B Y TỘ Ế C NG HOÀ XÃ H I CH NGHĨA VI T NAMỘ Ộ Ủ Ệ
Đ c l p- T do- H nh phúcộ ậ ự ạ
H NG D N ƯỚ Ẫ
Ch n đoán, đi u tr b nh tay-chân-mi ngẩ ề ị ệ ệ
(Ban hành kèm theo Quy t đ nh s : 1732 /QĐ-BYT ế ị ố
ngày 16 tháng 5 năm 2008 c a B tr ng B Y t )ủ ộ ưở ộ ế
I. Đ I C NGẠ ƯƠ
- B nh tay-chân-mi ng là b nh truy n nhi m lây t ng i sang ng i,ệ ệ ệ ề ễ ừ ườ ườ
d gây thành d ch do vi rút đ ng ru t gây ra. Hai nhóm tác nhân gây b nhễ ị ườ ộ ệ
th ng g p là ườ ặ Coxsackie virus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Bi u hi n chínhể ệ
là t n th ng da, niêm m c d i d ng ph ng n c các v trí đ c bi t nhổ ươ ạ ướ ạ ỏ ướ ở ị ặ ệ ư
niêm m c mi ng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, g i. B nh có th gâyạ ệ ố ệ ể
nhi u bi n ch ng nguy hi m nh viêm não-màng não, viêm c tim, phù ph iề ế ứ ể ư ơ ổ
c p d n đ n t vong n u không đ c phát hi n s m và x trí k p th i. Cácấ ẫ ế ử ế ượ ệ ớ ử ị ờ
tr ng h p bi n ch ng n ng th ng do EV71. ườ ợ ế ứ ặ ườ
- B nh lây ch y u theo đ ng tiêu hoá. Ngu n lây chính t n c b t,ệ ủ ế ườ ồ ừ ướ ọ
ph ng n c và phân c a tr nhi m b nh.ỏ ướ ủ ẻ ễ ệ
- B nh tay-chân-mi ng g p r i rác quanh năm h u h t các đ aệ ệ ặ ả ở ầ ế ị
ph ng. T i các t nh phía Nam, b nh có xu h ng tăng cao vào hai th i đi mươ ạ ỉ ệ ướ ờ ể
t tháng 3 đ n tháng 5 và t tháng 9 đ n tháng 12 hàng năm.ừ ế ừ ế
- B nh th ng g p tr d i 5 tu i, đ c bi t t p trung nhóm tu iệ ườ ặ ở ẻ ướ ổ ặ ệ ậ ở ổ
d i 3 tu i. Các y u t sinh ho t t p th nh tr đi h c t i nhà tr , m u giáoướ ổ ế ố ạ ậ ể ư ẻ ọ ạ ẻ ẫ
là các y u t nguy c lây truy n b nh, đ c bi t là trong các đ t bùng phát.ế ố ơ ề ệ ặ ệ ợ
II. CH N ĐOÁNẨ
1. Lâm sàng:
1.1. Tri u ch ng lâm sàng:ệ ứ
a) Giai đo n b nh: 3-7 ngày.ạ ủ ệ
b) Giai đo n kh i phát: T 1-2 ngày v i các tri u ch ng nh s t nh ,ạ ở ừ ớ ệ ứ ư ố ẹ
m t m i, đau h ng, bi ng ăn, tiêu ch y vài l n trong ngày.ệ ỏ ọ ế ả ầ
c) Giai đo n toàn phát: Có th kéo dài 3-10 ngày v i các tri u ch ngạ ể ớ ệ ứ
đi n hình c a b nh:ể ủ ệ

+ Ch đ nh ch c dò t y s ng khi có bi n ch ng th n kinh. ỉ ị ọ ủ ố ế ứ ầ
+ Xét nghi m protein bình th ng ho c tăng nh , s l ng tệ ườ ặ ẹ ố ượ ế
bào trong gi i h n bình th ng ho c tăng nh b ch c u đ n nhân.ớ ạ ườ ặ ẹ ạ ầ ơ
Trong giai đo n s m có th tăng b ch c u t 100-1000 b ch c u/mmạ ớ ể ạ ầ ừ ạ ầ
3
,
v i t l đa nhân chi m u th . ớ ỉ ệ ế ư ế
- Ch p c ng h ng t não: T n th ng t p trung thân não. Ch th cụ ộ ưở ừ ổ ươ ậ ở ỉ ự
hi n khi có đi u ki n và khi c n ch n đoán phân bi t v i các b nh lý ngo iệ ề ệ ầ ẩ ệ ớ ệ ạ
th n kinh.ầ
2.3. Xét nghi m phát hi n vi rút: L y b nh ph m h u h ng, ph ngệ ệ ấ ệ ẩ ầ ọ ỏ
n c, tr c tràng, d ch não tu đ th c hi n xét nghi m RT-PCR ho c phânướ ự ị ỷ ể ự ệ ệ ặ
l p vi rút ch n đoán xác đ nh nguyên nhân do ậ ẩ ị EV71 hay Coxsackievirus A16.
