úu âỉåüc xem xẹt c vãư âënh lỉåüng
v âënh tênh.

Mäüt thäng tin, mäüt váún âãư hay mäüt úu täú âỉåüc xem l trng úu hay khäng
trng úu tu thüc vo âàûc âiãøm kinh tãú k thût ca âån vë, vo trçnh âäü ca nh
qun l v cå chãú qun l vé mä ca Nh nỉåïc.
1.3.2.12- Ngun tàõc cäng khai

Ngun tàõc cäng khai u cáưu cạc bạo cạo ti chênh phi phn ạnh âáưy â cạc
thäng tin quan trng liãn quan âãún hoảt âäüng ca âån vë v phi âỉåüc cäng khai theo
lût âënh.

Nhỉỵng thäng tin trãn bạo cạo phi r rng, dãù hiãøu v phi cọ cạc gii trçnh cáưn
thiãút phủc vủ cho cạc âäúi tỉåüng quan tám.

1.4 ÂÄÚI TỈÅÜNG CA HẢCH TOẠN KÃÚ TOẠN

Âãø thỉûc hiãûn täút cäng tạc kãú toạn thç váún âãư âáưu tiãn âỉåüc âàût ra l phi xạc
âënh âụng âäúi tỉåüng ca hảch toạn kãú toạn.

Khi xem xẹt mäüt âån vë báút k d l mäüt cå quan nh nỉåïc, mäüt doanh nghiãûp,
mäüt âån vë hnh chênh sỉû nghiãûp hay mäüt täø chỉïc x häüi ...ta âãưu bàõt gàûp mäüt säú cạc
âäúi tỉåüng cáưn thiãút cho hoảt âäüng ca âån vë, âọ chênh l cạc loải ti sn.

14
Cạc loải ti sn trãn thüc quưn såí hỉỵu, qun l hồûc sỉí dủng láu di ca âån


Càn cỉï vo âàûc âiãøm ln chuøn giạ trë, ti sn âỉåüc chia thnh hai nhọm låïn
l ti sn cäú âënh v ti sn lỉu âäüng. Trong âọ:
*
Ti sn cäú âënh
Ti sn cäú âënh l nhỉỵng tỉ liãûu lao âäüng tho mn hai âiãưu kiãûn:

- Vãư thåìi gian sỉí dủng: cọ thåìi gian sỉí dủng di thỉåìng l trãn mäüt nàm
- Vãư giạ trë: phi låïn hån mäüt giạ trë quy âënh.

Giạ trë quy âënh ny tu thüc vo tỉìng thåìi k, càn cỉï vo âiãưu kiãûn thỉûc tiãùn,
nhu cáưu sỉí dủng cạc loải ti sn v màût bàòng giạ c m cå quan chỉïc nàng ca Nh
nỉåïc s ban hnh mỉïc giạ củ thãø.Vê dủ, hiãûn nay chãú âäü quy âënh l tỉì 5 triãûu âäưng tråí
lãn.
15
Ti sn cäú âënh âỉåüc chia thnh cạc loải:
- Ti sn cäú âënh hỉỵu hçnh l nhỉỵng ti sn cọ hçnh thại biãøu hiãûn dỉåïi dảng váût
cháút, củ thãø nhỉ nh xỉåíng, mạy mọc thiãút bë.Chàóng hản trong xáy dỉûng cọ mạy âo,
mạy âáưm âáút, mạy träün bã täng...

