BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI
HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---



---

VŨ THỊ TUYẾT LIÊN

TÁC ĐỘNG CỦA MỨC THUẾ SUẤT ĐẾN TĂNG
TRƯỞNG KINH TẾ Ở CÁC QUỐC GIA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh – Năm 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG
ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH



---

---

VŨ THỊ TUYẾT LIÊN

TÁC ĐỘNG CỦA CÁC MỨC THUẾ SUẤT ĐẾN TĂNG
TRƯỞNG KINH TẾ Ở CÁC QUỐC GIA


1.4. Phạm vi thu thập dữ liệu và đối tượng nghiên cứu.............................................. 3
1.5. Phương pháp nghiên cứu................................................................................................... 3
1.6. Kết cấu của luận văn............................................................................................................ 4
1.7. Ý nghĩa luận văn:.................................................................................................................. 4
CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT........................................................................... 5
2.1. Tổng quan lý thuyết về thuế............................................................................................. 5
2.1.1. Khái niệm về thuế và thuế suất............................................................................... 5
2.1.2. Đặc điểm của Thuế........................................................................................................ 7
2.1.3. Phân loại thuế.................................................................................................................. 8
2.1.4. Vai trò của thuế............................................................................................................... 9
2.1.5. Lý thuyết về thuế......................................................................................................... 11
2.2. Lý thuyết tăng trưởng kinh tế...................................................................................... 15
2.2.1. Các chỉ tiêu đo lường tăng trưởng kinh tế...................................................... 15
2.2.2. Các mô hình tăng trưởng kinh tế........................................................................ 17
2.3. Sự tác động của các mức thuế suất đến tăng trưởng kinh tế........................18
2.4. Lược khảo một số nghiên cứu thực nghiệm có liên quan................................ 22
CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.............................. 29
3.1. Mô hình nghiên cứu........................................................................................................... 29


3.2. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu.......................................................................... 31
3.2.1. Phương pháp nghiên cứu........................................................................................ 31
3.2.2. Dữ liệu nghiên cứu..................................................................................................... 33
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU............................................................................. 37
4.1. Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu............................................................................ 37
4.2. Kết quả kiểm định các giả định hồi quy.................................................................. 39
4.2.1 Phân tích tương quan................................................................................................. 39
4.2.2. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến các biến độc lập.............................40
4.2.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan............................................................... 40
4.2.4. Kiểm định hiện tượng phương sai sai số không đổi................................... 40

TNCN


DANH MỤC HÌNH, BẢNG
Hình 1.2 Thuế tác động đến cung cầu ..…………………………………………14
Hình 4. 1 Biểu đồ Histogram của bộ dữ liệu các nước phát triển và đang phát
triển......................................................................................................................................................... 40
Hình 4. 2 Biểu đồ Histogram của bộ dữ liệu các nước phát triển............................ 41
Hình 4. 3 Biểu đồ Histogram của bộ dữ liệu các nước đang phát triển................41
Hình 4. 4 Biểu đồ P – P Plot của bộ dữ liệu các nước phát triển và đang phát
triển......................................................................................................................................................... 42
Hình 4. 5 Biểu đồ P – P Plot của bộ dữ liệu các nước phát triển.............................. 43
Hình 4. 6 Biểu đồ P – P Plot của bộ dữ liệu các nước đang phát triển
Bảng 3. 1 Dữ liệu mức thuế suất trung bình 10 năm từ 2007-2016.........................34
Bảng 4.1 Thống kế mô tả dữ liệu nghiên cứu của mô hình......................................... 36
Bảng 4.2 Kết quả phân tích tương quan các biến trong mô hình............................ 38
Bảng 4. 3 Kết quả ước lượng mô hình nghiên cứu với bộ dữ liệu các nước phát
triển và đang phát triển bằng phương pháp FGLS........................................................ 44
Bảng 4. 4 Tổng hợp kết quả hồi quy đối với bộ dữ liệu các nước phát triển......45
Bảng 4. 5 Tổng hợp kết quả hồi quy đối với bộ dữ liệu các nước đang phát
triển......................................................................................................................................................... 46
Bảng 5. 1 Tổng hợp kết quả hồi quy đối với ba bộ dữ liệu.......................................... 57



