BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

---------------

NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG

CÁC“NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ VẬN DỤNG HỆ
THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT
ĐỘNG (ABC) – NGHIÊN CỨU Ở CÁC“DOANH NGHIỆP
SẢN XUẤT TRÊN ĐỊA BÀN TP.HCM.””

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP.HCM, năm 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

---------------

NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ VẬN DỤNG HỆ
THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT
ĐỘNG (ABC) – NGHIÊN CỨU Ở CÁC DOANH NGHIỆP
SẢN XUẤT TRÊN ĐỊA BÀN TP.HCM.
Chuyên ngành: Kế toán (Hướng Nghiên cứu)
Mã ngành: 8340301


ÁP DỤNG HỆ THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG (ABC)
6
1.1. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu..............................................................................6
1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới................................................................................6
1.1.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam.............................................................................10
1.2. Nhận xét và xác định khe hỏng nghiên cứu..............................................................12
Kết luận chương 1............................................................................................................14
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT....................................................................................15
2.1. Tổng quan về lý thuyết hệ thống ABC......................................................................15
2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển hệ thống ABC.................................................15
2.1.2. Vai trò hệ thống ABC.........................................................................................16
2.1.3. Nội dung hệ thống ABC.....................................................................................17
2.1.4. Qui trình thực hiện hệ thống ABC..................................................................... 19
2.1.5. Hình thức thể hiện trong ứng dụng hệ thống ABC............................................21
2.2. Lý thuyết nền ảnh hưởng đến nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng
ABC................................................................................................................................. 22
2.2.1. Lý thuyết dự phòng............................................................................................22
2.2.2. Lý thuyết tâm lý.................................................................................................22
2.2.3. Lý thuyết hệ thống............................................................................................. 23
2.3. Những nhân tố tác động đến vận dụng hệ thống ABC vào các doanh nghiệp sản
xuất...................................................................................................................................23
Kết luận chương 2............................................................................................................25
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU................................................................. 26
3.1. Khung nghiên cứu và quy trình nghiên cứu..............................................................26


3.1.1. Khung nghiên cứu..............................................................................................26
3.1.2. Quy trình nghiên cứu......................................................................................... 27
3.1.3. Đề xuất mô hình, giả thuyết, thang đo nghiên cứu các nhân tố tác động đến vận
dụng hệ thống ABC tại các doanh nghiệp sản xuất tại TP.HCM................................. 27

ABC: Kế toán chi phí trên cơ sở hoạt động
BCTC: Báo cáo tài chính
DNNVV: Doanh nghiệp nhỏ và vừa
KTQT: Kế toán quản trị
TP. HCM: Thành phố Hồ Chí Minh


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1. Bảng Thang đo đề xuất........................................................................... 31
Bảng 4.1 Đặc điểm đối tượng khảo sát.................................................................... 41
Bảng 4.2 Thống kê đặc điểm doanh nghiệp............................................................. 42
Bảng 4.3: Kết quả kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha.....................................43
Bảng 4.4: Kết quả phân tích các nhân tố khám phá EFA......................................... 45
Bảng 4.5. Nhóm nhân tố các biến độc lập............................................................... 47
Bảng 4.6. Kết quả phân tích hệ số........................................................................... 47
Bảng 4.7. Tóm tắt mô hình...................................................................................... 48
Bảng 4.8. Bảng thống kê phần dư........................................................................... 48
Bảng 4.9. Kết quả phân tích ANOVA...................................................................... 51
Bảng 4.10. Bảng xếp hạng mức độ tác độ của các biến độc lập..............................52


DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ
Hình 2.1. Mô hình ba cấp độ của quản trị hoạt động…………………………… ..18
Sơ đồ 2.1. Mô hình hai chiều của ABC……………………………………………19
Sơ đồ 2.2. Các bước phân bổ chi phi phí theo quan điểm ABC ……….…………19
Sơ đồ 3.1 Quy trình nghiên cứu………………………………………………… ..27
Sơ đồ 3.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất……………………………………………27
Hình 4.1. Đồ thị phân tán giữa giá trị dự đoán và phần dư từ mô hình hồi quy…. 48
Hình 4.2. Đồ thị Histogram của phần dư - đã chuẩn hóa……………………… ....49
Hình 4.3. Đồ thị P-P plot của phần dư - đã chuẩn hóa…………………………....50

the ABC system brings to the administrator to provide necessary cost accounting
information in a timely and accurate manner to support the making of administrative
decisions, the application of the ABC system into the business is a necessary
problem. Recognizing this problem, the author decided to choose the topic “The
factors affecting the application of Activity-based costing system (ABC)
-

research in local manufacturing enterprises in Ho Chi Minh City” to implement.

The author uses a mixture of qualitative and quantitative research methods with the
support from SPSS software to analyze the data collected in 2019 in manufacturing
businesses in the Ho Chi Minh city. The research results show that the application of
ABC system is influenced by the following factors: (1) competition, (2) the support
and participation of senior management, (3) the quality of Information technology
systems, (4) training and education, (5) enterprise size, and (6) the importance of
cost accounting information.
Keywords: Activity – Based Costing, Managerment Accounting,
Manufacturing enterprises.


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề nghiên cứu
-

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay, việc tăng cường sức mạnh
cạnh tranh của doanh nghiệp đối với các đối thủ là một điều vô cùng quan
trọng và cấp thiết. Nếu doanh nghiệp muốn duy trì vị thế cạnh tranh của
mình về thị phần, sản phẩm, chất lượng,… thì doanh nghiệp cần phải có một

phát sinh tại doanh nghiệp được ghi nhận một cách chính xác và rõ ràng
hơn. Để từ đó, góp phần làm cho các thông tin liên quan đến việc ra quyết
định sẽ được cung cấp một cách kịp thời và có độ chuẩn xác cao hơn. Vì
vậy, hệ thống này đã được các nhà quản lý sử dụng tại rất nhiều doanh
nghiệp trên toàn cầu. Tuy nhiên, ở việt nam nói chung và ở tại khu vực có
nền kinh tế mũi nhọn như TP.CHM nói riêng thì hệ thống ABC vẫn chưa
thật sự phổ biến ở tại các doanh nghiệp.
-

Ngoài ra, do trong quá trình học tập và nghiên cứu, tác giả đã được biết và
có sự quan tâm đặc biệt với hệ thống ABC, với những đặc điểm nổi bật của
hệ thống này mang lại mà phương pháp kế toán truyền thống không thể so
sánh được. Mặc dù,việc vận dụng hệ thống này đã được tiến hành nghiên
cứu rất nhiều trước đây. Tuy nhiên, ở khu vực TP. HCM thì hệ thống ABC
rất ít được biết đến. Thêm nữa, tác giả còn nhận thấy rằng, hiện nay, nền
công nghệ đang không ngừng phát triển, điển hình là cuộc cách mạng công
nghệ 4.0 đang nổ ra và nó ảnh hưỏng đến rất nhiều khía cạnh của xã hội mà
trong đó không thể không kể đến đó là mặt kinh tế. Sự cạnh tranh trên thị
trường ngày càng tăng cao, đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn không ngừng
cải tiến, không ngừng phát triển để giữ vững vị thế của mình. Trong bối
cảnh cạnh tranh gay gắt như vậy thì việc đưa ra một quyết định chiến lược
chính xác ở tại thời điểm then chốt là điều vô cùng quan trọng. Điều này đòi
hỏi doanh nghiệp cần phải áp dụng một hệ thống kế toán chi phí mới hiệu
quả hơn.

Chính vì những điều trên mà tác giả đã quyết định lựa chọn đề tài “Các nhân tố
tác động đến sự vận dụng hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động (ABC)
– Nghiên cứu ở các doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn TP.HCM.” để thực hiện
trong luận văn này. Vì số lượng doanh nghiệp doanh nghiệp đang hoạt động tại
TP.HCM là rất lớn và hoạt động với rất nhiều lĩnh vực khác nhau, do vậy, tác giả

Phạm vi nghiên cứu:
a. Phạm vi về không gian: Nghiên cứu vận dụng vào các công ty sản
xuất đang hoạt động trên địa bàn TP. HCM.
b.

Phạm vi về thời gian: Dữ liệu được khảo sát và nghiên cứu trong

giai đoạn năm 2019.
4. Phương pháp nghiên cứu


4

Nghiên cứu này được tác giả áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, trong
đó, để tăng tính bảo đảm sự đúng đắn, tác giả sử dụng phương pháp định tính làm
cơ sở giới thiệu các nhân tố ảnh hưởng trong mô hình nghiên cứu và kiểm định lại
các nhân tố trong mô hình nghiên cứu này có cần thiết phải thay đổi hay không tại
địa bàn nêu trên.
Sau đó, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng như công cụ chủ
yếu, cụ thể:
-

Thu thập dữ liệu thông qua việc khảo sát, phỏng vấn những người làm công
việc quản lý và kế toán tại các công ty sản xuất trong địa bàn TP.HCM.

-

Thực hiện phân tích dữ liệu thu thập được từ việc khảo sát, phỏng vấn tại các
công ty bằng phần mềm SPSS.


Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận
Chương này trình bày các phân tích và bàn luận về kết quả nghiên cứu.
Chương 5: Kết luận và hàm ý
Chương này đưa ra nhận xét chung và trên cơ sở đó, đề xuất các kiến nghị đối
với các đối tượng liên quan đến việc vận dụng hệ thống kế toán dựa trên cơ sở hoạt
động của các doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM hiện nay.


6

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN
VỀ VIỆC ÁP DỤNG HỆ THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DỰA TRÊN CƠ SỞ

HOẠT ĐỘNG (ABC)
Nội dung chính của chương này, tác giả tổng quan các công trình nghiên cứu
trên thế giới và Việt Nam liên quan đến việc vận dụng hệ thống kế toán chi phí dựa
trên cơ sở hoạt động ABC, để trên cơ sở đó tác giả tìm ra khe hỏng nghiên cứu đề
xuất hướng nghiên cứu cho luận văn, vì vậy, nội dung chương này bao gồm:
-

Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu;

-

Khe hỏng nghiên cứu;

-

Nhận xét.


rằng trong chín nhân tố được đưa ra thì có tới sáu nhân tố tác động tích cực đến việc
lựa chọn hệ thống ABC của các tổ chức tại Anh. Các nhân tố được đề cập đến trong
bài nghiên cứu này bao gồm: (1) Tầm quan trọng của thông tin chi phí; (2) qui mô
doanh nghiệp là có mức tác động quan trọng; (3) Mức độ cạnh tranh và (4) ngành
nghề kinh doanh là nhân tố ảnh hưởng đến việc chấp nhận hoặc không chấp nhận
ABC; (5) Mức độ sử dụng các kỹ thuật sáng tạo trong kế toán quản trị và (6) mức
độ sử dụng các kỹ thuật sản xuất tinh gọn thì nhóm tác giả cho rằng nó có sự ảnh
hưởng đáng kể đến việc vận dụng ABC trong các tổ chức. Các biến khác được đưa
ra trong mô hình nghiên cứu của nhóm tác giả là (7) chất lượng công nghiệp thông
tin; (8) sự đa dạng của sản phẩm và (9) cấu trúc chi phí thì không có ảnh hưởng
đáng kể đến việc vận dụng ABC. Đồng thời, để kiểm tra được mối quan hệ của các
biến dự đoán, sự tinh vi của hệ thống kế toán chi phí và các đặc điểm của hệ thống
kế toán giá thành sản phẩm, nhóm tác giả đã đề ra bốn công cụ đo lường khác nhau
thay vì chỉ sử dụng việc áp dụng hay không áp dụng hệ thống ABC để làm thước đo
như các nghiên cứu đi trước.
Nghiên cứu thứ ba: Nghiên cứu của (Ahmadzadeh, Etemadi et al., 2011)
“Exploration of Factors influencing on Choice the Activity Based Costing System in
Iranian Organizations”.
Tác giả đã thực hiện nghiên cứu này vào năm 2009, tại hơn 170 doanh nghiệp
được niêm yết trên sàn chứng khoán Tehran. Các tác giả đã sử dụng phương pháp
phân tích hồi quy Logistic, mô hình nghiên cứu và đo lường các biến và kiểm định
mức độ tin cậy Cronbach’s Alpha. Trong bày nghiên cứu này, tác giả


8

đã sử dụng mô hình hồi quy Logistic với phần mền SPSS. Mô hình này được áp
dụng khi biến phụ thuộc chỉ có hai kết quả và chỉ nhận một giá trị là 0 hoặc 1, trong
đó 1 tương ứng với việc có phụ thuộc và 0 tương ứng với việc không phụ thuộc.
Trong bài này, tác giả đã nghiên cứu sự ảnh hưởng của năm nhân tố đến ABC

còn ở giai đoạn sơ khai. Các tác giả còn đưa ra nhận định là cần có việc đầu tư vào
các quỹ để đào tạo và huấn luyện, phát triển phần mền và phần cứng và sự cam kết
thực hiện của các nhân viên trong ngành dịch vụ khách hàng.
Ngoài các nghiên cứu gần đây được thực hiện tổng hợp trình bày như trên thì
tác giả xin trình bày lướt qua những nghiên cứu đã được thực hiện trong giai đoạn
trước đó như sau:
Một nghiên cứu khác của (Khandwalla, 1972) “The Effect of Different Types of
Competition on the Use of Management Controls” được thực hiện vào năm 1972,
dữ liệu khảo sát được lấy từ 92 doanh nghiệp sản xuất đang hoạt động ở Mỹ ở thời
điểm đó. Kết quả của nghiên cứu này chỉ ra rằng yếu tố cạnh tranh có ảnh hưởng
tích cực đến việc quản lý trong doanh nghiệp, cụ thể các yếu tố sau: cạnh tranh về
giá, cạnh tranh về sản phẩm, cạnh tranh về marketing và cạnh tranh về phân phối và
khuyến mãi.
Một nghiên cứu khác của (Cagwin and Bouwman, 2002) đã nghiên cứu về sự
cải thiện hiệu suất tài chính có liên quan đến việc sử dụng thông tin chi phí dựa trên
hoạt động (ABC), kết quả nghiên cứu này cho thấy thực sự có mối quan hệ tích cực
giữa ABC và sự cải tiến trong ROI. Trong đó, nghiên cứu cũng đã đề ra nhóm ba
nhân tố tác động đến việc áp dụng ABC trong các doanh nghiệp là mức độ quan
trọng của thông tin chi phí trong việc ra quyết định; giảm giá thành sản phẩm và dự
báo cho doanh nghiệp.
Thêm nữa, vào năm 1995, nhà nghiên cứu Michael D. Shields đã công bố bài
nghiên cứu của mình mang tên “An empirical analysis of firms' implementation
experiences with activity-based costing” (Shields, 1995). Dữ liệu khảo sát được
thực hiện tại 143 doanh nghiệp. Trong bài nghiên cứu này, tác giả đã chỉ ra rằng
việc áp dụng ABC bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như hành vi, tổ chức và kỹ thuật tại
doanh nghiệp.


10



11

Nghiên cứu thứ hai: Nghiên cứu của Trần Tú Uyên “Nghiên cứu các nhân tố
ảnh hưởng khả năng áp dụng phương pháp kế toán chi phí theo hoạt động (ABC)
trong các doanh nghiệp dược phẩm Việt Nam”. (Trần Tú Uyên, 2016)
Nghiên cứu này được thực hiện nhằm nghiên cứu sự ảnh hưởng của 7 nhân tố
đến việc áp dụng ABC tại các doanh nghiệp dược phẩm tại Việt Nam. Các nhân tố
bao gồm: Quy mô doanh nghiệp, đầu tư nước ngoài, cấu trúc chi phí, sự đa dạng của
sản phẩm, năng lực cạnh tranh, mức độ quan trọng của thông tin và mức độ tự động
hóa. Tác giả cũng đã sử dụng mô hình hồi quy Logistic để phân tích sự ảnh hưởng
của các nhân tố này.
Kết quả bài nghiên cứu này cho thấy việc áp dụng ABC tại các doanh nghiệp
dược Việt Nam không bị ảnh hưởng bởi sự đầu tư nước ngoài mà chỉ bị phụ thuộc
vào các nhân tố còn lại như đã đề cập phía trên.
Nghiên cứu thứ ba: Nghiên cứu của Nguyễn Việt Hưng (2017) “Những nhân
tố cản trở đến vận dụng phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt
động trong các doanh nghiệp Việt Nam”.(Nguyễn Việt Hưng, 2017)
Tác giả đã xây dựng bảng câu hỏi khảo sát theo thang đo Linkert 5 mức độ và
tiến hành khảo sát các giám đốc tài chính, kế toán trưởng và kế toán tổng hợp tại các
công ty. Tác giả cũng đã sử dụng hệ số tương quan biến tổng và hệ số Cronbach
Alpha để đánh giá mức độ tin cậy của thang đo, nếu hệ số tương quan biến tổng bé
hơn 0.3 và hệ số Cronbach Alpha bé hơn 0.6 thì sẽ loại biến đo lường đó. Sau đó,
tác giả sẽ sử dụng mô hình hồi quy Logistic để đánh giá mức độ tác động của các
biến đo lường trong mô hình đã đề ra.
Kết quả phân tích cho thấy, có đến 10 nhân tố có tác động cản trở đến việc áp
dụng ABC tại các doanh nghiệp, bao gồm: (1) Hạn chế nhận thức về phương pháp
ABC; (2) Hạn chế nguồn nhân lực ảnh hưởng đến thiết kế phương pháp ABC;
(3) Tâm lý ngại sự thay đổi; (4) Chiến lược kinh doanh không liên quan đến ABC;
(5) Thiếu sự ủng hộ của lãnh đạo; (6) Hạn chế về kỹ thuật vận dụng; (7) Huấn luyện

Tại Việt Nam các nghiên cứu về chủ đề hệ thống ABC được thực hiện chậm
và rời rạc hơn so với các quốc gia trên thế giới, tuy nhiên, trong những năm
gần đây, các nhà nghiên cứu đã bắt đầu dành nhiều thời gian hơn để quan tâm
đến chủ đề này.

-

Bên cạnh những mặt đã đạt được, tại Việt Nam số lượng các nghiên cứu liên
quan chủ đề này vẫn còn rất ít và thực tế vẫn hệ thống ABC vẫn chưa được


13

vận dụng một cách rộng rãi tại các doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn TP.
HCM.
Như vậy, từ việc tổng quan các công trình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam,
có thể nói rằng, tại Việt Nam các nghiên cứu liên quan đến việc tìm hiểu các nhân tố
tác động đến việc áp dụng hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động (ABC)
tại các doanh nghiệp là một vấn đề cần thiết. Các nhà nghiên cứu đi sau cần tiếp tục
kế thừa và phát huy các công trình nghiên cứu trước để tiếp tục tiến hành làm rõ hơn
các bằng chứng thực nghiệm, các rào cản, hạn chế từ các nghiên cứu đã được công
bố trước đó, từ đó, đưa ra các giải pháp, kiến nghị để giải quyết các vấn đề, câu hỏi
thời sự còn chưa được giải đáp trong thời buổi kinh tế đang dần hội nhập với thế
giới như hiện nay tại Việt Nam.


14

Kết luận chương 1
Một nội dung khá cần thiết của luận văn đã được trình bày ở chương này đó là


Lý thuyết nền tảng liên quan đến nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hệ
thống ABC.

2.1. Tổng quan về lý thuyết hệ thống ABC
2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển hệ thống ABC
Quá trình hình thành và phát triển của hệ thống ABC được chia thành 4 giai
đoạn như sau:


Giai đoạn 1:

Là giai đoạn đầu trong quá trình hình thành hệ thống ABC nên còn rất nhiều
hạn chế, ở giai đoạn này, hệ thống ABC được bắt đầu nghiên cứu mô hình cụ thể,
chủ yếu dựa trên hệ thống kế toán chi phí truyền thống. Hệ thống ABC được xem là
một phiên bản phức tạp hơn nhằm mục đích cải tiến và nâng cao tính chính xác của
chi phí, phân loại chi phí gián tiếp phát sinh trong quá trình sản xuất sản phẩm theo
các đối tượng liên quan phát sinh chi phí.


Nguồn: (Noreen, 1991)
Giai đoạn 2:

Hệ thống ABC tập trung vào chi phí của toàn bộ quy trình sản xuất, hoạt động
kinh doanh thay vì chỉ tập trung vào chi phí của từng sản phẩm như ở giai đoạn
trước đó.
Ở giai đoạn này, hệ thống ABC đã tập trung vào nhận diện các hoạt động và mối
quan hệ giữa chúng với chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh nhằm
mục đích phân bổ chi phí sản xuất chung chính xác hơn để đưa ra các