- Ti sn cäú âënh vä hçnh l nhỉỵng ti sn cọ hçnh thại biãøu hiãûn åí dảng phi váût
cháút , nhỉ: bàòng phạt minh sạng chãú, quưn sỉí dủng âáút, nhn hiãûu thỉång mải...
- Ti sn cäú âënh ti chênh l nhỉỵng loải chỉïng chè cọ giạ våïi thåìi hản di trãn
mäüt nàm v giạ trë cng tho mn theo quy âënh ca Nh nỉåïc.
- Ti sn cäú âënh khạc

* Ti sn lỉu âäüng

Trong doanh nghiãûp sn xút kinh doanh, ti sn lỉu âäüng âỉåüc hiãøu l cạc loải
âäúi tỉåüng lao âäüng v mäüt säú tỉ liãûu lao âäüng khäng tho mn âiãưu kiãûn lm ti sn cäú

thnh láûp doanh nghiãûp v hng nàm thỉåìng âỉåüc bäø sung tỉì låüi nhûn kinh doanh v
sỉû âọng gọp ca cạc ch såí hỉỵu.
16
Tuyỡ thuọỹc vaỡo loaỷi hỗnh doanh nghióỷp maỡ nguọửn vọỳn chuớ sồớ hổợu do mọỹt hay
nhióửu ngổồỡi cuỡng tham gia õoùng goùp.
ỷc trổng cồ baớn cuớa nguọửn vọỳn chuớ sồớ hổợu laỡ nguọửn vọỳn daỡi haỷn vaỡ khọng cam
kóỳt phaới traớ.
Nguọửn vọỳn chuớ sồớ hổợu bao gọửm nguọửn vọỳn kinh doanh vaỡ caùc quyợ chuyón
duỡng, caùc nguọửn vọỳn õỏửu tổ vaỡ lồỹi nhuỏỷn chổa phỏn phọỳi.

* Nồỹ phaới traớ

ỏy laỡ nguọửn vọỳn bọứ sung quan troỹng nhũm õaùp ổùng õuớ cho nhu cỏửu vọỳn saớn
xuỏỳt kinh doanh.
Nồỹ phaới traớ bao gọửm caùc khoaớn nồỹ ngừn haỷn, nồỹ daỡi haỷn cuớa ngỏn haỡng, cuớa caùc
tọứ chổùc kinh tóỳ, cuớa caùc caù nhỏn...
Nguọửn vọỳn naỡy luọn luọn tọửn taỷi song song vồùi nguọửn vọỳn chuớ sồớ hổợu, sổỷ hióỷn
hổợu cuớa noù nhổ mọỹt lồỡi nhừc nhồớ caùc doanh nghióỷp cỏửn phaới thỏỷn troỹng vaỡ coù traùch
nhióỷm trong vióỷc hoaỡn traớ.

Vóử nọỹi dung, caùc nồỹ phaới traớ chia thaỡnh:
+ Nồỹ ngừn haỷn laỡ nhổợng khoaớn nồỹ coù thồỡi haỷn dổồùi mọỹt nm, gọửm:
- Vay ngừn haỷn cuớa ngỏn haỡng vaỡ caùc õọỳi tổồỹng cho vay khaùc
- Nồỹ daỡi haỷn õóỳn haỷn traớ
- Phaới traớ cho ngổồỡi baùn
- Phaới traớ phaới nọỹp cho ngỏn saùch Nhaỡ nổồùc
- Phaới traớ cho cọng nhỏn vión
- Caùc chi phờ phaới traớ
- Phaới traớ nọỹi bọỹ
- Phaới traớ khaùc...

hồûc mäüt säú cạc ti sn.

Xẹt trãn quan âiãøm nghiãn cỉïu ca triãút hc duy váût biãûn chỉïng, ti sn v
ngưn väún l hai màût ca mäüt âäúi tỉåüng gi chung l
" TI SN ".

Thût ngỉỵ
" TI SN "
khäng hon ton âäưng nháút våïi thût ngỉỵ ti sn â âãư cáûp
trỉåïc âọ. Nọ âỉåüc sỉí dủng åí âáy âãø chè mäüt thỉûc thãø âang thỉûc tãú täưn tải, thỉûc thãø ny
cọ thãø biãøu hiãûn dỉåïi dảng váût cháút hồûc phi váût cháút. Khi âỉïng trỉåïc sỉû täưn tải mäüt
"
TI SN "
nhỉ thãú ta phi nghé âãún hai màût, âọ l:

- Giạ trë ca
" TI SN "
bàòng bao nhiãu (?).Tr låìi cáu hi ny chênh l biãøu hiãûn
ca màût ti sn
-
" TI SN "
ny âỉåüc hçnh thnh tỉì ngưn väún no (?) hồûc do âáu m cọ (?)
phủc vủ cho mủc âêch gç, sỉí dủng cho bäü pháûn no (?). Tr låìi cho cạc cáu hi ny
chênh l biãøu hiãûn ca màût ngưn väún.

