Bài tập an sinh xã hội
Phân tích mối quan hệ hai chiều giữa tăng trưởng và phát triển kinh tế với bảo
hiểm xã hội
BHXH theo quan niệm của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), là sự bảo đảm thu
nhập cho người lao động trong những trường hợp họ gặp phải những "biến
cố" như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, tuổi già… phải tạm thời hoặc vĩnh
viễn mất khả năng lao động hoặc bị chết, thông qua các biện pháp công cộng.
Như vậy, về bản chất, BHXH là bảo hiểm thu nhập. Chính vì là sự bảo hiểm
thu nhập, nên BHXH có cả tính kinh tế và tính xã hội, mặc dù tính xã hội là
tính nổi trội, là tính chủ đạo trong các hoạt động và trong biểu hiện.
Bài viết này đề cập đến tính kinh tế của BHXH và mối quan hệ của BHXH với
tăng trưởng kinh tế. Giữa BHXH và tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ gắn bó
hữu cơ.
BHXH góp phần tăng trưởng và phát triển kinh tế
Như đã biết, trong kinh tế thị trường, BHXH được thực hiện theo cơ chế ba
bên (người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước).
Người lao động khi tham gia BHXH phải đóng góp một phần trong tiền
lương/thu nhập của mình để tự bảo hiểm cho mình.
Người sử dụng lao động có trách nhiệm đóng BHXH cho người lao động mà
họ thuê mướn hoặc sử dụng, thông qua đóng góp một phần trong quỹ lương
trả cho người lao động.
Nhà nước với tư cách là "người sử dụng lao động" đối với đội ngũ công chức
và những người hưởng lương từ ngân sách, có trách nhiệm BHXH cho những
đối tượng này, thông qua việc trích một phần từ quỹ tiền lương (thực chất là
từ ngân sách) để đóng góp BHXH. Ngoài ra, với tư cách là người quản lý xã
Học viên: Đỗ Thị Phượng 1
Bài tập an sinh xã hội
hội, Nhà nước có những đóng góp gián tiếp hoặc có những hỗ trợ, bảo trợ cho
hoạt động tài chính BHXH.
Những đóng góp của các bên tham gia BHXH nêu trên là những nguồn cơ
bản hình thành quỹ BHXH.

được đầu tư vào phát triển nhà ở cho người lao động thuê lại. Hiện nay, số
“tiền nhàn rỗi tương đối’’ của quỹ BHXH lên tới 30.000 tỷ đồng. Nếu được
đầu tư tốt sẽ góp phần tăng trưởng kinh tế rất lớn. Các khoản đầu tư này của
quỹ BHXH một mặt tạo ra “lợi nhuận” thêm cho quỹ BHXH; mặt khác đã
trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Đây chính là mối quan hệ bản chất (theo chiều thuận) giữa BHXH và tăng
trưởng kinh tế. Theo các nhà kinh tế, nếu được đầu tư đúng hướng và hiệu
quả, quỹ BHXH là nhân tố nhân văn rất quan trọng, góp phần tăng trưởng
kinh tế “sạch’’ và tạo ra hiệu ứng kép là tác động ngược lại tới sự ổn định của
hệ thống BHXH.
Mối quan hệ của tăng trưởng và phát triển kinh tế đối với BHXH
Như đã nêu trên, trong nền kinh tế thị trường việc tham gia BHXH được thể
hiện thông qua việc đóng góp BHXH của các bên. Như vậy, trong mối quan
hệ đóng góp của ba bên này đều có liên quan đến thu nhập. Đối với người lao
động đóng góp BHXH liên quan đến thu nhập, tiền lương. Đối với người sử
dụng lao động đó là quỹ lương của cơ quan, doanh nghiệp. Đối với Nhà nước
là khoản chi từ ngân sách. Ban đầu, khi mới xây dựng hệ thống BHXH theo
cơ chế thị trường, số người thụ hưởng còn ít so với số người tham gia BHXH.
Học viên: Đỗ Thị Phượng 3
Bài tập an sinh xã hội
Theo thời gian, sự già hoá dân số ngày càng tăng lên, tỷ lệ phụ thuộc (người
hưởng BHXH và người làm việc có tham gia BHXH) ngày càng tăng lên,
nghĩa là số người hưởng BHXH ngày càng nhiều lên. Do vậy, chi phí BHXH
ngày càng lớn lên và gia tăng. Ví dụ, ở Việt Nam hiện nay số người hưởng
hưu trí các loại khoảng 2 triệu người và số người tham gia BHXH khoảng 4
triệu người (làm tròn số). Nghĩa là, có hai người tham gia BHXH thì có một
người hưởng, hay nói cách khác tỷ lệ phụ thuộc là 50%. Nếu không mở rộng
đối tượng tham gia BHXH, tỷ lệ này sẽ tăng lên đáng kể trong một số năm
tới. Điều này đồng nghĩa với việc quỹ BHXH sẽ giảm đi với tốc độ ngày càng
nhanh. Để khắc phục điều này, có một số cách thường được áp dụng:

Đây là tác động tích cực của tăng trưởng kinh tế đối với BHXH. Đồng thời,
khi kinh tế phát triển, Nhà nước và các doanh nghiệp có điều kiện để đầu tư
thêm trang thiết bị hiện đại, cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động.
Nhờ vậy, những rủi ro trong lao động như tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp
sẽ giảm đi và do đó quỹ BHXH sẽ giảm chi do đối tượng hưởng giảm. Đây là
ảnh hưởng, tác động gián tiếp của tăng tưởng kinh tế đối với BHXH. Mặt
khác, khi kinh tế tăng trưởng, Nhà nước có khả năng hơn để cải thiện điều
kiện sống cho người lao động, như đầu tư vào các cơ sở hạ tầng công cộng,
đầu tư cải thiện điều kiện chăm sóc sức khoẻ cho dân cư nói chung và người
lao động nói riêng. Nhờ vậy, người lao động ít bị những rủi ro xã hội hơn như
giảm được tai nạn, giảm được ốm đau, bệnh tật, giảm được những rủi ro khi
sinh đẻ (đối với lao động nữ)… Đây cũng là ảnh hưởng tác động gián tiếp của
tăng trưởng kinh tế đối với BHXH. Ngoài ra, khi kinh tế tăng trưởng, môi
trường kinh tế càng được hoàn thiện, việc đầu tư của quỹ BHXH càng tốt
hơn, an toàn hơn, tránh được những rủi ro từ kinh tế, góp phần tăng trưởng
quỹ BHXH…
Học viên: Đỗ Thị Phượng 5