MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA
DOANH NGHIỆP
1.1. Khái niệm, bản chất và sự cần thiết nâng cao hiệu quả kinh doanh
1.1.1.Khái niệm hiệu quả kinh doanh
Ta biết rằng, hiệu quả kinh doanh (KD) là phạm trù kinh tế có quan hệ
với tất cả các yếu tố trong quá trình kd. Để đạt được hiệu quả cao, các doanh
nghiệp phải sử dụng có hiệu quả các yếu tố cơ bản của quá trình kd. Từ trước
đến nay, các nhà kinh tế đã đưa ra rất nhiều khái niệm khác nhau về hiệu quả
sxkd của doanh nghiệp. Một cách nhìn cách nhìn nhận đó đượcdiễnđạtnhưsau:
- Hiệu quả KD là mức độ hữu ích của sản phẩm sản xuất ra, tức là giá trị sử
dụng của nó (hoặc là doanh thu và nhất là lợi nhuận thu được sau quá trình
kinh doanh.
-Hiệu quả KD là sự tăng trưởng kinh tế phản ánh qua nhịp độ tăng của
các chỉ tiêu kinh tế. Cách hiểu này là phiến diện, chỉ đứng trên góc độ biến động
theo thời gian.
Hiệu quả KD là mức độ tiết kiệm chi phí và mức tăng kết quả. Định
nghĩa này mới biểu hiện về bản chất chứ không nêu ra được khái niệm về hiệu
quả KD.
Hiệu quả KD là chỉ tiêu được xác định bằng tỷ lệ so sánh giữa kết quả
với chi phí. Định nghĩa theo cách này mới chỉ muốn nói về cách xác lập các chỉ
tiêu, chứ không toát nên được ý niệm của vấn đề.
Hiệu quả KD là mức tăng của kết quả KD trên mỗi lao động hay mức
danh lợi của vốn KD. Quan điểm này quy hiệu quả về một chỉ tiểu tổng hợp một
cách nào đó ...
Bởi vậy, chúng ta cần có một khái niệm thống nhất mang tính bao quát
hơn :
Hiệu quả KD là phạm trù kinh tế biểu hiện tập trung của sự phát triển
kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực đó trong quá
trình tái sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu kinh doanh. Nó là thước đo ngày
càng trở nên quan trọng của sự tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để
đánh giá việc thực hiện các mục tiêu kinh tế của doanh ngiệp trong từng thời

bản trong lĩnh vực quản lí là phải biết kết hợp hài hoà giữa lợi ích trước mắt
và lợi ích lâu dài, lợi ích trung ương và lợi ích điạ phương, giữa lợi ích cá nhân,
lợi ích tập thể và lợi ích nhà nước.
Hiệu quả KD vùa là phạm trù cụ thể, vừa là phạm trù trừu tượng, nếu
là phạm trù cụ thể thì trong công tác quản lí phải định lượng thành các chỉ
tiêu, con số để tính toán, so sánh, nếu là phạm trù trừu tượng phải được định
tính bằng mức độ quan trọng hoặc vai trò của nó trong lĩnh vực KD. Có thể nói
rằng, phạm trù hiệu quả là kiến thức thường trực của mọi cán bộ quản lí, được
ứng dụng rộng rãi vào mọi khâu, mọi bộ phận trong quá trình KD.
Trên các nội dung vừa phân tích ta có thể thấy, hiệu quả kinh doanh
trong các doanh nghiêp đạt được trong các trường hợp sau:
-Kết quả tăng, chi phí giảm.
-Kết quả tăng, chi phí tăng, nhưng tốc độ tăng của chi phí chậm hơn tốc
độ tăng của kết quả KD. Trường hợp thứ hai diễn ra chậm hơn và trong KD có
những lúc chúng ta phải chấp nhận: Thời gian đầu tốc độ tăng của chi phí lớn
hơn tốc độ tăng của KD, nếu không thì doanh nghiêp không thể tồn tại và phát
triển.
Trường hợp này diễn ra vào các thời điểm khi chúng ta đổi mới công
nghệ, đổi mới mặt hàng hoặc phát triển thị trường mới ...Đây chính là một bài
toán cân nhắc giữa việc kết hợp lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài.
Thông thường thì mục tiêu tồn tại của doanh nghiêp trong điều kiện tối
thiểu nhất là các hoạt động KD của các doanh nghiêp phải tạo ra thu nhập về
tiêu thụ hàng hoá đủ bù đắp bỏ ra để bỏ ra để sản xuất hàng hoá ấy. Còn mục
tiêu phát triển của doanh nghiêp đòi hỏi quá trình KD vừa bảo đảm bù đắp chi
phí đã bỏ ra, vừa có tích luỹ để tiếp tục quá trình tái sản xuất mở rộng. Sự phát
triển tất yếu đó đòi hỏi các doanh nghiêp phải phấn đấu nâng cao hiệu quả
kinh doanh. Đây là mục tiêu cơ bản của doanh nghiêp.
1.2. Bản chất của hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiêp.
Hiệu quả KD là phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động
KD phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực sản xuất (Lao động, máy móc,