* Xút phạt tỉì viãûc phán têch mäúi quan hãû giỉỵa ti sn v ngưn väún nhỉ trãn,
ta cọ cạc phỉång trçnh kãú toạn nhỉ sau:

- Phỉång trçnh kãú toạn täøng quạt:
Täøng giạ trë ti sn = Täøng ngưn väún (1)
19
CHỈÅNG 2

PHỈÅNG PHẠP CHỈÏNG TỈÌ KÃÚ TOẠN 2.1 NÄÜI DUNG, NGHÉA CA PHỈÅNG PHẠP CHỈÏNG TỈÌ KÃÚ TOẠN
Âãư cáûp vãư hoảt âäüng kãú toạn ca mäüt âån vë, khäng thãø khäng âãư cáûp âãún
nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh, båíi vç nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh l nhỉỵng hoảt âäüng
phạt sinh củ thãø lm tàng, gim ti sn, ngưn hçnh thnh ti sn ca âån vë kãú toạn.
Nhỉỵng nghiãûp vủ ny cọ thãø diãùn ra mi lục, mi nåi trong quạ trçnh hoảt âäüng
ca âån vë, âi hi phi cọ mäüt phỉång phạp
" sao chủp"
lải tỉìng nghiãûp vủ kinh tãú, ti
chênh phạt sinh âãø theo di këp thåìi v phn ạnh chênh xạc sỉû biãún âäüng ca tỉìng âäúi
tỉå
üng ti sn, ngưn hçnh thnh ti sn- gi chung l thu tháûp thäng tin ban âáưu.

Tuy cạc nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh phạt sinh liãn quan âãún ti sn, ngưn väún


20
* Thäng tin këp thåìi vãư tçnh trảng v sỉû váûn âäüng ca tỉìng âäúi tỉåüng hảch
toạn kãú toạn theo u cáưu ca cäng tạc qun l nghiãûp vủ.

Våïi näüi dung ny, phỉång phạp chỉïng tỉì cọ hçnh thỉïc biãøu hiãûn l quy trçnh
ln chuøn chỉïng tỉì. Quy trçnh ln chuøn chỉïng tỉì âỉåüc âënh nghéa l mäüt kãú
hoảch ln chuøn chỉïng tỉì, nhàòm ln chuøn chỉïng tỉì giỉỵa cạc bäü pháûn liãn quan
cọ nhu cáưu thäng tin vãư cạc nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh phạt sinh âỉåüc phn ạnh trong
chỉïng tỉì, giụp cho cạc bäü pháûn liãn quan âọ thu nháûn, xỉí l v cung cáúp nhỉỵng thäng
tin ban âáưu cáưn thiãút vãư sỉû váûn âäüng ca cạc âäúi tỉåüng hảch toạn kãú toạn cho nh
qun l.
Quy trçnh ny do kãú toạn thiãút láûp, nọ cọ thãø âỉåüc thay âäøi theo tỉìng thåìi k
tu thü
c vo cå cáúu, vo u cáưu cäng tạc qun l åí cạc âån vë.

