Sử dụng thiết bị dạy học dạy các bài về phép tính
trong phạm vi 10
PGS.TS ỡnh Hoan
1. Phép cộng trong phạm vi 10
Trong Toán 1 phép cộng đợc xây dựng nh là phép gộp hai nhóm đồ
vật không giao nhau. Vì vậy khi sử dụng thiết bị để dạy học nội dung này cần
làm rõ đợc ý tởng xây dựng phép cộng đó. Chẳng hạn:
VD1: Phép cộng trong phạm vi 5 (đại diện các phép cộng trong phạm vi
3,4,5).
- Sử dụng tranh vẽ trong sách Toán 1, tr. 49: (Hìnhvẽ 1)
+ Cho phép HS quan sát các tranh vẽ để thấy 4 con cá gộp với (thêm) 1 con
cá đợc 5 con cá hoặc 1 cái mũ gộp với (thêm) 4 cái mũ đợc 5 cái mũ. Từ đó
có phép tính: 4+1=5 hoặc 1+4=5.
+ Tơng tự quan sát tranh con ngỗng, cái áo từ đó có phép tính:
3+2=5 hoặc 2+3=5
+ Chốt lại cho HS quan sát sơ đồ thể hiện đầy đủ ý nghĩa của các phép cộng
trong phạm vi 5: (hình vẽ)
- Sử dụng Bộ đồ dùng học Toán 1:
+ VD: Xây dựng phép tính 3+2=5 có thể thực hiện theo các thao tác sau:
Cho HS lấy ra 3 hình vuông (để thành một nhóm và nêu: Có 3 hình vuông);
lấy thêm hai hình vuông (để thành một nhóm) và nêu: Có 2 hình vuông.
Gộp hai nhóm lại với nhau, rồi đếm đợc 5 hình vuông. Từ đó HS nhận biết:
* 3 hình vuông thêm 2 hình vuông là 5 hình vuông
* 3 hình vuông cộng với 2 hình vuông đợc 5 hình vuông , viết là: 3+2=5
+ Hoặc có thể cho HS thao tác bằng que tính:
Tay phải cầm 3 que tính, tay trái cầm 2 que tính. Gộp số que tính ở cả hai
tay, đợc tất cả 5 que tính. Từ đó hình thành phép tính : 3+2=5.
Ví Dụ 2 : Phép cộng trong phạm vi 7 (đại diện cho các phép cộng trong
phạm vi 6,7,8,9,10).
- Sử dụng tranh vẽ trong sách Toán 1, tr. 68. (Hình vẽ)
+ Cho học sinh quan sát tranh rồi tự ghi (nêu) kết quả phép tính vào chỗ

Bởi vậy khi sử dụng TBDH để dạy học phép trừ cần lột tả đợc ý tởng xây
dựng phép trừ nh nêu trên.
VD1: Phép trừ trong phạm vi 5 (đại diện các phép trừ trong phạm vi 3,4,5).
- Sử dụng tranh vẽ trong sách Toán 1, tr.58:
GV cho HS quan sát các tranh để thấy: Có 5 quả bởi đợc tách thành 2
nhóm nh hình 1 (4 quả ở trên cành với 1 quả đã hái khỏi cành) hoặc hình2 (3
quả ở trên cành với hai quả đã hái khỏi cành), hoặc hình3 (2 quả ở trên cành với
3 quả đã hái khỏi cành), hoặc nhìn hình 4 (1 quả ở trên cành với 4 quả đã hái
khỏi cành). Từ đó hình thành các phép trừ (5-1=4) hặc (5-2=3) hoặc (5-3=2)
hoặc (5-4=1).
Lu ý: +Với các tranh vẽ 5 quả bởi và cách quan sát hình vẽ nh trên, HS
đợc hình thành phép trừ trong phạm vi 5 dới hình thức là Bảng trừ trong phạm
vi 5:
5-1= 4
5-2= 3
5-3= 2
5-4= 1
+ Để HS thấy đợc ý nghĩa phép trừ và quan hệ giữa phép trừ với phép
cộng, cần cho HS quan sát tranh vẽ sau (Sách Toán 1,tr 58)
+ Từ tranh vẽ cho HS thấy đợc, chẳng hạn:
Gộp 4 chấm tròn với 1 chấm tròn đợc 5 chấm tròn (4+1= 5) hoặc gộp 1
chấm tròn với 4 chấm tròn đợc 5 chấm tròn (1+4= 5). Từ 5 chấm tròn bớt đi 1
chấm tròn, còn lại 4 chấm tròn (5-1=4), hoặc trừ 5 chấm tròn bớt đi 4 chấm
tròn, còn lại 1 chấm tròn (5-4=1).
Từ đó có: 4+1=1+4 (cùng bằng 5) và cũng từ phép cộng 4+1=5 ta có hai
phép trừ: 5-1=4; 5-4=1.
- Sử dụng hộp Bộ đồ dùng học Toán 1.
Cho HS lấy ra 5 hình tròn (hoặc 5 hình vuông, 5 hình tam giác) rồi lần lợt:
* Bớt đi 1 hình tròn còn lại 4 hình tròn, ta có : 5-1=4
* Bớt đi 2 hình tròn còn lại 3 hình tròn, ta có : 5-2=3

+ Tách ra bớt 2 hình tròn để có: 7-2 = 5
+ Tách ra bớt 3 hình tròn để có: 7-3 = 4
+ Tách ra bớt 4 hình tròn để có: 7-4 = 3
+ Tách ra bớt 5 hình tròn để có: 7-5 = 2
+ Tách ra bớt 6 hình tròn để có: 7-6 = 1
Với cách này, HS đợc hình thành các phép tính lần lợt theo bảng
trừ trong phạm vi 7 (hình thành phép tính trong bảng).