1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
1.1. Tính cấp thiết của đề tài
Thuế được xem như là một công cụ tài chính của Nhà nước. Khi chính phủ thu

cấu trúc thuế hợp lý với đặc điểm nền kinh tế quốc gia, để ảnh hưởng của nó đến
tăng trưởng kinh tế theo chiều hướng tích cực hay tiêu cực. Bài luận văn sẽ vận
dụng mô hình kinh tế lượng hồi quy với dữ liệu bảng và chuỗi thời gian từ năm
2007-2016, thông tin thu thập bao gồm mức thuế Thu nhập Doanh nghiệp, Thuế thu
nhập cá nhân, GDP bình quân đầu người, độ mở thương mại, chi tiêu chính phủ, tỷ
lệ lạm phát, tốc độ tăng dân số được thu thập từ 40 quốc gia đang phát triển. Với đề
tài mà tác giả đưa ra là: “Tác động của mức thuế suất đến tăng trưởng kinh tế ở
các quốc gia” để trình bày quan điểm và mục tiêu của tác động của các mức thuế
suất đối với tăng trưởng kinh tế, những hạn chế, định hướng và giải pháp hoàn thiện
hệ thống thuế ở các quốc gia đang phát triển nói chung và ở Việt Nam nói riêng
trong thời gian tới nhằm có một hướng phát triển kinh tế ngày càng ổn định và vững
chắc trong thời gian tới.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
-

Xây dựng mô hình nghiên cứu phù hợp để đánh giá chiều hướng và mức độ

tác động của các mức thuế suất, chủ yếu là thuế thu nhập doanh nghiệp và thu nhập
cá nhân đến tăng trưởng kinh tế khi có sự hiện diện của các biến kiểm soát.
-

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tác giả sẽ rút ra những kết luận, hạn chế chính

sách và từ đó đề xuất một số khuyến nghị về chính sách thuế, đặc biệt là các mức
thuế suất nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
1.3. Câu hỏi nghiên cứu
- Các mức thuế suất có tác động như thế nào đến tăng trưởng kinh tế của các
quốc

gia?

động của các mức thuế suất đến tăng trường kinh tế. Dữ liệu được tác giả sử dụng để
tiến hành hồi quy là dữ liệu bảng (Panel data). Do đó, tác giả sẽ xử lý dữ liệu bảng bằng
ba phương pháp ước lượng khác nhau là: mô hình ước lượng bình phương nhỏ nhất
(Pooled OLS), mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model) và mô hình tác động
ngẫu nhiên (Random Effects Model) để ước lượng mức ảnh hưởng của biến độc lập và
các biến kiểm soát trong mô hình nghiên cứu tác động tăng trưởng kinh tế của các quốc
gia. Bên cạnh đó, để chọn lựa mô hình phù hợp nhất với mô hình và dữ liệu nghiên
cứu, tác giả sẽ sử dụng các kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian và kiểm định
Hausman để lựa chọn giữa ba phương pháp ước lượng.

Mặt khác, để đảm bảo tính hiệu quả của các hệ số hồi quy và tính đại diện cho
tổng thể của mô hình nghiên cứu, tác giả sẽ thực hiện kiểm định một số giả định hồi
quy của mô hình bao gồm: hiện tượng đa cộng tuyến, hiện tượng tự tương quan,
phương sai sai số không đổi, phần dư có phân phối chuẩn. Bên cạnh đó, nếu xảy ra
hiện tượng tự tương quan hay phương sai số thay đổi, phương pháp FGLS sẽ được
sử dụng kiểm soát các vi phạm này (Judge, Hill et al, 1988).