Váûy:
Phỉång phạp chỉïng tỉì l phỉång phạp sỉí dủng bn chỉïng tỉì kãú toạn âãø phn
ạnh cạc nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh thỉûc sỉû â phạt sinh theo thåìi gian, âëa âiãøm v
näüi dung kinh tãú, sau âọ cung cáúp këp thåìi nhỉỵng thäng tin trãn bn chỉïng tỉì cho cạc
bäü pháûn qun l cọ liãn quan âäưng thåìi cung cáúp thäng tin cho viãûc ghi säø kãú toạn.
2.1.2 nghéa ca phỉång phạp chỉïng tỉì

Phỉång phạp chỉïng tỉì täưn tải trong hãû thäúng cạc phỉång phạp hảch toạn kãú
toạn v cọ nghéa nhỉ sau:

- Våïi tênh âa dảng v váûn âäüng khäng ngỉìng ca âäúi tỉåüng hảch toạn kãú toạn,
chỉïng tỉì l phỉång phạp thêch håüp nháút, nhàòm "sao chủp" ngun hçnh trảng thại ca
âäúi tỉåüng hảch toạn kãú toạn thäng qua viãûc ghi chẹp lải nhỉỵng nghiãûp vủ kinh tãú, ti
chênh phạt sinh vo bn chỉïng tỉì.

phạp, håüp lãû.
Nhỉ váûy thỉûc cháút ca chỉïng tỉì kãú toạn l nhỉỵng loải giáúy tåì â in sàơn (hồûc
chỉa in sàơn) theo máùu quy âënh, âỉåüc sỉí dủng âãø ghi chẹp nhỉỵng näü
i dung väún cọ ca
cạc nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh phạt sinh v â thỉûc sỉû hon thnh trong quạ trçnh hoảt
âäüng ca âån vë, gáy ra sỉû biãún âäüng âäúi våïi cạc loải ti sn, cạc loải ngưn väún cng
nhỉ cạc âäúi tỉåüng kãú toạn khạc.

Chỉïng tỉì kãú toạn phi láûp theo âụng quy âënh trong chãú âäü hiãûn hnh v phi
ghi chẹp r rng, âáưy â, chênh xạc, këp thåìi âụng våïi sỉû thỉûc nghiãûp vủ kinh tãú, ti
chênh phạt sinh.

Láûp chỉïng tỉì l mäüt phỉång phạp kãú toạn cáưn thiãút âỉåüc sỉí dủng âãø phn ạnh
cạc nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh â phạt sinh hồûc â thỉûc sỉû hon thnh trãn giáúy tåì
theo máùu quy âënh, theo thåìi gian v âëa âiãøm phạt sinh củ thãø.

Láûp chỉïng tỉì l kháu âáưu tiãn trong ton bäü cäng tạc kãú toạn ca âån vë, nọ l
nhán täú âáưu tiãn nh hỉåíng âãún cháút lỉåüng cäng tạc hảch toạn kãú toạn.Vç váûy khi láûp
chỉïng tỉì kãú toạn cáưn phi âm bo cạc u cáưu:

- R rng, âáưy â, chênh xạc, këp thåìi
- Håüp lãû v håüp phạp

Âm bo âỉåüc cạc u cáưu trãn sỵ giụp cho cäng tạc kãú toạn phn ạnh âáưy â,
chênh xạc v këp thåìi mi sỉû biãún âäüng vãư ti sn v ngưn väún trong âån vë, cho phẹp
giạm âäúc mäüt cạch liãn tủc v chàût ch mi nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh trong khi v
sau khi phạt sinh cng nhỉ â hon thnh.

Ngoi viãûc âm bo tênh phạp l cho säú liãûu khi ghi vo säø kãú toạn, viãûc láûp
chỉïng tỉì âụng theo cạc u cáưu trãn cn cọ tạc dủng gọp pháưn ngàn ngỉìa cạc hiãûn

Vờ du
ỷ: Phióỳu xuỏỳt kho, Phióỳu nhỏỷp kho...