Chi phí cơ hội phải được bổ sung vào chi phí kế toán và loại ra khỏi lợi nhuận kế toán để thấy rõ lợi
ích kinh tế thực sự .Cách tính như vậy sẽ khuyến khích các nhà kinh doanh lựa chọn phương hướng kinh
doanh tốt nhất, các mặt hàng sản xuất có hiệu quả hơn.
1.3 Mục đích và ý nghĩa của việc đảm bảo và nâng cao hiệu quả KD trong doanh nghiệp.
1.3.1 Mục đích của việc đảm bảo nâng cao hiệu qủa của KD trong doanh nghiêp.
Bất kì một doanh nghiệp nào khi tiến hành KD cũng đều theo đuổi mục
tiêu bao trùm và lâu dài đó là lợi nhuận. Để đạt được mục tiêu này doanh
nghiệp phải sử dụng rất nhiều phương pháp khác nhau. Hiệu quả KD cho biết
trình độ sử dụng các yếu tố đầu vào và phản ánh trình độ công nghệ, quản
lí...của doanh nghiệp. Dựa vào phân tích hiệu quả kinh doanh, dựa vào phân
tích hiệu quả của mình. Doanh nghiệp có cách nhìn sâu sắc về điểm mạnh, điểm
yếu trong KD, để từ đó phân tích các nhân tố, đưa ra các phương pháp thích
hợp trên cả hai phương diện: tăng kết quả, giảm chi phí kinh doanh nhằm
nâng cao hiệu quả.
Bản chất của phạm trù hiệu quả chỉ rõ trình độ lợi dụng các nguồn lực
sản xuất. Trình độ lợi dụng các nguồn lực sản xuất càng cao thì doanh nghiệp
càng có khả năng tạo ra kết quả nhiều hơn với cùng một quy mô đầu vào. Đây
cũng là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp đạt được mục tiêu lợi nhuận tối
đa. Mà trong điều kiện hiện nay muốn tồn tại phát triển không còn con đường
nào khác là phải đạt được lợi nhuận ngày càng cao, vì chỉ có vậy doanh nghiệp
mới có điều kiện mở rộng sản xuất theo chiều rộng cũng như theo chiều sâu,
trên thực tế sự sụp đổ của lí thuyết Keynes, sự giảm phát ở những doanh
nghiệp do không quan tâm tới hiệu quả là một minh chứng rõ ràng.
Trong thời kì sản xuất bao cấp, các doanh nghiệp hoạt động theo chỉ
tiêu, mệnh lệnh do nhà nước đề ra và chỉ quan tâm đến sản lượng chứ không
quan tâm đến hiệu quả hay chất lượng. Việc sử dụng và quản lí thiếu khoa học
các yếu tố đầu vào đã gây nên tình trạng thiếu hiệu quả trầm trọng. Đây là
nguyên nhân chính gây ra tình trạng lạc hậu, thụt lùi của nước ta so với khu
vực và thế giới.
Do đó xét trên cả lí luận và thực tiễn, phạm trù hiệu qủa KD đóng vai trò

để từ đó có phuơng pháp phối hợp các yếu tố nhằm đạt được kết quả cao nhất.
Chính điều này quyết định sự thành công hay thất bại trong cạnh tranh của
doanh nghiệp. Hơn nữa mục tiêu bao trùm và lâu dài của mọi hoạt động KD là
tối đa hoá lợi nhuận. Để thực hiện mục tiêu này, doanh nghiệp phải tiến hành
KD tạo ra sản phẩm sao cho phù hợp với thị hiếu và đáp ứng đủ nhu cầu. Việc
sử dụng tiết kiệm và vận hành có hiệu quả quá trình sản xuất sẽ làm tăng lợi
nhuận cho doanh nghiệp.
Như vậy nâng cao hiệu quả KD chính là đòi hỏi khách quan để chính
doanh nghiệp thực hiện các mục tiêu bao trùm, lâu dài là tối đa hoá lợi nhuận,
đồng thời là căn cứ quan trọng và chính xác nhất để doanh nghiệp đánh giá
được thực lực của mình và giúp cho các doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả
hơn đặc biệt trong cơ chế thị trường.

∗
Đối với người lao động.
Hiệu quả KD là động lực thúc đẩy người lao động hăng say sản xuất,
luôn quan tâm đến hiệu quả lao động của mình và như vậy sẽ đạt được hiệu
quả cao. Nâng cao hiệu quả KD đồng nghĩa với nâng cao đời sống của người
lao động trong doanh nghiệp do đó tạo động lực trong sản xuất làm tăng năng
suất góp phần nâng cao hiệu quả KD.
1.4.Các loại hiệu quả.
Hiệu quả có thể được đánh giá ở các góc độ khác nhau, phạm vi khác
nhau và ở các thời kì khác nhau. Để hiểu rõ hơn bản chất của phạm trù hiệu
quả KD, chúng ta cần đứng trên nhiều góc độ cụ thể mà phân biệt các loại hiệu
quả: Hiệu quả xã hội. Hiệu quả kinh tế, hiệu quả kinh tế xã hội, và hiệu quả KD.
Hiệu quả xã hội:
Hiệu quả xã hội là phạm trù phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực
có sản xuất xã hội nhằm đạt được các mục tiêu xã hội nhất định các mục tiêu
đó là: Giải quyết công ăn việc làm, nâng cao phúc lợi xã hội, nâng cao mức sống
cho người lao động, cải thiện điều kiện cho người lao động ...Hiệu quả xã hội

Hiệu quả kinh doanh tổng hợp và hiệu quả sử dụng các yếu tố
sản xuất :
Hiệu quả KD tổng hợp: Hiệu quả KD tổng hợp phản ánh trái phép và
cho phép kết luận về hiệu quả trong quá trinh KD của doanh nghiêp (hay một
đơn vị bộ phận của doanh nghiêp) trong một thời kì xác định.
Hiệu quả sử dụng các yếu tố sản xuất: Hiệu quả sử dụng các yếu tố sản
xuất là hiệu quả chỉ xét ở từng lĩnh vực hoạt động ( Lao động, vốn, máy móc
thiết bị, nguyên vật liệu ...) cụ thể của doanh nghiêp. Hiệu quả sử dụng các yếu
tố sản xuất chỉ phản ánh hiệu quả ở từng lĩnh vực hoạt động của doanh nghiêp
chứ không phản ánh hiệu quả của doanh nghiêp.
1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh
1.2.1.Các nhân tố làm tăng kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
+Tốc độ tăng trưởng kinh tế : Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao làm
cho thu nhập của dân cư tăng khi đó khả năng thanh toán của người tiêu
dùng cũng tăng điều này có nghĩa sức mua các loại hàng và dịch vụ của người
dân tăng lên, đây chính là cơ hội cho các nhà doanh nghiệp, nếu như doanh
nghiệp nào nắm bắt được cơ hội thì hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp đó
sẽ được nâng lên. Do vậy đòi hỏi doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ yếu tố này
để có kế hoạch kinh doanh hợp lý, từ đó đạt doanh thu nhiều nhất và do vậy sẽ
đạt hiệu quả kinh doanh cao nhất.
+Khách hàng.
Khách hàng là yếu tố quan trong đối với sự tồn tại của doanh nghiệp.
Nếu như sản phẩm của doanh nghiệp sản xuất ra mà không được người tiêu
dùng chấp nhận thì hoạt động sản xuất kinh doanh không thể tiếp tục. Muốn
khách hàng chấp nhận, hàng hoá lại phụ thuộc vào nhiều nhân tố khác như thu
nhập, tâm lý, sở thích người tiêu dùng, chất lượng sản phẩm
1.2.2 Các nhân tố làm giảm chi phí kinh doanh
+Yếu tố về lãi suất vay: Lãi suất cho vay của ngân hàng cũng ảnh hưởng
lớn tới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, nếu như lãi suất cho vay của
ngân hàng mà thấp thì chi phí trả lãi vay sẽ thấp, kinh doanh sẽ hiệu quả hơn