BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

---------------

NGUYỄN THỊ HƢƠNG GIANG

CÁC“NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ VẬN DỤNG HỆ
THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT
ĐỘNG (ABC) – NGHIÊN CỨU Ở CÁC“DOANH NGHIỆP
SẢN XUẤT TRÊN ĐỊA BÀN TP.HCM.””

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP.HCM, năm 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

---------------

NGUYỄN THỊ HƢƠNG GIANG

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ VẬN DỤNG HỆ
THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT
ĐỘNG (ABC) – NGHIÊN CỨU Ở CÁC DOANH NGHIỆP
SẢN XUẤT TRÊN ĐỊA BÀN TP.HCM.
Chuyên ngành: Kế toán (Hƣớng Nghiên cứu)
Mã ngành: 8340301


ÁP DỤNG HỆ THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG (ABC)”
............................................................................................................................................... 6
1.1. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu ............................................................................. 6
1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới ................................................................................ 6
1.1.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam ............................................................................. 10
1.2. Nhận xét và xác định khe hỏng nghiên cứu .............................................................. 12
Kết luận chƣơng 1 ............................................................................................................ 14
CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT .................................................................................... 15
2.1. Tổng quan về lý thuyết hệ thống ABC ..................................................................... 15
2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển hệ thống ABC ................................................ 15
2.1.2. Vai trò hệ thống ABC ........................................................................................ 16
2.1.3. Nội dung hệ thống ABC .................................................................................... 17
2.1.4. Qui trình thực hiện hệ thống ABC ..................................................................... 19
2.1.5. Hình thức thể hiện trong ứng dụng hệ thống ABC ............................................ 21
2.2. Lý thuyết nền ảnh hƣởng đến“nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến việc vận dụng
ABC” ............................................................................................................................... 22
2.2.1. Lý thuyết dự phòng ............................................................................................ 22
2.2.2. Lý thuyết tâm lý ................................................................................................. 22
2.2.3. Lý thuyết hệ thống ............................................................................................. 23
2.3. Những“nhân tố tác động đến vận dụng”hệ thống ABC vào các“doanh nghiệp sản
xuất” ................................................................................................................................. 23
Kết luận chƣơng 2 ............................................................................................................ 25
CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................................................. 26
3.1. Khung nghiên cứu và quy trình nghiên cứu.............................................................. 26


3.1.1. Khung nghiên cứu .............................................................................................. 26
3.1.2. Quy trình nghiên cứu ......................................................................................... 27
3.1.3. Đề xuất mô hình, giả thuyết, thang đo“nghiên cứu các nhân tố tác động đến vận
dụng”hệ thống ABC tại các doanh nghiệp sản xuất tại TP.HCM................................ 27

ABC: Kế toán chi phí trên cơ sở hoạt động
BCTC: Báo cáo tài chính
DNNVV: Doanh nghiệp nhỏ và vừa
KTQT: Kế toán quản trị
TP. HCM: Thành phố Hồ Chí Minh


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1. Bảng Thang đo đề xuất .............................................................................31
Bảng 4.1 Đặc điểm đối tƣợng khảo sát. ....................................................................41
Bảng 4.2 Thống kê đặc điểm doanh nghiệp ..............................................................42
Bảng 4.3: Kết quả kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha. ....................................43
Bảng 4.4: Kết quả phân tích các nhân tố khám phá EFA. ........................................45
Bảng 4.5. Nhóm nhân tố các biến độc lập ................................................................47
Bảng 4.6. Kết quả phân tích hệ số. ............................................................................47
Bảng 4.7. Tóm tắt mô hình........................................................................................48
Bảng 4.8. Bảng thống kê phần dƣ .............................................................................48
Bảng 4.9. Kết quả phân tích ANOVA ......................................................................51
Bảng 4.10. Bảng xếp hạng mức độ tác độ của các biến độc lập ...............................52


DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ
Hình 2.1. Mô hình ba cấp độ của quản trị hoạt động…………………………… ..18
Sơ đồ 2.1. Mô hình hai chiều của ABC……………………………………………19
Sơ đồ 2.2. Các bƣớc phân bổ chi phi phí theo quan điểm ABC ……….…………19
Sơ đồ 3.1 Quy trình nghiên cứu………………………………………………… ..27
Sơ đồ 3.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất……………………………………………27
Hình 4.1. Đồ thị phân tán giữa giá trị dự đoán và phần dƣ từ mô hình hồi quy…. 48
Hình 4.2. Đồ thị Histogram của phần dƣ - đã chuẩn hóa……………………… ....49
Hình 4.3. Đồ thị P-P plot của phần dƣ - đã chuẩn hóa…………………………....50

là”một điều vô cùng quan trọng. Do đó, việc vận dụng một hệ thống kế toán
chi phí mới – hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động ABC là một
việc vô cùng cần thiết.

-

Hệ thống ABC là“hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động”đã
có“quá trình hình thành, phát triển”lâu dài và đã đƣợc vận dụng một cách
thành công tại rất nhiều doanh nghiệp ở các nƣớc phát triển trên toàn thế
giới.”Bởi vì những ƣu điểm vƣợt trội hơn hệ thống KTCP thông thƣờng mà
hệ thống này mang lại, cụ thể là,“phƣơng pháp này đã cung cấp”một phƣơng
pháp chính xác hơn trong việc ghi nhận cũng nhƣ phân bổ các nguồn lực
gián tiếp,“các chi phí hỗ trợ trong quá trình hoạt động sản xuất kinh
doanh”mà phƣơng pháp kế toán chi phí truyền thống gặp nhiều khó khăn
trong việc xử lý. Theo kế toán“chi phí truyền thống, việc phân bổ các chi
phí gián”tiếp đƣợc phân bổ thông qua các đối tƣợng chi phí nguyên vật liệu
và chi phí nhân công. Trong khi đó, với phƣơng pháp kế toán chi phí trên cơ
sở hoạt động, các chi phí gián tiếp đƣợc ghi nhận và phân bổ dựa theo các
hoạt động gây nên chi phí. Với“phƣơng pháp ghi nhận”trực tiếp theo các
hoạt động tạo ra chi phí nhƣ vậy“sẽ giúp cho việc ghi nhận”chi phí gián tiếp


2

phát sinh tại doanh nghiệp đƣợc ghi nhận một cách chính xác và rõ ràng
hơn. Để từ đó, góp phần làm cho các thông tin liên quan đến việc ra quyết
định sẽ đƣợc cung cấp một cách kịp thời và có độ chuẩn xác cao hơn. Vì
vậy, hệ thống này đã đƣợc các nhà quản lý sử dụng tại rất nhiều doanh
nghiệp trên toàn cầu. Tuy nhiên, ở việt nam nói chung và ở tại khu vực có
nền kinh tế mũi nhọn nhƣ TP.CHM nói riêng thì hệ thống ABC vẫn chƣa

2. Mục tiêu nghiên cứu và nội dung nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu
“Mục tiêu nghiên cứu là đƣợc trình bày cụ thể nhƣ sau:”
1. Tìm hiểu,“xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến”việc vận dụng“hệ thống kế
toán”dựa trên cơ sở hoạt động của các doanh nghiệp.
2.“Đo lƣờng mức độ ảnh hƣởng của các”nhân tố đã đƣợc xác định đến việc vận
dụng“hệ thống kế toán dựa trên cơ sở hoạt động”của“các doanh nghiệp sản
xuất”hoạt động“trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.”
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tác giả“đề xuất hàm ý chính sách đến việc”vận
dụng hệ thống kế toán dựa trên cơ sở hoạt động của“các doanh nghiệp sản xuất hoạt
động trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.””
2.2. Câu hỏi nghiên cứu
“Để đạt đƣợc mục tiêu của luận văn đề ra ở trên, nội dung chính của luận văn
cần phải trả lời đƣợc các câu hỏi sau:”
1. Các“nhân tố nào tác động đến việc vận dụng hệ thống kế toán dựa trên cơ sở
hoạt động của các doanh nghiệp?”
2. “Mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố đƣợc xác định đến việc áp dụng hệ thống
kế toán chi phí trên cơ sở hoạt động của các doanh nghiệp?”
3. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
“Đối tƣợng nghiên cứu:”ABC và các nhân tố tác động đến việc vận dụng ACB
vào doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
Phạm vi nghiên cứu:
a. Phạm vi về không gian: Nghiên cứu vận dụng vào các công ty sản
xuất đang hoạt động trên địa bàn TP. HCM.
b. “Phạm vi về thời gian: Dữ liệu”đƣợc khảo sát và nghiên cứu“trong
giai đoạn năm”2019.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu


4

cấu của luận văn.
Chƣơng 1: Tổng quan các nghiên cứu trƣớc có liên quan về việc“vận dụng
hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động (ABC)”
“Chƣơng này sẽ tổng quan các nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam”liên
quan về việc áp“dụng hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động,”từ đó, đƣa


5

ra đƣợc“những kết quả đạt đƣợc và vấn đề cần tiếp tục nghiên”cứu để có thể đƣa ra
đƣợc khe hỏng nghiên cứu cho luận văn.
Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết
Chƣơng này trình bày các khái niệm, thuật ngữ quan trọng và các lý thuyết nền
tảng có liên quan,“kết hợp cơ sở lý thuyết”này và tổng quan nghiên cứu ở chƣơng 1,
đề xuất mô hình nghiên cứu và phát triển giả thuyết nghiên cứu.
Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng này trình bày các nội dung về quy trình nghiên cứu, phƣơng pháp
nghiên cứu, kỹ thuật phân tích dữ liệu và thiết kế nghiên cứu.
Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận
Chƣơng này trình bày các phân tích và bàn luận về kết quả nghiên cứu.
Chƣơng 5: Kết luận và hàm ý
Chƣơng này“đƣa ra nhận xét chung và trên cơ sở đó, đề xuất các kiến nghị
đối“với các đối tƣợng liên quan đến việc”vận dụng hệ thống kế toán dựa trên cơ sở
hoạt động của các doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM hiện nay.”


6

“CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC CÓ LIÊN QUAN
VỀ VIỆC ÁP DỤNG HỆ THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DỰA TRÊN CƠ SỞ

xuất đa quốc gia đang hoạt động tại Malaysia. Đồng thời, đề ra“mô hình nghiên
cứu”với sự tác động của bảy nhân tố đến việc áp dụng ABC, nhƣng“kết quả cho
thấy”rằng, chỉ có ba nhân tố có tác động tích cực, bao gồm: (1)“Thông tin kế toán
chi phí có ảnh hƣởng đến”việc ra quyết định; (2) Sự hỗ trợ của tổ chức (quản lý
doanh nghiệp và các phòng ban); (3)“Đo lƣờng hiệu quả hoạt động của doanh
nghiệp.”Nhóm tác giả còn chỉ ra rằng việc áp dụng ABC tại Malaysia tại thời điểm


7

nghiên cứu là còn rất thấp, chỉ chiếm tỷ lệ 36% trong số tổng các doanh nghiệp
đƣợc khảo sát và việc triển khai ABC chỉ đang ở giai đoạn ban đầu.
Nghiên cứu thứ hai:“Nghiên cứu của (Al-Omiri and Drury, 2007)”“A survey
of factors influencing the choice of product costing systems in UK organizations.”
Al-Omiri và Drury đã“nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến”lựa chọn hệ
thống ABC của các tổ chức ở vƣơng quốc Anh và nghiên cứu này đã đƣợc công bố
trên tạp chí Management Accounting Research vào năm 2007. Nghiên cứu này đã
chỉ ra rằng trong chín nhân tố đƣợc đƣa ra thì có tới sáu nhân tố“tác động tích cực
đến việc lựa chọn”hệ thống ABC của các tổ chức tại Anh. Các nhân tố đƣợc đề cập
đến trong bài nghiên cứu này bao gồm: (1)“Tầm quan trọng của thông tin chi
phí;”(2) qui“mô doanh nghiệp là có mức tác động”quan trọng; (3) Mức độ cạnh
tranh và (4) ngành nghề“kinh doanh là nhân tố ảnh hƣởng đến”việc chấp nhận hoặc
không chấp nhận ABC; (5)“Mức độ sử dụng các”kỹ thuật sáng tạo trong kế toán
quản trị và (6)“mức độ sử dụng các kỹ thuật”sản xuất tinh gọn thì nhóm tác giả cho
rằng nó có sự“ảnh hƣởng đáng kể đến việc vận dụng ABC”trong các tổ chức. Các
biến khác đƣợc đƣa ra trong mô hình nghiên cứu của nhóm tác giả là (7) chất lƣợng
công nghiệp thông tin; (8)“sự đa dạng của sản phẩm và (9) cấu trúc chi phí thì
không có ảnh hƣởng”đáng kể đến việc vận dụng ABC.“Đồng thời, để kiểm tra đƣợc
mối quan hệ”của các biến dự đoán, sự tinh vi“của hệ thống kế toán”chi phí và các
đặc điểm của hệ thống kế toán giá thành sản phẩm, nhóm tác giả đã đề ra bốn công

bao gồm cả hai loại dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp bao gồm các
sách, báo, tạp chí, các tài liệu nghiên cứu chƣa đƣợc công bố và internet. Dữ liệu sơ
cấp bao gồm phỏng vấn và một bảng câu hỏi khảo sát đƣợc gửi đến 250 ngƣời là
những ngƣời làm công việc quản lý và kế toán tại 50 khách sạn ở Yenagoa,
Nigeria.“Kết quả đã thu về đƣợc 165 phiếu khảo sát đạt yêu cầu”trên tổng số 250
bảng câu hỏi gửi đi.
Trong bài nghiên cứu này, các “tác giả đã đƣa ra năm nhân tố ảnh hƣởng
đến”việc áp dụng ABC nhƣ sau: (1) khả năng sai lệch về giá, (2) mức độ“hữu dụng
của thông tin kế toán,”(3)“sự hỗ trợ của các nhà quản lý cấp cao,”(4) quản lý“đo
lƣờng hiệu quả hoạt động,”(5) đào tạo và huấn luyện.
“Kết quả bài nghiên cứu này cho thấy cả 5 nhân tố”trên đều ảnh hƣởng đến việc
áp dụng ABC tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ khách hàng.


9

Ngoài ra, kết quả còn cho thấy từ các mẫu khảo sát đƣợc thu thập là hầu hết các
khách sạn đều không áp dụng ABC và việc áp dụng ABC vào ngành khách sạn
cũng còn ở giai đoạn sơ khai. Các tác giả còn đƣa ra nhận định là cần có việc đầu tƣ
vào các quỹ để đào tạo và huấn luyện, phát triển phần mền và phần cứng và sự cam
kết thực hiện của các nhân viên trong ngành dịch vụ khách hàng.
Ngoài các nghiên cứu gần đây đƣợc thực hiện tổng hợp trình bày nhƣ trên
thì“tác giả xin trình bày lƣớt qua những nghiên cứu đã đƣợc”thực hiện trong giai
đoạn trƣớc đó nhƣ sau:
Một nghiên cứu khác của (Khandwalla, 1972) “The Effect of Different Types of
Competition on the Use of Management Controls” đƣợc thực hiện vào năm 1972,
dữ liệu khảo sát đƣợc lấy từ 92 doanh nghiệp sản xuất đang hoạt động ở Mỹ ở thời
điểm đó. Kết quả của nghiên cứu này chỉ ra rằng yếu tố cạnh tranh có ảnh hƣởng
tích cực đến việc quản lý trong doanh nghiệp, cụ thể các yếu tố“sau: cạnh tranh về
giá, cạnh tranh”về sản phẩm, cạnh tranh về marketing và cạnh tranh về phân phối và

trình nghiên cứu này cụ thể nhƣ sau:
Nghiên cứu thứ nhất:Nghiên cứu của TS. Bùi Thị Minh Hải “Rào cản và khó
khăn trong áp dụng kế toán chi phí trên cơ sở hoạt động (ABC)”. (Bùi Thị Minh
Hải, 2012)
Nội dung bài nghiên cứu đƣợc chia thành 4 nội dung chính:“quá trình chuyển
đổi từ kế toán truyền thống sang kế toán chi phí theo”cơ sở hoạt động, thực tế áp
dụng kế toán chi phí theo cơ sở hoạt động ở các nƣớc trên thế giới, các rào cản và
khó khăn cho việc áp dụng kế toán chi phí theo cơ sở hoạt động tại Việt Nam và bài
học kinh nghiệm đƣợc rút ra từ nghiên cứu này.
Kết quả đạt đƣợc từ nghiên cứu này là tác giả đã tìm ra 3 nhóm nhân tố là rào
cản và khó khăn trong việc áp dụng ABC ở Việt Nam, bao gồm: các vấn đề kỹ
thuật, các vấn đề hành vi và các vấn đề về hệ thống. Và từ đó, tác giả đã đƣa ra tín
hiệu cho các doanh nghiệp ở Việt Nam là các doanh nghiệp có nhiều dòng sản phẩm
và dịch vụ khác, chi phí gián tiếp chiếm tỷ trọng cao, đa dạng kênh phân phối, sự
yếu kém của hệ thống kế toán chi phí hiện tại và áp lực“cạnh tranh thị trƣờng ngày
càng”cao. Thêm vào đó, tác giả còn đƣa ra thêm một yếu tố cần thiết để áp dụng
ABC là một đội ngũ trực tiếp tham gia vận hành ABC.


11

Nghiên cứu thứ hai: Nghiên cứu của Trần Tú Uyên “Nghiên cứu các nhân tố
ảnh hƣởng khả năng áp dụng phƣơng pháp kế toán chi phí theo hoạt động (ABC)
trong các doanh nghiệp dƣợc phẩm Việt Nam”. (Trần Tú Uyên, 2016)
“Nghiên cứu này đƣợc thực hiện”nhằm nghiên cứu sự“ảnh hƣởng của 7 nhân tố
đến việc áp dụng ABC tại các”doanh nghiệp dƣợc phẩm tại Việt Nam. Các nhân tố
bao gồm:“Quy mô doanh nghiệp, đầu tƣ”nƣớc ngoài, cấu trúc chi phí,“sự đa dạng
của sản phẩm,”năng lực cạnh tranh, mức độ“quan trọng của thông tin và mức độ tự
động hóa.”Tác giả cũng đã sử dụng mô hình hồi quy Logistic để phân tích sự“ảnh
hƣởng của các nhân tố”này.

các trung tâm chi phí”và tiêu thức phân bổ cụ thể của nó.
1.2. Nhận xét và xác định khe hỏng nghiên cứu
Qua việc tổng quan các công trình nghiên cứu đã đƣợc công bố trên thế giới, có
thể nhận thấy rằng, việc áp dụng hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động
(ABC) là một vấn đề đã và đang rất đƣợc quan tâm bởi các nhà nghiên cứu. Vì vậy,
hiện nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về chủ đề này trên thế giới, ở khu
vực các nƣớc có nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên, xét đến thời điểm hiện tại, ở Việt
Nam có rất ít nghiên cứu về vấn đề này, chủ yếu các nghiên cứu chỉ tập trung vào
việc nghiên cứu cách ứng dụng ABC tại một doanh nghiệp cụ thể. Có rất ít nghiên
cứu mang tính chất áp dụng rộng rãi cho các doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt
Nam, chủ đề này vẫn còn rất hạn chế, qua sự tổng hợp của tác giả thì chỉ có một vài
nghiên cứu nhƣ nghiên cứu của Trần Tú Uyên (2016), Nguyễn Việt Hƣng (2017) và
TS. Bùi Minh Hải (2012) thực hiện về vấn đề này.
Đối với“các nghiên cứu về chủ đề này đƣợc thực hiện tại Việt Nam, tác giả đã
tổng quan các công trình nghiên cứu ở Việt Nam nhƣ phần trên, tác giả có một vài
nhận xét nhƣ sau:”
-

Tại Việt Nam các nghiên cứu về chủ đề hệ thống ABC đƣợc thực hiện chậm
và rời rạc hơn so với các quốc gia trên thế giới, tuy nhiên, trong những năm
gần đây, các nhà nghiên cứu đã bắt đầu dành nhiều thời gian hơn để quan
tâm đến chủ đề này.

-

Bên cạnh những mặt đã đạt đƣợc, tại Việt Nam số lƣợng các nghiên cứu liên
quan chủ đề này vẫn còn rất ít và thực tế vẫn hệ thống ABC vẫn chƣa đƣợc


13

triển và hội nhập với nền kinh tế thế giới của nƣớc ta.
Chƣơng kế tiếp sẽ“phân tích các lý thuyết nền tảng”để trên cơ sở kết hợp với
kết quả của chƣơng này, tác giả sẽ xây dựng mô hình nghiên cứu và phát triển các
giả thuyết nghiên cứu của luận văn.


15

CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
“Nội dung chính của chƣơng này, tác giả”sẽ phân tích các lý thuyết nền tảng có
liên quan, dựa trên cơ sở đó kết hợp với sự tổng quan các nghiên cứu ở chƣơng 1,
làm nền tảng để tác giả xây dựng“mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên
cứu.”Vì vậy, nội dung chƣơng này bao gồm:
-

Tổng quan về lý thuyết hệ thống ABC;

-

Lý thuyết nền tảng liên quan đến“nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến hệ
thống ABC.”

2.1. Tổng quan về lý thuyết hệ thống ABC
2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển hệ thống ABC
Quá trình hình thành và phát triển của hệ thống ABC đƣợc chia thành 4 giai
đoạn nhƣ sau:
 Giai đoạn 1:
Là giai đoạn đầu trong quá trình hình thành hệ thống ABC nên còn rất nhiều
hạn chế, ở giai đoạn này, hệ thống ABC đƣợc bắt đầu nghiên cứu mô hình cụ thể,
chủ yếu dựa trên hệ thống kế toán chi phí truyền thống. Hệ thống ABC đƣợc xem là