Chổùng tổỡ thuớ tuỷc kóỳ toaùn
laỡ loaỷi chổùng tổỡ tọứng hồỹp caùc nghióỷp vuỷ kinh tóỳ, taỡi
chờnh phaùt sinh coù lión quan theo tổỡng õọỳi tổồỹng kóỳ toaùn cuỷ thóứ nhũm taỷo sổỷ tióỷn lồỹi
trong vióỷc ghi sọứ vaỡ õọỳi chióỳu vồùi caùc taỡi lióỷu. Loaỷi chổùng tổỡ naỡy chố laỡ chổùng tổỡ trung
gian nón phaới coù chổùng tổỡ ban õỏửu õờnh keỡm theo thỗ mồùi õuớ cồ sồớ phaùp lyù chổùng minh
cho caùc nghióỷp vuỷ kinh tóỳ, taỡi chờnh õaợ phaùt sinh.
Vờ duỷ: Chổùng tổỡ ghi sọứ trong hỗnh thổùc kóỳ toaùn chổùng tổỡ ghi sọứ (seợ õổồỹc trỗnh
baỡy trong chổồng 5)

Chổùng tổỡ lión hồỹp laỡ loaỷi chổùng tổỡ kóỳt hồỹp nhióửu loaỷi cọng duỷng kóứ trón trón
mọỹt chổùng tổỡ.
Vờ duỷ: Hoaù õồn kióm phióỳu xuỏỳt kho, Lóỷnh chi kióm phióỳu chi...

Caùch phỏn loaỷi naỡy nhũm giuùp cho kóỳ toaùn vión lổỷa choỹn vaỡ sổớ duỷng chổùng tổỡ
hồỹp lyù , phuỡ hồỹp vồùi cọng duỷng cuớa tổỡng loaỷi chổùng tổỡ.
b. Phỏn loaỷi theo õởa õióứm lỏỷp chổùng tổỡ
Theo õởa õióứm lỏỷp chổùng tổỡ ngổồỡi ta thổồỡng chia chuùng thaỡnh chổùng tổỡ bón
trong (nọỹi bọỹ) vaỡ chổùng tổỡ bón ngoaỡi. Trong õoù:

Chổùng tổỡ bón trong laỡ loaỷi chổùng tổỡ õổồỹc lỏỷp trong phaỷm vi õồn vở, tọứ chổùc kóỳ
toaùn khọng phuỷ thuọỹc vaỡo õỷc õióứm cuớa nghióỷp vuỷ kinh tóỳ, taỡi chờnh phaùt sinh. Coù mọỹt
sọỳ chổùng tổỡ bón trong chố lión quan õóỳn caùc nghióỷp vuỷ kinh tóỳ, taỡi chờnh giaới quyóỳt
trong nọỹi bọỹ õồn vở. Chúng haỷn : Phióỳu xuỏỳt vỏỷt tổ cho phỏn xổồớng saớn xuỏỳt, Baớng kó
23
thanh toạn lỉång, Biãn bn kiãøm kã näüi bäü...Mäüt bäü pháûn khạc ca chỉïng tỉì bãn trong
âỉåüc láûp tải âån vë kãú toạn, nhỉng gii quút cạc mäúi quan hãû kinh tãú våïi cạc âån vë
bãn ngoi.

Cạch phán loải ny giụp cho viãûc lỉûa chn chỉïng tỉì trong cäng tạc kãú toạn cng
nhỉ trong cäng tạc thanh tra, kiãøm tra.
d. Phán loải theo näüi dung kinh tãú ca nghiãûp vủ trãn chỉïng tỉì
Theo näüi dung ca nghiãûp vủ kinh tãú phn ạnh trãn chỉïng tỉì, hãû thäúng chỉïng tỉì
âỉåüc chia thnh nhiãưu loải, chàóng hản:
- Chỉïng tỉì vãư tiãưn màût;
- Chỉïng tỉì vãư váût tỉ;
- Chỉïng tỉì vãư tiãu thủ hng họa;
24
- Chỉïng tỉì vãư thanh toạn: thanh toạn våïi ngán hng, våïi ngán sạch nh nỉåïc,
våïi cäng nhán viãn ...
- Chỉïng tỉì vãư ti sn cäú âënh
- Cạc chỉïng tỉì khạc
Cạch phán loải ny tảo thûn låüi cho viãûc lỉu trỉỵ chỉïng tỉì v xạc âënh thåìi hản
lỉu trỉỵ cho tỉìng loải chỉïng tỉì.
e. Phán loải theo tênh cáúp bạch ca thäng tin trong chỉïng tỉì
Theo cạch phán loải ny chỉïng tỉì âỉåüc chia thnh chỉïng tỉì bçnh thỉåìng v
chỉïng tỉì bạo âäüng.