3. Ch n đoán xác đ nh: Ch y u d a vào tri u ch ng lâm sàng và d chẩ ị ủ ế ự ệ ứ ị
t h c.ễ ọ
- Y u t d ch t : Căn c vào tu i, mùa, vùng l u hành b nh, s tr m cế ố ị ễ ứ ổ ư ệ ố ẻ ắ
b nh trong cùng m t th i gian.ệ ộ ờ
- Lâm sàng: S t kèm theo ph ng n c đi n hình mi ng, lòng bàn tay,ố ỏ ướ ể ở ệ
lòng bàn chân, g i, mông.ố
- Xét nghi m xác đ nh có vi rút gây b nh.ệ ị ệ
4. Ch n đoán phân bi t:ẩ ệ
4.1. Các b nh có bi u hi n loét mi ng: ệ ể ệ ệ
Viêm loét mi ng (áp-t ): V t loét sâu, có d ch ti t, hay tái phát.ệ ơ ế ị ế
4.2. Các b nh có phát ban da:ệ
- S t phát ban: h ng ban xen k ít d ng s n, th ng có h ch sau tai.ố ồ ẽ ạ ẩ ườ ạ
- D ng: h ng ban đa d ng, không có ph ng n c.ị ứ ồ ạ ỏ ướ
- Viêm da m : Đ , đau, có m .ủ ỏ ủ
- Thu đ u: Ph ng n c nhi u l a tu i, r i rác toàn thân.ỷ ậ ỏ ướ ề ứ ổ ả
2
- Nhi m khu n huy t do não mô c u: m ng xu t huy t ho i t trungễ ẩ ế ầ ả ấ ế ạ ử

- Đi lo ng cho ng.ạ ạ
- Ng gà.ủ
- Y u li t chi.ế ệ
- M ch nhanh >150 l n/phút (khi tr n m yên và không s t).ạ ầ ẻ ằ ố
- S t cao ≥ 39ố
o
5C (nhi t đ h u môn).ệ ộ ậ
6.3. Đ 3: Bi n ch ng n ng v th n kinh, hô h p, tim m ch.ộ ế ứ ặ ề ầ ấ ạ
- Co gi t, hôn mê (Glasgow < 10 đi m).ậ ể
- Khó th : Th nhanh, rút lõm ng c, SpOở ở ự
2
< 92% (không oxy h tr ).ỗ ợ
- M ch nhanh >170 l n/phút ho c tăng huy t áp.ạ ầ ặ ế
6.4. Đ 4: Bi n ch ng r t n ng, khó h i ph cộ ế ứ ấ ặ ồ ụ
- Phù ph i c p.ổ ấ
- S c, tru m ch.ố ỵ ạ
- SpO
2
< 92% v i oxy qua g ng mũi 6 lít/phút.ớ ọ
3
- Ng ng th .ừ ở
III. ĐI U TRỀ Ị
1. Nguyên t c đi u tr :ắ ề ị
- Hi n nay ch a có thu c đi u tr đ c hi u, ch đi u tr h tr (khôngệ ư ố ề ị ặ ệ ỉ ề ị ỗ ợ
dùng kháng sinh khi không có b i nhi m).ộ ễ
- Theo dõi sát, phát hi n s m và đi u tr bi n ch ng.ệ ớ ề ị ế ứ
- B o đ m dinh d ng đ y đ , nâng cao th tr ng. ả ả ưỡ ầ ủ ể ạ
2. Đi u tr c th :ề ị ụ ể
2.1. Đ 1: Đi u tr ngo i trú và theo dõi t i y t c s .ộ ề ị ạ ạ ế ơ ở