4

1.6. Kết cấu của luận văn
Để đảm bảo những mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, tác giả quyết định sử dụng kết
cấu 5 chương cho nghiên cứu của mình. Theo đó, nội dung của công trình sẽ được
triển khai như sau:
Chương 1: Tổng quan nghiên cứu
Chương 2: Tổng quan lý thuyết.
Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu.
Chương 4: Kết quả nghiên cứu.
Chương 5: Kết luận và khuyến nghị.
1.7. Ý nghĩa luận văn

C.Mác đã chỉ rõ: “Để duy trì quyền lực công cộng đó, cần phải có những sự đóng
góp của những người công dân của Nhà nước đó là thuế má…” (Mác - Ăng ghen.

TT. T2 - NXB Sự thật - Hà Nội - 1962. tr522).
Trong cuốn từ điển kinh tế của Chrisopher Pass và Bryan Lowes, đứng trên góc
độ đối tượng chịu thuế đã cho rằng: "Thuế là một biện pháp của chính phủ đánh trên
thu nhập của cải và vốn nhận được của các cá nhân hay doanh nghiệp (thuế trực
thu), trên việc chi tiêu về hàng hoá và dịch vụ (thuế gián thu) và trên tài sản" (Tổng
cục thuế, 2011).
Theo hai nhà kinh tế Mỹ Makkollhell và Bruy (1993) định nghĩa thuế như sau:
“Thuế là một khoản chuyển giao bắt buộc bằng tiền (hoặc là chuyển giao hàng hóa,
dịch vụ) của các công ty và các hộ gia đình cho Chính phủ, mà trong sự trao đổi đó
họ không nhận được một cách trực tiếp hàng hóa hoặc dịch vụ nào cả, khoản nộp đó
không phải là tiền phạt mà tòa án tuyên phạt do hành vi vi phạm pháp luật”
Trên giác độ mục đích sử dụng, được định nghĩa: “Thuế là hình thức phân phối
và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân nhằm hình thành các
quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu cho việc thực
hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước” (Tổng cục thuế, 2011).


6

Trên giác độ kinh tế học, thì “thuế là một biện pháp đặc biệt, theo đó, Nhà nước
sử dụng quyền lực của mình để chuyển một phần nguồn lực từ khu vực tư sang khu
vực công, nhằm thực hiện các chức năng kinh tế – xã hội của Nhà nước” (Tổng cục
thuế, 2011).
Những khái niệm về thuế nêu trên dựa theo từng giác độ khác nhau, chưa thật
đầy đủ và chính xác được bản chất của thuế. Đến nay, tuy chưa có một định nghĩa
về thuế thống nhất, nhưng các nhà kinh tế đều nhất trí cho rằng, để làm rõ được bản
chất của thuế thì định nghĩa về thuế phải nêu bật được các khía cạnh sau đây:

thuế, 2011), gồm:


7

- Thuế suất trung bình: là tỷ số giữa tổng số tiền thuế phải trả trên tổng giá
trị thu nhập chịu thuế.
- Thuế suất biên: Là doanh thu thuế tăng thêm khi giá trị thu nhập chịu thuế
tăng thêm một đơn vị.
Phân loại thuế suất:
- Thuế suất cố định (thuế tuyệt đối, thuế đơn vị):
Được ấn định bằng số tuyệt đối trên cơ sở thuế (ấn định 1 số thu bằng tiền trên 1
đơn vị tính thuế như trọng lượng, khối lượng, diện tích, đơn vị sản phẩm, ...) Vd:
Thuế môn bài, thuế nhập khẩu ô tô cũ, thuế nhà đất, thuế tài nguyên.
- Thuế suất tỷ lệ:
Được ấn định bằng tỷ lệ % trên cơ sở thuế nhưng mức thuế suất không thay đổi khi
cơ sở thuế thay đổi.
VD: Thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế xuất nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế
tiêu thụ đặc biệt, ...
- Thuế suất lũy tiến:
Được ấn định bằng tỷ lệ % trên cơ sở thuế nhưng mức thuế suất tăng dần theo sự
tăng lên của cơ sở thuế.
Có 2 loại: Thuế suất lũy tiến toàn phần và thuế suất lũy tiến từng phần.
VD: Thuế thu nhập cá nhân.
- Thuế suất lũy thoái:
Được ấn định bằng tỷ lệ % trên cơ sở thuế nhưng mức thuế suất giảm dần theo sự
tăng lên của cơ sở thuế.
VD: Thuế thu nhập công ty Mỹ.
2.1.2. Đặc điểm của Thuế
Trong nền kinh tế thị trường, thuế có những đặc điểm cơ bản như sau:


người nộp thuế như: Thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, …
-

Thuế gián thu: là thuế đánh gián tiếp thông qua việc tiêu dùng hàng hóa,

dịch vụ. Thuế gián thu đánh vào người tiêu dùng nhưng lại được thu từ các doanh
nghiệp sản xuất và cung ứng hàng hóa, dịch vụ. Vì vậy, gánh nặng thuế có thể được
chia sẻ giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Thuế gián thu bao gồm: thuế giá trị
gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu.


-

Căn cứ vào cơ sở tính thuế: Hệ thống thuế được chia thành ba loại:
Thuế thu nhập:

“Bao gồm các loại thuế có cơ sở đánh thuế là thu nhập kiếm được. Thu nhập
kiếm được là toàn bộ số tiền và lợi ích vật chất mà một tổ chức, cá nhân nhận được
trong kỳ tính thuế, kể cả các khoản chi tiêu đã bỏ ra để có được thu nhập. Thu nhập
kiếm được từ nhiều nguồn: từ lao động dưới dạng tiền lương, tiền công; từ hoạt
động sản xuất, kinh doanh dưới dạng thu nhập, lợi tức cổ phần; và từ các hoạt động
đầu tư tài chính khác... do đó, thuế thu nhập cũng có nhiều dạng: thuế thu nhập cá
nhân, thuế thu nhập công ty, thuế chuyển thu nhập ra nước ngoài, thuế lợi tức cổ
phần...” (Tổng cục thuế, 2011).
-

Thuế tiêu dùng:



tiềm năng phát triển kinh tế của đất nước trong một năm. Hầu như mọi khoản chi tiêu
của ngân sách nhà nước đều dựa vào sự đóng thuế của người dân. Vì vậy, xã hội có
trách nhiệm phải tôn trọng người nộp thuế, những người thông qua hành vi của mình
đóng góp tài chính cho nhà nước một cách trực tiếp và gián tiếp.

-

Thuế là công cụ điều hoà thu nhập, thực hiện công bằng xã hội:

Một trong những khiếm khuyết của nền kinh tế thị trường là có sự chênh lệch
lớn về mức sống, về thu nhập giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội. Kinh tế thị trường
càng phát triển thì khoảng cách giàu - nghèo giữa các tầng lớp dân cư ngày càng có xu
hướng gia tăng. Sự phát triển mọi mặt của một đất nước là thành quả của sự nỗ lực của
cả cộng đồng, mỗi thành viên trong xã hội đều có những đóng góp nhất định. Nếu
không chia sẻ thành quả phát triển kinh tế cho mọi thành viên sẽ thiếu công bằng và tạo
nên sự đối lập về quyền lợi và của cải giữa các tầng lớp dân cư và gây ra bất


10

ổn xã hội. Chính vì vây, Nhà nước cần phải can thiệp vào quá trình phân phối thu
nhập, của cải của xã hội. Thuế là công cụ quan trọng mà Nhà nước sử dụng để tác
động trực tiếp vào quá trình này.
Việc điều hoà thu nhập giữa các tầng lớp dân cư được thực hiện một phần
thông qua thuế gián thu mà đặc biệt là hình thức thuế tiêu thụ đặc biệt. Loại thuế
này có đối tượng chịu thuế chủ yếu là các hàng hoá, dịch vụ tiêu dùng cao cấp, đắt
tiền. Các hàng hoá, dịch vụ này thông thường chỉ có những người có thu nhập cao
trong xã hội mới có thể sử dụng và hoặc sử dụng nhiều, qua đó điều tiết bớt một
phần thu nhập của họ. Các sắc thuế trực thu, đặc biệt là thuế thu nhập cá nhân với
việc sử dụng thuế suất luỹ tiến là loại thuế có tác dụng rất lớn trong vấn đề điều tiết