Chỉïng tỉì bçnh thỉåìng l loải chỉïng tỉì chỉïa âỉûng nhỉỵng thäng tin bçnh thỉåìng
vãư nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh phạt sinh.

Chỉïng tỉì bạo âäüng (cáúp bạch) l loải chỉïng tỉì chỉïa âỉûng nhỉỵng thäng tin vãư
cạc nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh cọ tênh bạo âäüng hồûc cạc nghiãûp vủ diãùn biãún khäng
bçnh thỉåìng cáưn phi cọ cạch xỉí l ngay.

Vê dủ: Váût tỉ sỉí dủng vỉåüt âënh mỉïc, Giáúy bạo thanh toạn tiãưn vay quạ hản...

Cạch phán loải ny giụp cho viãûc theo di këp thåìi tçnh hçnh biãún âäüng ti sn,
ngưn hçnh thnh ti sn ca âån vë. Tỉì âọ nhanh chọng cọ quút âënh xỉí l këp thåìi,


b. Ngy, thạng, nàm láûp chỉïng tỉì kãú toạn

Ngy, thạng, nàm láûp chỉïng tỉì l cạc úu täú xạc âënh vãư thåìi gian, thỉï tỉû nghiãûp
vủ kinh tãú, ti chênh phạt sinh, âáy cng l mäüt úu täú quan trng phủc vủ cho viãûc
qun l chỉïng tỉì v thanh tra ti chênh.
Ngoi ra, ngy thạng nàm trãn chỉïng tỉì cn cọ nghéa hãút sỉïc quan trng trong
cạc vủ tranh cháúp phạp l, cạc vủ ạn âang xẹt xỉí.
c. Tãn, âëa chè ca cạc bãn láûp v nháûn chỉïng tỉì kãú toạn

Cạc bãn láûp v nháûn chỉïng tỉì kãú toạn cọ thãø l mäüt doanh nghiãûp, mäüt cå quan,
mäüt täø chỉïc hồûc mäüt cạ nhán ...
úu täú ny lm cå såí cho viãûc xạc âënh trạch nhiãûm váût cháút âäúi våïi nghiãûp vủ
kinh tãú, ti chênh phạt sinh. Âäưng thåìi l cå såí cho viãûc xạc minh, âäúi chiãúu v kiãøm
tra vãư cạc nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh khi cọ tranh cháúp xy ra.

d. Näüi dung kinh tãú ca chỉïng tỉì kãú toạn

Âáy l mäüt trong nhỉỵng úu täú cå bn nháút ca chỉïng tỉì. Näüi dung kinh tãú ca
chỉïng tỉì chênh l näüi dung ca nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh phạt sinh, nọ cọ tạc dủng
gii thêch r hån vãư nghéa kinh tãú ca nghiãûp vủ, tảo âiãưu kiãûn thûn låüi cho viãûc
kiãøm tra, thanh tra tênh håüp l ca chỉïng tỉì .
Näüi dung nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh trãn chỉïng tỉì phi âỉåüc diãùn âảt ngàõn
gn, r rng bàòng chỉỵ viãút quy âënh thäúng nháút theo Lût kãú toạn v cạc quy âënh liãn
quan.
Näüi dung nghiãûp vủ kinh tãú, ti chênh khäng âỉåüc viãút tàõt, khäng âỉåüc táøy xọa,
sỉía chỉỵa. Cạc thût ngỉỵ âỉåüc sỉí dủng trong näü
i dung chỉïng tỉì phi âm bo thäng
dủng v dãù hiãøu.