PHáT TRIểN CộNG ĐồNG TRONG NÂNG CAO SứC KHOẻ

MụC TIÊU
1.
Nêu đợc khái niệm về Cộng đồng và Phát triển cộng đồng (PTCĐ)
2.
Nêu đợc mục tiêu và ý nghĩa của PTCĐ trong Nâng cao sức khỏe
3.
Trình bày đợc cách tiếp cận PTCĐ
4.
Trình bày đợc cách thiết kế một dự án PTCĐ
NộI DUNG
1. KHáI NIệM CộNG ĐồNG TRONG NÂNG CAO SứC KHOẻ
1.1. Khái niệm cộng đồng
Trong y tế công cộng (YTCC), khái niệm cộng đồng đợc sử dụng rất phổ biến
và đóng một vai trò quan trọng. Đối tợng can thiệp của YTCC là một cộng đồng dân
c khác với đối tợng can thiệp của y học lâm sàng là các cá nhân đơn lẻ. Hiện nay có
nhiều khái niệm khác nhau về cộng đồng. Tuy nhiên về căn bản, một cộng đồng này
đợc phân biệt với cộng đồng khác bởi những đặc trng riêng nào đó nh: yếu tố địa
lý, văn hóa, xã hội, dân tộc, tôn giáo nghề nghiệpTheo từ điển tiếng Việt của Viện
Ngôn ngữ học năm 2004 cộng đồng là: toàn thể những ngời cùng sống, có những
điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội.
Trong bài học này chúng ta hiểu cộng đồng là: "một nhóm ngời có mối quan
hệ, ràng buộc lẫn nhau do có chung một hoặc một số đặc tính nh: cùng sống trong
một vùng nhất định, cùng một dân tộc, cùng tôn giáo, chia sẻ hoặc có chung các giá
trị, chuẩn mực hay mối quan tâm". Ví dụ: cộng đồng của một làng, xã, huyện, tỉnh nào
đó; cộng đồng ngời Thiên chúa giáo; cộng đồng ngời làm nghề gốm sứ, cộng đồng
dân tộc HMông; cộng đồng nông thôn, thành thị
1.2. Đặc điểm của cộng đồng
Đặc điểm đầu tiên phải kể đến khi nhắc tới cộng đồng đó là yếu tố địa lí. Nói
đến cộng đồng là nói đến một tập thể ngời định c trên một vùng đất đai có

nguồn lực bên trong và bên ngoài nhằm giải quyết đợc những nhu cầu và mục tiêu
này; hình thành thái độ, hành vi hợp tác, phối hợp trong cộng đồng theo chiều hớng
tích cực. (Ross 1955).
Trong NCSK, PTCĐ nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc tăng tính chủ động
và tự kiểm soát của ngời dân nhằm xác định các yếu tố ảnh hởng đến sức khỏe của
bản thân. Nâng cao nhận thức của cộng đồng đối với các hành vi có lợi hoặc không có
lợi cho sức khỏe của cộng đồng nói chung và của bản thân nói riêng. PTCĐ mang ý
nghĩa huy động, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, kêu gọi sự ủng hộ của
những ngời đứng đầu cộng đồng, khuyến khích tính tự lực và tự nguyện trong cộng
đồng.
Tóm lại, PTCĐ trong NCSK là một tiến trình giải quyết vấn đề sức khỏe, qua đó
sức khỏe cộng đồng đợc cải thiện nhờ nâng cao kiến thức và phát triển kĩ năng phát
hiện nhu cầu và vấn đề sức khỏe, xác định đợc các vấn đề u tiên, huy động đợc các
nguồn lực để đa ra các giải pháp và hành động thích hợp. PTCĐ thực chất là sự tham
gia chủ động với t cách tập thể của ngời dân vào quá trình NCSK của cá nhân và
cộng đồng.

120
1.3.2. Một số khái niệm liên quan đến PTCĐ
Sự tham gia của cộng đồng là sự tham gia của mọi ngời trong cộng đồng đến
quá trình xây dựng mục tiêu và thực hiện các hoạt động nhằm NCSK. Mức độ tham
gia khác nhau của cộng đồng đợc thể hiện ở sự tham gia của các cấp, ngành, các bên
liên quan, từ trung ơng xuống địa phơng, và của chính những ngời dân tại cộng
đồng đó. Ví dụ nh việc tham gia đóng góp ý kiến của ngời dân đối với các điều luật
bảo vệ và chăm sóc sức khỏe hay sự tham gia của ngời dân vào chơng trình y tế tại
địa phơng (chơng trình tiêm chủng mở rộng, chơng trình phòng chống sốt rét,
chơng trình phòng chống lao và bệnh phổi ...).
Hoạt động ngoại tuyến là sự mở rộng của các dịch vụ chuyên môn đến các khu
vực dân c sinh sống nhằm giúp cho cộng đồng dễ dàng tiếp cận và sử dụng dịch vụ y
tế. Ví dụ: các nhóm lu động của các trạm y tế xã đi đến từng bản làng để phát hiện và

