ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM ANH ĐỨC

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CHẾ TẠO
VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ THÍ NGHIỆM ĐƠN GIẢN CHƯƠNG
"QUANG HÌNH" VẬT LÝ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2016
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM ANH ĐỨC

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CHẾ TẠO
VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ THÍ NGHIỆM ĐƠN GIẢN CHƯƠNG
"QUANG HÌNH" VẬT LÝ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, phòng đào tạo Sau Đại học, Ban
chủ nhiệm, quý Thầy, Cô giáo khoa Vật lí Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái
Nguyên và quý thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng quý Thầy, Cô giáo tổ Vật
lí trường THPT Lương Thế Vinh và trường THPT Cẩm Phả, thành Phố Cẩm Phả,
tỉnh Quảng Ninh đã cộng tác, tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập, nghiên
cứu và TNSP.
Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo hướng dẫn :
TS. Dương Xuân Quý, người đã tận tình hướng dẫn trong suốt thời gian nghiên cứu
và hoàn thành luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lớp cao học Vật lí K21 đã giúp đỡ, đóng
góp nhiều ý kiến trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này.
Xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp giúp
đỡ, động viên tác giả hoàn thành luận văn này.

Thái Nguyên, tháng

năm 2016

Tác giả

Phạm Anh Đức

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

ii




iii




1.1.6. Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí ................................... 14
1.2. Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ TN đơn giản trong dạy học
Vật lí ở trường phổ thông .................................................................................. 16
1.2.1. Các đặc điểm cơ bản của dụng cụ TN đơn giản .................................. 16
1.2.2. Sự cần thiết của việc sử dụng các dụng cụ TN đơn giản trong dạy
học Vật lí ở trường phổ thông ........................................................................ 17
1.2.3. Các khả năng sử dụng các dụng cụ TN đơn giản trong dạy học Vật lí ở
phổ thông......................................................................................................... 17
1.3. Tính tích cực trong học tập ......................................................................... 18
1.3.1. Khái niệm về tính tích cực của HS trong học tập ................................ 18
1.3.2. Các biểu hiện của tính tích cực trong học tập ...................................... 18
1.3.3. Các cấp độ của tính tích cực trong học tập .......................................... 19
1.3.4. Những yếu tố thúc đẩy tính tích cực của HS trong học tập ................. 19
1.4. Năng lực sáng tạo trong học tập ................................................................. 20
1.4.1. Khái niệm năng lực sáng tạo trong học tập ......................................... 20
1.4.2. Các biểu hiện của năng lực sáng tạo của HS trong học tập ................. 21
1.4.3. Các biện pháp phát huy năng lực sáng tạo của HS trong hoạt động
ngoại khóa....................................................................................................... 21
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .................................................................................. 22
Chương 2. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CHẾ TẠO
VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ THÍ NGHIỆM ĐƠN GIẢN CHƯƠNG
"QUANG HÌNH" VẬT LÝ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH .............................. 24
2.1. Mục tiêu dạy học của phần Quang hình học lớp 11 ................................... 24

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .................................................................................. 60
Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM....................................................... 60
3.1. Mục đích ..................................................................................................... 60
3.2. Đối tượng và thời gian thực nghiệm........................................................... 61
3.3. Phương pháp thực nghiệm .......................................................................... 61
3.4. Phân tích diễn biến và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ................. 61
3.4.1. Phân tích diễn biến hoạt động ngoại khóa ........................................... 61
3.4.2. Đánh giá hiệu quả của việc phát huy tính tích cực và năng lực sáng
tạo của HS....................................................................................................... 66
3.4.3. Sơ bộ đánh giá hiệu quả của hoạt động ngoại khóa ............................ 72
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .................................................................................. 74
v
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




KẾT LUẬN....................................................................................................... 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 77
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

vi




DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT


THPT

Trung học phổ thông

6

TBTN

Thiết bị thí nghiệm

7

TN

Thí nghiệm

8

TNSP

Thực nghiệm sư phạm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

iv







DANH MỤC CÁC HÌNH, ĐỒ THỊ
Hình 2.1:

Các bộ phận của bộ thí nghiệm............................................................. 33

Hình 2.2:

Một số chân đễ bằng gỗ ........................................................................ 35

Hình 2.3:

Một số vít hãm ...................................................................................... 35

Hình 2.4:

Vật ......................................................................................................... 35

Hình 2.5:

Tấm nhựa làm màn hứng ảnh ............................................................... 36

Hình 2.6:

HS chế tạo khung bằng nhôm ............................................................... 36

Hình 2.7:

HS chế tạo các dụng cụ TN .................................................................. 37


Phân phối tần suất lũy tích điểm kiểm tra............................................. 72

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

vi




MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thế kỷ XXI mở ra cho thế giới cơ hội toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Điều
đó đặt Việt Nam đứng trước cơ hội lớn nhằm tăng cường hợp tác quốc tề, đồng thời
tạo động lực thúc đẩy nhanh quá trình hội nhập và phát triển đất nước. Để giải quyết
được vấn đề đó đòi hỏi mỗi người lao động trong xã hội phải biết cách vận dụng
tích cực và linh hoạt tri thức nhân loại vào thực tiễn cuộc sống nhằm đáp ứng được
nhu cầu cạnh tranh ngày càng cao của xã hội hiện đại.
Đứng trước đòi hỏi của xã hội, nhiệm vụ quan trọng đặt ra cho ngành Giáo dục Đào tạo nước ta là làm thế nào đào tạo và cung ứng cho xã hội những con người có đủ
phẩm chất, tài năng để xây dựng và phát triển đất nước, đây là nhân tố đóng vai trò
quyết định đối với sự phát triển mỗi đất nước. Đó cũng chính là lí do ngành Giáo dục Đào tạo nước ta đã đặt ra mục tiêu: “Ưu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực,
đặc biệt chú trọng nhân lực khoa học - công nghệ trình độ cao, cán bộ quản lý, kinh
doanh giỏi và công nhân kỹ thuật lành nghề trực tiếp góp phần nâng cao sức cạnh
tranh của nền kinh tế; đẩy nhanh tiến độ thực hiện phổ cập trung học cơ sở”. [2]
Luật giáo dục 2005 đã quy định về mục tiêu, nội dung, phương pháp, chương
trình giáo dục cấp THPT. Trong đó có quy định: “Giáo dục trung học phổ thông
phải củng cố, phát triển những nội dung đã học ở trung học cơ sở, hoàn thành nội
dung giáo dục phổ thông; ngoài nội dung chủ yếu nhằm đảm bảo chuẩn kiến thức
phổ thông, cơ bản, toàn diện và hướng nghiệp cho mọi HS còn có nội dung nâng
cao một số môn học để phát triển năng lực, đáp ứng nguyện vọng của HS”.[30]

sống và kỹ thuật. Trong dạy học về phần này, do điều kiện thời gian, phương tiện
dạy học và một số khó khăn khác, HS chưa có cơ hội được thực nghiệm nhiều, do
đó chưa phát huy hết được sự hứng thú, tích cực và sáng tạo trong học tập. Ngoài
ra, phần này cũng có những thí nghiệm đơn giản, có thể tự chế tạo được hoặc khai
thác từ những thiết bị đã có sẵn trong thực tế nhưng GV đã không tổ chức cho HS
tự thiết kế và làm thí nghiệm. Do vậy, trong học nội khóa, HS không có cơ hội được
rèn luyện các kĩ năng, các thao tác làm thí nghiệm, cũng như không được hình
thành kiến thức một cách đúng đắn dễ dẫn đến sai lầm, hay không có sự hứng thú,
tích cực trong học tập và không được rèn luyện tư duy sáng tạo.
Với mong muốn góp phần vào việc nghiên cứu, nâng cao chất lượng, hiệu quả
dạy và học vật lí ở trường THPT chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: Tổ chức hoạt động
ngoại khóa về chế tạo và sử dụng một số thí nghiệm đơn giản chương "Quang hình"
Vật lý 11 trung học phổ thông nhằm phát triển năng lực sáng tạo của học sinh".
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Qua quá trình tìm hiểu những thông tin khoa học có liên quan đến lĩnh vực nghiên
cứu của đề tài, tác giả nhận thấy: Đã có khá nhiều luận văn nghiên cứu về vấn đề phát huy
tính tích cực nhận thức cho HS trong dạy học vật lí ở trường THPT. Đặc biệt, một số luận
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

2




văn đã đề cập đến vấn đề phối hợp và sử dụng các phương pháp và PTDH theo hướng
phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS.
Trong đó có: Ngô Thị Bình (2009), Nghiên cứu việc tổ chức hoạt động ngoại
khoá về Tĩnh học vật rắn ở lớp 10 THPT nhằm phát huy tính tích cực và phát triển
năng lực sáng tạo của HS, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục [6]; Trương Đức
Cường (2007), Nghiên cứu xây dựng và tổ chức một số chủ đề ngoại khóa phần điện




- Nghiên cứu thiết kế, chế tạo một số thiết bị thí nghiệm về quang hình.
- Xây dựng kế hoạch tổ chức một số hoạt động ngoại khoá về phần "Quang
hình học" cho HS lớp 11 THPT.
- Khảo sát thực trạng và đề xuất giải pháp việc tổ chức dạy học ngoại khoá
bộ môn vật lí tại một số trường THPT thuộc địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
- Soạn thảo tiến trình dạy học ngoại khoá cho một số đơn vị kiến thức về phần
"Quang hình học" trong chương trình vật lí 11.
7. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu và tổ chức hoạt động ngoại khoá khi dạy một số kiến thức về phần
"Quang hình học" trong chương trình vật lí 11 (THPT), nhằm phát huy tính tích cực và
phát triển năng lực sáng tạo cho HS.
8. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu các tài liệu về tâm lí học, giáo dục
học, lý luận dạy học vật lí, các tài liệu về tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Nghiên cứu thực tế dạy học ngoại khoá vật lí
tại một số trường THPT.
- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm: Nghiên cứu thực nghiệm tại phòng thí
nghiệm và nghiên cứu thực nghiệm sư phạm tại trường phổ thông.
9. Đóng góp của đề tài
- Góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận của hoạt động ngoại khoá về thí nghiệm
vật lí tại các trường THPT.
- Thiết kế, chế tạo được các thiết bị thí nghiệm để sử dụng trong dạy học về
khúc xạ ánh sáng, phản xạ toàn phần và thấu kính.
- Đề xuất được một số nội dung và hình thức dạy học ngoại khoá vật lí.
- Có thể làm tài liệu tham khảo cho việc tổ chức hoạt động ngoại khoá vật lí ở
các trường phổ thông.
10. Cấu trúc của đề tài

Hoạt động ngoại khóa là một trong ba hình thức dạy học chủ yếu ở trường phổ
thông hiện nay. Hoạt động ngoại khóa nói chung và hoạt động ngoại khóa Vật lí nói
riêng có vai trò vô cùng quan trọng trong việc giáo dục HS trên tất cả các mặt, cụ thể là:
- Về nâng cao chất lượng kiến thức: Hoạt động ngoại khóa giúp HS củng cố,
đào sâu, mở rộng những tri thức đã được học ở trên lớp, bổ sung những vấn đề chưa
được đặt ra trong chương trình chính khóa, tăng cường tính thực tiễn, tính thời sự,
tính xã hội cho nội dung bài học. Bên cạnh đó nó còn giúp HS vận dụng kiến thức đã
học vào thực tế, tạo điều kiện để học đi đôi với hành, nối liền kiến thức trên bục
giảng với thực tiễn đời sống.
- Về rèn luyện kỹ năng: Hoạt động ngoại khóa rèn luyện cho HS kĩ năng phân
tích, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng thực nghiệm, kĩ năng làm việc tập thể, kĩ năng
sống, tổ chức, giao tiếp, định hướng nghề nghiệp…
- Về phát triển tư duy: Hoạt động ngoại khóa rèn luyện và phát triển các năng
lực tư duy của HS như: Tư duy logic, tư duy trừu tượng, tư duy sáng tạo…
- Về giáo dục tinh thần thái độ:
+ Hoạt động ngoại khóa làm cho quá trình dạy bộ môn thêm phong phú, đa
dạng làm cho việc học tập của HS thêm lôi cuốn, sinh động. Vì vậy có tác dụng khơi
dậy niềm say mê hứng thú học tập, thực hành, lòng ham hiểu biết yêu khoa học và
phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của HS.
+ Hoạt động ngoại khóa cũng góp phần giáo dục tổ chức, tính kế hoạch, tinh
thần làm chủ và hợp tác trên cơ sở những hoạt động thực tế.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

6




+ Ngoài ra hoạt động ngoại khóa còn giúp HS có thể hiểu sâu hơn về những


7




Nội dung ngoại khóa vật lí ở trường phổ thông rất đa dạng nhưng có thể chia
thành hai nội dung chính: Lý thuyết và thực nghiệm. Cụ thể đó là các nội dung như:
- Nghiên cứu những kiến thức lý thuyết về Vật lí và kỹ thuật.
- Nghiên cứu, tìm hiểu những ứng dụng của Vật lí trong đời sống, kỹ thuật.
- Thiết kế, chế tạo dụng cụ và làm TN Vật lí.
Theo chúng tôi nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí nên gắn với những
kiến thức nằm trong phạm vi chương trình nội khóa, hoạt động ngoại khóa gắn với
nội khóa nhằm mục đích giúp HS củng cố, đào sâu, mở rộng kiến thức, rèn luyện các
kỹ năng cơ bản, phát huy tính tích cực và phát triển năng lực sáng tạo. Trong phạm vi
đề tài nghiên cứu, tôi tập trung nghiên cứu hoạt động ngoại khóa về thiết kế, chế tạo
dụng cụ và làm TN Vật lí. Trong các giờ nội khóa mặc dù cũng có những bộ TN phục
vụ cho tiết học nhưng hầu như các em chỉ quan sát GV thực hiện hoặc nếu có thực
hiện thì chỉ một hoặc hai em được tiến hành, HS trong lớp chỉ được “xem TN”. Chính
vì vậy ngoại khóa về thiết kế, chế tạo dụng cụ và làm TN sẽ giúp các em hiểu được
bản chất của hiện tượng, HS tự tìm tòi chế tạo, tự tay thực hiện TN không những dẫn
đến sự tin tưởng về các kiến thức được học mà còn phát huy được tính tích cực và
khả năng sáng tạo của các em.
Căn cứ vào các hướng có thể tổ chức hoạt động ngoại khóa về vật lí như trên
và thực tế dạy học vật lí ở trường phổ thông hiện nay, chúng tôi lựa chọn nội dung của
đề tài chủ yếu là hoạt động thực nghiệm: Thiết kế, chế tạo và sử dụng cụ TN vật lí
đơn giản và chúng tôi chọn nội dung kiến thức của phần "Quang hình học" trong
sách giáo khoa vật lí lớp 11. [15]
1.1.4. Các hình thức hoạt động ngoại khóa Vật lí
Việc phân chia các hình thức hoạt động ngoại khóa về vật lí chỉ mang tính chất

nhóm là ưu việt nhất. Hình thức này vừa đảm bảo cho quá trình thiết kế, chế tạo và tiến
hành TN diễn ra nhanh, có chất lượng vừa tạo điều kiện cho HS tự học hỏi lẫn nhau
và rèn luyện kĩ năng làm việc theo nhóm.
- Các nguyên tắc đảm bảo tổ chức tốt nhóm ngoại khóa vật lí:
+ Khi tổ chức nhóm ngoại khóa trước hết phải dựa trên tinh thần tự nguyện,
hứng thú của HS, HS phải được lựa chọn lĩnh vực kiến thức yêu thích để thiết kế, chế
tạo TN. Điều này tạo cho HS tinh thần làm việc thoải mải, từ đó họ thấy yêu thích công
việc, nỗ lực hoàn thành công việc và phát triển được tài năng.
+ Để nhóm ngoại khóa có thể tồn tại và hoạt động có hiệu quả thì nhất thiết phải
phát hiện và xây dựng được hạt nhân của nhóm. Hạt nhân của nhóm thường là nhóm
trưởng. HS được chọn là hạt nhân của nhóm phải thích thú và có sự nhiệt tình cao với
đề tài mà nhóm theo đuổi, đồng thời cũng phải có khả năng đoàn kết các thành viên
trong nhóm học tập và lực học thuộc hạng khá vững vàng, tuy nhiên nhóm trưởng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

9




không nhất thiết là thành viên giỏi nhất trong nhóm.
+ Yếu tố mới và tính vừa sức của đề tài đóng vai trò quan trọng trong việc duy
trì và phát triển sự hứng thú và tích cực của nhóm. Với nguyên tắc này, nội dung hoạt
động ngoại khóa phải mới ít nhiều so với nội khóa, không đơn thuần là những TN kiểm
nghiệm lại kiến thức hoặc áp dụng dưới dạng quá đơn giản các kiến thức đã học. GV
cần phải xác định được nội dung thích hợp, vừa sức với HS và khéo léo tổ chức sao cho
từng bước HS thu được kết quả đều đặn, kể cả ở giai đoạn đầu để động viên kịp thời.
Để đạt được điều đó, khi tổ chức nhóm ngoại khóa GV cần phải dự kiến được những khó
khăn mà HS có thể gặp phải, lên phương án giúp đỡ và tạo điều kiện về thời gian, tài
liệu, nguyên vật liệu…cho nhóm HS.

đúng tiến độ và cung cấp được những sản phẩm có chất lượng.
+ Nhóm “Chế tạo dụng cụ TN vật lí”
Do đặc thù của môn học cho nên hình thức nhóm ngoại khóa “Chế tạo dụng cụ
TN vật lí” là phổ biến nhất trong công tác ngoại khóa vật lí.
Tại các trường phổ thông hiện nay đã được trang bị các dụng cụ TN phục vụ cho
giờ học thực hành của HS. Tuy nhiên, số lượng các TN còn hạn chế, đặc biệt là các TN
có liên quan đến các ứng dụng vật lí của kĩ thuật. Để có thể phát huy tính tích cực của
HS và phát triển được năng lực sáng tạo của các em thì việc phải chế tạo thêm các dụng
cụ TN là rất cần thiết. Do vậy công tác ngoại khóa tổ chức cho HS tham gia chế tạo các
dụng cụ TN là rất phù hợp. Tổ chức được tốt hình thức ngoại khóa với nội dung như vậy
vừa giúp HS trực tiếp tham gia chế tạo dụng cụ có thể hiểu sâu hơn kiến thức được học,
thấy được ứng dụng của kiến thức trong thực tế, đồng thời cũng khiến cho các em thấy
hứng thú và tích cực hơn trong học tập, đồng thời vừa có thể bổ sung thêm các dụng
cụ TN còn thiếu cho nhà trường, giúp cho việc giảng dạy các khóa sau được thuận lợi.
Trong trường hợp như vậy, GV cũng cần phải góp ý để các em chế tạo được những dụng
cụ TN đẹp, bền và có thể sử dụng được lâu dài. Tuy nhiên trong quá trình HS chế tạo
dụng cụ, GV cũng cần làm cho các em hiểu rõ nguyên tắc cấu tạo cũng như hoạt động
của các dụng cụ TN, chứ không phải các em chỉ cần chế tạo các dụng cụ theo mẫu có sẵn
mà không hiểu bản chất và ý nghĩa của các dụng cụ. Như vậy thì công tác ngoại khóa
mới có ý nghĩa giáo dục và thực tiễn mạnh mẽ.
GV cũng cần lưu giữ các hình ảnh hoạt động và sản phẩm của nhóm trong
phòng TN của nhà trường để giáo dục và làm gương cho các thế hệ sau. Trong quá trình
hoạt động ngoại khóa, GV cũng cần dạy cho các em biết cách sử dụng các công cụ, hiểu
tính năng và cách gia công các liệu khác nhau như sắt, gỗ, bìa cứng, dung dịch hoá
học, dây dẫn bằng kim loại,… GV cũng có thể nhờ phụ huynh hoặc chuyên gia đến
hướng dẫn cho các em trong nhóm.
+ Nhóm “Vật lí kĩ thuật”
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

11

như: Trò chơi hái hoa dân chủ; thi khéo tay; thi giải đáp các câu hỏi trí tuệ.... Thời
gian tổ chức hội vui không nên kéo dài để đảm bảo cho hội vui vừa truyền tải hết
nội dung cần thiết vừa không gây ảnh hưởng đến sức khỏe và sự đi lại của HS.
Để cho hội vui thành công, đáp ứng được yêu cầu đã đề ra của chủ hội thì cần
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

12




phải chuẩn bị nội dung sao cho hợp lí, phong phú, hấp dẫn và có phần thưởng
khuyến khích cho người thắng cuộc khi tham gia trò chơi. Đối với những trò chơi có
liên quan đến máy móc thì cần phải kiểm tra kĩ lưỡng trước khi tổ chức hội vui và
phải có dự trù thời gian và dụng cụ cho những trò chơi này.
+ Triển lãm về vật lí
Triển lãm về vật lí ở trường phổ thông có thể tổ chức nhân ngày lễ của trường
hoặc dịp tổng kết một kì học hoặc cuối năm học. Mục đích của triển lãm về vật lí là
để nói lên thành tựu hoạt động học tập và nghiên cứu về vật lí của một khối lớp hoặc
của toàn trường.
Để cho triển lãm thành công thì nội dung triển lãm phải phong phú; trình bày
đẹp, khoa học và hấp dẫn. Nội dung triển lãm có thể gồm: dụng cụ, mô hình vật lí mà
HS chế tạo được; mẫu vật sưu tầm được; đồ dùng phục vụ cho việc dạy học; biểu
diễn TN vật lí có liên quan đến kiến thức vật lí phổ thông mà HS đã được học. Triển
lãm có thể tổ chức kết hợp với hội vui vật lí hoặc tiến hành cùng với các bộ môn khác
như toán, hóa, sinh, công nghệ…
+ Báo tường về vật lí
Đây là một hình thức hoạt động ngoại khóa khá hấp dẫn, dễ tổ chức, lôi cuốn
được đông đảo HS tham gia, không phân biệt trình độ HS nhiều. Hình thức hoạt động
ngoại khóa này có tác dụng tốt trong việc thúc đẩy HS sưu tầm, đọc các sách báo

những kiến thức và cách thức hoạt động thích hợp để giải quyết nhiệm vụ mà họ đảm
nhận. Nghĩa là đòi hỏi HS tự xác định những hành động trong tình huống không phải
là đã quen thuộc với họ.
- Định hướng tái tạo: Người dạy hướng cho HS vào việc huy động, áp dụng
những kiến thức, cách thức hoạt động HS đã nắm được hoặc đã được người dạy chỉ ra
một cách tường minh, để HS có thể thực hiện được nhiệm vụ mà họ đảm nhận.
- Định hướng khái quát chương trình hóa: Phối hợp đặc điểm của cả hai kiểu
định hướng trên, trong đó trước hết GV cũng gợi ý cho HS tự tìm tòi nhưng chú ý
giúp cho HS ý thức được đường lối khái quát của việc tìm tòi, giải quyết vấn đề và sự
định hướng được chương trình hóa theo các bước hợp lí; từ tổng quát, tổng thể đến
toàn bộ, riêng biệt, từ tìm tòi đến tái tạo. [15]
1.1.6. Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí
Hoạt động ngoại khóa có thể thực hiện theo những bước sau:
Bước 1: Lựa chọn chủ đề ngoại khóa.
Căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu dạy học và tình hình thực tế của dạy
học nội khóa bộ môn, đặc điểm của HS và điều kiện của GV cũng như của nhà trường để
lựa chọn chủ đề của hoạt động ngoại khóa. Việc lựa chọn này cần phải rõ ràng để có tác
dụng định hướng tâm lý và kích thích sự tích cực, sự sẵn sàng của HS ngay từ đầu.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

14