động sản xuất, kinh doanh của mình. Bên cạnh đó, phụ thuộc vào chủ trương kinh tế
đất nước, mà nhà nước có thể dùng thuế để tác động, tạo thuận lợi hơn cho hoạt
động kinh doanh ở một số ngành, vùng để khuyến khích sản xuất, kinh doanh phát
triển nhằm tạo ra một cơ cấu hợp lý hơn. (Tổng cục thuế, 2011).
2.1.5. Lý thuyết về thuế
Cuối thế kỷ XVII, khoa học về thuế xuất hiện. Các nhà kinh tế học tập trung nghiên
cứu các vấn đề về phân chia gánh nặng thuế của đất nước, đối tượng nào được
hưởng lợi ích từ thuế, bàn về tính công bằng, hiệu quả mà thuế mang lại, phương
pháp thu thuế, …
2.1.5.1. Adam Smith
Adam Smith (1723-1790) là một trong những người đầu tiên luận chứng về lý
thuyết thuế khóa. Nó ra đời trong thời kỳ chủ nghĩa tư bản do cạnh tranh và được
đặc trưng bởi “bàn tay vô hình” điều tiết nền kinh tế. Bốn nguyên tắc chung được
ông đưa ra để đánh thuế là:
-

Các công dân một nước phải đóng góp vào việc giúp đỡ chính phủ, “tùy theo

khả năng và sự cố gắng của mình.
- Phần thuế mỗi người đóng phải được quy định một cách chính xác.
- Thuế được đúng hạn và được đóng theo điều kiện thuận lợi nhất cho người
đóng

thuế.
-

Nhà nước chi phí ít nhất vào công việc thu thuế và số tiền này chỉ ở trong công

quỹ công cộng trong thời gian ngắn nhất.
Theo Adam Smith nếu thuế khóa nặng nề quá mức thì trật tự xã hội sẽ bị xáo trộn

Đồng thời, nó đưa đến kết quả hạn chế trong thời kỳ đầu của giai đoạn cải cách.
Do giảm thuế suất đã làm tổng doanh thu ngân sách Nhà nước giảm đi dẫn đến mức


13

bội chi ngân sách càng cao. Bên cạnh, do giảm thuế nên số thuế người lao động
phải nộp ít đi dẫn đến thu nhập sau thuế tăng, nên khả năng họ nghỉ lao động do có
số tiền khá lớn, dẫn đến lực lượng lao động giảm đi.
2.1.5.3. Paul A. Samuelson
Paul A. Samuelson với lý thuyết về nền “kinh tế hỗn hợp” được trình bày cuốn
“Econimics” là sự kết hợp giữa hai trường phái Keynes chính thống và tân Cổ điển.
Samuelson cho rằng phải dựa vào cả “hai bàn tay” là cơ chế thị trường và vai trò
của Nhà nước để phát triển nền kinh tế.
Nhà nước can thiệp vào nền kinh tế khi thị trường bị thất bại trong việc đảm bảo
phân bổ hiệu quả nguồn lực. Đến khi nào sự tham gia của Nhà nước không còn hiệu
quả thì nhường lại cho thị trường vai trò phân phối nguồn lực.
Thông qua ba công cụ: thuế, chi tiêu của chính phủ và các biện pháp kiểm soát mà
chính phủ có thể điều tiết việc đầu tư của tư nhân, khích lệ hoặc hạn chế việc kinh
doanh của doanh nghiệp.
Để giải quyết các vấn đề về bất bình đẳng trong xã hội, thuyết “thuế thu nhập âm”
đã được dùng để trợ cấp cho những người nghèo dưới mức sống tối thiểu.
Như vậy, dựa vào quan điểm, lý luận của các trường phái lý thuyết khác nhau, chính
phủ các nước vận dụng để hoạch định các chính sách thuế hợp lý để thúc đẩy tăng
trưởng kinh tế phù hợp từng đặc điểm nền kinh tế của mỗi quốc gia. Sự kết hợp các
quan điểm khác nhau trong các lý thuyết về thuế là nét đặc trưng nổi bật của lý luận
thuế trong điều kiện hiện nay.
2.1.5.4. Lý thuyết thuế tác động đến cung – cầu
Vấn đề cần cân nhắc trong ban hành chính sách thuế là việc đánh thuế ảnh hưởng
đến những thành phần nào, ai là người chịu gánh nặng thuế: người sản xuất hay