Hớng tới cải thiện và nâng cao chất lợng sống của cộng đồng với sự cân
bằng về thể chất và tinh thần bằng cách thay đổi hành vi sức khỏe một cách
tích cực.
Tạo sự bình đẳng tham gia của các nhóm trong cộng đồng, bao gồm cả các
nhóm thiệt thòi. Tất cả mọi ngời đều có quyền bình đẳng nh nhau trong nhu
cầu về sức khỏe và tham gia vào các hoạt động chăm sóc NCSK. Ví dụ: trong
các dự án giảm tác hại trong phòng chống HIV/AIDS, sự tham gia của các
nhóm có nguy cơ cao nh tiêm chích ma tuý, mại dâm đóng vai trò quan trọng
khi họ tham gia làm công tác giáo dục đồng đẳng hoặc khi họ nói lên tiếng
nói của mình trong quá trình thực hiện chơng trình và đánh giá các hoạt động
can thiệp về phòng chống HIV/AIDS.
Thu hút sự tham gia tích cực của ngời dân vào quá trình PTCĐ và duy trì
tính bền vững của quá trình phát triển.
3. CáCH TIếP CậN phát triển cộng đồng
3.1. Tập trung vào nhu cầu sức khỏe của cộng đồng
Khác với các vấn đề u tiên do các nhà chuyên môn xác định ra, PTCĐ bắt đầu
với các u tiên sức khỏe, là nhu cầu sức khỏe của cộng đồng, đợc xác định với sự
tham gia tích cực của cộng đồng và phù hợp với cộng đồng. Với những nhu cầu sức
khỏe đợc xác định, các chơng trình nâng cao sức khỏe đợc thiết kế và thực hiện
trên cộng đồng.
Nhiệm vụ của cán bộ y tế cộng đồng là tạo ra một bức tranh toàn cảnh về sức
khỏe cộng đồng, xác định đợc những cá nhân, nhóm ngời hoặc nguồn lực đóng vai
trò quyết định trong cộng đồng. Cán bộ y tế cộng đồng là ngời liên lạc, tiếp xúc với
ngời dân sống và làm việc tại cộng đồng nhằm xác định các nhu cầu và cùng với các
chuyên gia đa ra các giải pháp can thiệp.
3.2. Tập trung vào quá trình nâng cao sức khoẻ
Quá trình tạo điều kiện cũng nh năng lực giúp cộng đồng chủ động NCSK của
mình đợc coi là một hoạt động tích cực của phát triển cộng đồng. Đó là sự tăng cờng
tham gia chủ động, nâng cao sự tự tin và tính tự chủ của ngời dân. Trong quá trình đó,
cán bộ y tế cộng đồng đóng một vai trò thiết yếu trong việc khuyến khích sự phát triển

chứng
Các kết quả thờng không rõ ràng
và khó định lợng
Nâng cao nhận thức về các nguyên nhân xã hội của
vấn đề sức khỏe
Khó khăn trong việc đánh giá; Nếu
không đánh giá đợc, việc cấp ngân
sách sẽ gặp khó khăn
Quá trình tham gia của các bên liên quan sẽ cho
phép /nâng cao tính tự tin trong cộng đồng
Cán bộ NCSK đôi khi khó xử khi
đứng giữa cộng đồng và cơ quan họ
làm việc
Quá trình bao gồm những kĩ năng có thể chuyển
giao nh kĩ năng giao tiếp, kĩ năng vận động hành
lang
Thờng tập trung vào một nhóm dân
c
ở mức độ nào đó, chính những ngời dân trong
cộng đồng cũng sẽ nh một ngời cán bộ làm công
tác NCSK tại cộng đồng của mình.
Đôi khi các vấn đề đa ra giải quyết
mang tính cục bộ địa phơng, thiếu
các định hớng tổng thể
4. CáC DạNG HOạT ĐộNG TRONG phát triển cộng đồng
Có nhiều hoạt động khác nhau đợc thể hiện trong PTCĐ, nhng có năm dạng
hoạt động đợc Smithies và Adams nêu ra nh sau:

123