- Dinh d ng đ y đ theo tu i. Tr còn bú c n ti p t c cho ăn s a m .ưỡ ầ ủ ổ ẻ ầ ế ụ ữ ẹ

- Đo đ bão hòa oxy SpOộ
2
và theo dõi m ch liên t c (n u có máy).ạ ụ ế
2.3. Đ 3: Đi u tr n i trú t i b nh vi n t nh ho c b nh vi n huy nộ ề ị ộ ạ ệ ệ ỉ ặ ệ ệ ệ
n u đ đi u ki n.ế ủ ề ệ
- Th oxy qua mũi 3-6 lít/phút. Đ t n i khí qu n giúp th s m khi th tở ặ ộ ả ở ớ ấ
b i v i th oxy. ạ ớ ở
- Ch ng phù não (xem đi u tr bi n ch ng). ố ề ị ế ứ
- Ch ng co gi t: Phenobarbital 10-20mg/kg pha trong Glucose 5%ố ậ
truy n tĩnh m ch trong 30- 60 phút. L p l i 8-12 gi n u c n.ề ạ ặ ạ ờ ế ầ
4
- H đ ng huy t: Glucose 30% 2 ml/kg/l n, l p l i khi c n. ạ ườ ế ầ ặ ạ ầ
- Đi u ch nh r i lo n n c, đi n gi i, toan ki m.ề ỉ ố ạ ướ ệ ả ề
- Dobutamin đ c ch đ nh khi suy tim m ch > 170 l n/phút, li u kh iượ ỉ ị ạ ầ ề ở
đ u 5µg/kg/phút truy n tĩnh m ch, tăng d n 1-2,5µg/kg/phút m i 15 phút choầ ề ạ ầ ỗ
đ n khi có c i thi n lâm sàng; li u t i đa 10µg/kg/phút.ế ả ệ ề ố
- Immunoglobulin (n u có).ế
- Theo dõi m ch, nhi t đ , huy t áp, nh p th , tri giác, ran ph i, SpOạ ệ ộ ế ị ở ổ
2
,
m i 1- 2 gi .ỗ ờ
2.4. Đ 4: Đi u tr n i trú t i b nh vi n trung ng, ho c b nh vi nộ ề ị ộ ạ ệ ệ ươ ặ ệ ệ
t nh, huy n n u đ đi u ki n.ỉ ệ ế ủ ề ệ
- X trí t ng t đ 3.ử ươ ự ộ
- Đi u tr bi n ch ng (xem ph n đi u tr các bi n ch ng).ề ị ế ứ ầ ề ị ế ứ
3. Đi u tr các bi n ch ng:ề ị ế ứ
3.1. Phù não:
- N m đ u cao 30ằ ầ °, c th ng.ổ ẳ
- Th oxy qua mũi 1- 4 lít/phút. Đ t n i khí qu n s m đ giúp th khiở ặ ộ ả ớ ể ở
SpO

2
t 25- 35 mmHg và duy trì PaOừ
2
t 90- 100 mmHg. ừ
3.4. Phù ph i c p: ổ ấ
- Ng ng ngay d ch truy n n u đang truy n d ch.ừ ị ề ế ề ị
- Dùng Dobutamin li u 5-20 µg/kg/phút. ề
- Furosemide 1-2 mg/kg/l n tiêm tĩnh m ch ch đ nh khi quá t i d ch.ầ ạ ỉ ị ả ị
4. Immunoglobulin (n u có):ế
- Ch đ nh t đ 2 và đ 3.ỉ ị ừ ộ ộ
5