- Trường hợp người nộp thuế là người tiêu dùng:
Thị trường cân bằng tại E0 (P0, Q0). Khi đánh thuế t đồng cho mỗi đơn vị sản phẩm
làm đường cầu dịch chuyển sang trái từ D xuống DT, do người tiêu dùng có khả
năng mua ít hơn so với trước nên mức giá giảm xuống từ P0 xuống PT. Điểm cân
bằng mới lúc này là ET, giá trên thị trường giảm xuống, sản lượng giảm từ Q0
xuống QT. Người tiêu dùng sẽ gánh một phần thuế là P0-PT, người sản xuất sẽ gánh
một phần thuế là PT-P1


15

2.2. Lý thuyết tăng trưởng kinh tế
2.2.1. Các chỉ tiêu đo lường tăng trưởng kinh tế
Tăng trưởng kinh tế được phản ánh ở nhiều chỉ tiêu nhưng chỉ tiêu thường được sử
dụng là Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tổng sản phẩm quốc dân (GNP), tổng thu nhập
quốc dân (GNI), tăng trưởng vốn, lao động, sự gia tăng dung lượng thị trường...

Sự tương tác giữa các bộ phận cấu thành GDP như tiêu dùng nội địa, đầu tư, chi tiêu
chính phủ và cán cân thương mại sẽ làm thay đổi tốc độ tăng trưởng kinh tế.
“Một cách tổng quát, ta có thể đo lường tăng trưởng kinh tế bằng các chỉ tiêu:
tổng sản phẩm quốc nội, tổng sản phẩm quốc dân và tổng sản phẩm tính bình quân
đầu người.
-

Tổng sản phẩm quốc nội - GDP (Gross Domestic Product): GDP là giá trị

bằng tiền của tất cả các sản phẩm vật chất và dịch vụ cuối cùng được sản xuất trên
phạm vi lãnh thổ của một nước trong một thời gian nhất định (thường là một năm).
GDP thường được tính bằng 3 phương pháp sau:


-

Tổng sản phẩm quốc dân- GNP (Gross National Product): là giá trị

bằng tiền của tất cả các sản phẩm vật chất và dịch vụ cuối cùng được tạo ra bởi công
dân của một nước trong một thời gian nhất định (thường là một năm).
NFFI: Thu nhập yếu tố ròng từ nước ngoài
IFFI: Thu nhập từ nước ngoài chuyển vào
GNP = GDP + NFFI = GDP + IFFI - OFFI

trong nước
OFFI: thu nhập từ trong nước chuyển ra
nước ngoài

-

Tổng sản phẩm tính bình quân đầu người (mức thu nhập bình quân đầu

người- PCI- Per Capital Income): PCI = Y/P với Y: GDP (GNP), P: tổng dân số.
-

Các công thức đo lường tăng trưởng kinh tế:

Xác định mức tăng trưởng tuyệt đối:
ΔY= Yt – Y0
Y: GDP, GNP.
Yt: GDP, GNP tại thời điểm tăng trưởng kinh tế của thời kỳ phân tích.
Y0: GDP, GNP tại thời điểm gốc của thời kỳ phân tích.
Xác định mức tốc độ tăng trưởng: