BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
LÊ MINH CHÂU – BÙI NGỌC DIỆP – TRẦN THỊ TỐ OANH - PHẠM THỊ THU PHƯƠNG
NGUYỄN DỤC QUANG – LÊ THANH SỬ LƯU THU THỦY – ĐÀO VÂN VI
GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG
TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
ở trường Trung học cơ sở
(Tài liệu dành cho giáo viên)
LỜI NÓI ĐẦU
GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN
LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
!"#$%#& '(Hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học cơ sở.
)*+,
Phần thứ nhất: -". !#& '
(!(/012
3"#45),
I. Quan niệm về kĩ năng sống
II. Phân loại kĩ năng sống
III. Tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.
IV. Định hướng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
"#6$66$6667%+895.$&$8:
#& $"#9* !;<=*' +
#&'012
3"#6><?*;=!$7#&@4$7A<?*
;0%#8' (<B2>C78+'$=!$7#&
D!"!5(<B=;"!'#&E $FF
B!;4$7(=G5#82
Phần thứ hai: Giáo dục kĩ năng sống trong Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường
trung học cơ sở.
3"#45),
*8$O#I$O1&@!(UQ$O*
4J$O*C$5;1(/$AL#&01B*
@ F*?*X0B5&$"#!4#8':B
(&"#&9*Nvv6,K'$'<!$'=wM$'W
l!=.<!7 2SV;$(x<8;b3eKeX
t"L#&!S!iM<!"( "#9*(!*ovI8#=
(/'I;$KeJ=q((/01*\yyzl\y{2
>78b3e<!C|
R=.8?*;*b3e,
• RQR0%}Bg~K•h$b3e<!5 !J%g*#*Qh!
J=gQh$I%iD;?5(B+!
%9*"!!8
• RQ]E)€?g^36rsh$b3e<!7*80V
C!!B27!8<[=I%$C
!"! 2
• RQR0% *$*'!#&€?g^3re•h$b3e:B•(&
"9*#&$<!,Học để biết g€Q*(‚h) #8,#8
$#8$(*?8M$5?8.$7%7?5$Aƒ
Học làm ngườig€Q*(Qh) I,%B w$
5i$=7%$=$AƒHọc để sống với người khácg<Q*(<Q
QQ(h) iX",*$4<$=wM$$<!
;Q$;=51ƒHọc để làmg€Q*(#h) =;
1;!;&, V&$57(;$A
HIJ?*;(.8,]*;9*~K•.5 9*
I#8(C(+!JJ=4B/!
B1(/9*C2]*;!8*J?*;*8
{
&$V#WIJIC.84+B"!b3eQ?*;
9*^3re•2]*;9*^3re•<!?*;(.$&$.
=;1;!;&2O?*;9*^36rs.(
u b #8g(Q*Q$h
u b *%iDIgQ(Q(*<(Q<*<<h$
•
u b = 7 %p = (' ! = 9* 5 I$ i M (M
geQ<‡*‚*(QQ <# <<$ <2 eQ<‡l*‚*(QQ$ Q<‡lQQQ *# Q<‡l
‡#QQ$*#*<Q**<8h$
u b ;=51gQ*8h
u b %B w!5ig‚(Q*#Qh2
†Trong giáo dục ở Anh quốc, KNS được chia thành 6 nhóm chính là:
*2K
2R=?5
2R**;?5
#2e8p#8C<7$
2e8
Q23.!5?8.
†Trong giáo dục chính quy ở nước ta @ F*?*$b3e/I<Q
?*;$*)*,
a2Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình$*)b3e&,=
7%$iM(M$%B w$C=ˆ($=('$=$222
b. Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác$*)b3e&,*
;?5$5?8IP$4<$F$!8Y=51$$222
c. Nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách có hiệu quả$*)b3e&,C
!iD<J1$#8$#8$(*?8M$5?8.$222
Trên đây chỉ là một số trong các cách phân loại KNS. Tuy nhiên, mọi cách phân loại đều chỉ là
tương đối. Trên thực tế, các KNS thường không hoàn toàn tách rời nhau mà có liên quan chặt chẽ
đến nhau2>J#&,b+(*?8M"WC =7%$ C
!iD<J1$ #8$ #8$ iM
(M$222/7#&2K*8*";?5+@
, =7%$ 4<$ #8$ 5
1$*U$ $4+B5i$222KVV&+
lQJ<!@9I4<*9*.B$<!@/T?8M=
(9*.B(@ B231b3e$QT1=;
(;B5I$*C$")!.B2
l€%*0Ke<!<%*0*C!@(MI$!B4$*
$JCO$OI:vK$O;$
#GM<1Œ$J"ASV;<!(5"7?!4M(/;
*8$;(U/i8M"*iQ9*@8J=!=$<1
V!!55<=*'@(M$54+B@ $
%$@<==231#&b3e$b3e$Q#GM<1Œ
!!=$<=$!<JN$<* $=#&$#GM(<;<
I2-"(8I#P;=9*""7Ke
01(/*F*?*,;$<='/$*iQ8$ 4*
'*$222J<!#Q@b3e+, iM(M$ F$
M$ 5?8IP$ 4<$ *$222
m
>C78$;#&b3e;(U<!(.+$Q(x<8;!
(;B5I$*C$")!R0?ƒ*Q5 %
J=(BC9*"$iI8#=?*;‹B*C$x!
'/$J=$9"$*!$!O*!<!2
3. Giáo dục kĩ năng sống nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
S5*XiM/F*<!&$F*<!"<=9*=(iX"2S
=;!1=;1;*$;*.B$+5@/
<*"B(!#;$#78+50B#&!0B#&
01(23;&0B#&X;(Š(3M?89*
S5!]"$(€7L#&,
3M?8•yp\yyyp]Ky0B4(C#&01XwM&
<!iI8#="#4(C$4#&$eLb01BI*
.<#&!#;;(U$%)I<=&&3K$KSK.B$
WB=G!(8>;3*$7(C"#&01…B
((=!(B2
4
•
?*I;*b3e*
‘
*
‘
(4
‘
$(
•
•
•{4
•
*
’
**
‘
4(“
‘
“
•
•
*4
”
R
”
“
•
$
lb3e4
•
“
•
4
•
*
‘
‘
•
I
•
*
”
*
•
1
•
(4(“
‘
2
R8$N1
•
1
•
•
*
”
(*
‘
(4
‘
$4
‘
“
•
4
•
b3e*
‘
"+"#1
•
$
”
8
•
<*
‘
*
•
1*
•
i*
’
!Ke@!$?Q<!$J=ƒ<Y@!$?Q
=(?*;$C!"!!8
lR4"7<Ke=;?8$079*C!(!O*
.$(J;$+!%2
2. Nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thông
2.1 Tương tác
KNS không thể được hình thành chỉ qua việc nghe giảng và tự đọc tài liệu mà phải thông qua
các hoạt động tương tác với người khác2>;Q5!='!<;NKe*80
7%".!23b3eC!(?(CKe4B
z
W'!@/i?*g 4<$ 5?8.222h1
?*"'7V"iX"(!(/2Trong khi tham gia các hoạt
động có tính tương tác, HS có dịp thể hiện các ý tưởng của mình, xem xét ý tưởng của người
khác, được đánh giá và xem xét lại những kinh nghiệm sống của mình trước đây theo một cách
nhìn nhận khác. >C78$;0%"J.4*(!(/
4"?*('#&b3e;?52
\2\ Trải nghiệm
Kĩ năng sống chỉ được hình thành khi người học được trải nghiệm qua các tình huống thực tế.
KeN Q=<!;$%1N;2b;
Ke!"(C*#Q#G#!D#&!N
WB;=2
L>+!0%=;"(!!/'*Ke4
";[…I$=(5;!IJ;9*JC!
/2
2.3 Tiến trình
Giáo dục KNS không thể hình thành trong “ngày một, ngày hai” mà đòi hỏi phải có cả quá
trình: nhận thức - hình thành thái độ - thay đổi hành vi.SI8<!"?(C!ˆ8
<!…+9*"(CB2n!#&"<.C:iJ!
((C(,*80"#P*807%!!V!
*80=*807%!"2
R=7%<!" (.459*/$<!5/*$
%iDW!;?5B/„51B/2
3!(*$C$/B@?8M$@=<=*'
:$WB5 9*5I$B;=!8+iX"23<$
15I#P/@$*<+$.(
"!(*B/2
S=7%5I+5(5;?*=$V;<!?**
B/2
3.2. Kĩ năng xác định giá trị
L(M<!@C/<!?*('$<![*B5IC$
#&MB8$!"!<9*5I("2L(M
<!@‰=%$@J$"$!7J<!!B"
CA
L(M<!(M7.V(M+$"<= $;
7$%$$222
-ˆ/";(M(2b iM(M<!5 /
(Š@(M9*5IC2b iM(M5…<B?
(C(*?8M9*ˆ/2b !8OO*1('/$
.7(/@(M!2
L(M15<!.!*80Q/*$Q*(…
!9*/2L(M&"!#&$! $!1(/$'
7!<!;9*I2
3.3. Kĩ năng kiểm soát cảm xúc
y
b5i<!5 /7%(Š5i9*C("C
!!5…9*5iB5I!/!$
)/N!;5i"W2b iD<[5iO
',iD<J5i$5i$<!95i$?5<[5i2
-"/5iCT+5 w$*!
4<;?54$5?8I‰"!O*!*JiI8#=4$
b %B w/=9* ,
=7%$ iD<[5i$ *$#8$ C
=•! 5?8.2
3.5. Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ
R("$*V@.$C5+=ˆ($
•9*@/2b C=ˆ(*)8*,
l ™%++•$
l tiM@M*Nˆ(78$
l R=!CM*N
l t!8Y++•"W2
bCM*Nˆ($*+,
liD=!=2
l.1+89$(Š(!$:'2
lL@CV=iD;J23P+=ˆ(9*/;
J$:Y(*C/$P1X2
l3M=8;$F5J$X8(CC=ˆ(FM*N$/2
b C=ˆ($•*7@</8$=*
;+•$5?8@.$C19*Cƒ)/<!4"
**U$X!8 $5B wI<[#M#)Œ5i2t
C=•M/TI15.84"$?*$!(
(/$*CB!BB2
b C=ˆ($•(.+5?8.$5?8IP!
%B w2S)/$8;?59* !8$+ <:Q$
5 IJ.[.$ (*?8M<=*'5?8
*.2
3.6. Kĩ năng thể hiện sự tự tin
R=<!!5Iƒ=!<OB5Iƒ(C(…!"
/J!J=$4<*$5.8M<=!!;
&2
b ;==I*;?54$#!8Y8![
[9*/$/<!;*$4<!9*';?5
42€:QJ=„+5?8IP"!O*!iI8#=2
b <:QJ=?*;7B *$4<$
$5i!5?8I‰2
3.9. Kĩ năng thể hiện sự cảm thông
R;=51<!5 C#!VC(!59*/
$*!.7/<!@/(.C$?*
{
*(Š5i!C59*/!51B!5V+
9*'2
b !8[*?*('(; /;?5*!%iDB
/ƒ5;?*;*iX"$V;(5iX"* *$
*:"2b ;=51„8J"?*I!!
I;$+„B@/+=•2
b ;=51#=*( =7%! iM
(M$)/<!8+( *$5?8.$5?8I‰$
4<$M!5i2
3.10. Kĩ năng thương lượng
R4<<!5 (C!88$IJ!5J$)/5
<7"=N!.8$<!V".
C2
b 4<*)89* *<:Q$!8Y
8!"+?*('9*5?8.!5?8IP2-"/
4<T5?8.;?5$5?8IP"iI8#=
!<.52
b 4<<?*==$JM$=51$#8
$ !5 Y*;@.1J8:9*5I2
3.11. Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn
-IP<!@i"$(*X$.)$.CB"*8/"
.!2
ltW5)*"0?*@ $B:!!&
J$&"2
l(;@!1*8.9*$@5‰#(*2
Có kĩ năng hợp tác là một yêu cầu quan trọng đối với người công dân trong một xã hội hiện đại,
bởi vì:
l-ˆ/@!(2e=(1;'/
ˆ($0*$%(J;$+!.$?* $Q
<.<!;?5*41;2
lR(iX";$<J9*ˆI$ˆ")&"!*$(!"
<P*ƒˆ/"9*"ˆ8<B$57!)"$M!$
1!"4<U2
lb OI!!!(i"(?*;B/2
S=;?5$*+7#& ,=
7%$iM(M$*$;=51$57(;$(*?8M$
5?8IP$M$%B wA2
k
3.13. Kĩ năng tư duy phê phán
b #8<!5 IJ"?*!!#;.$=
7$;$222i58(*2SIJ"$/+,
lR71.$=7$;$222F)*2
le:i17QF"#!";2
lHIJ$$$<J517$V;<!1(
2
lvM5..$C$=7$;$222<!C|
l37M@VJ=$9*.$C$=7$;$222$iQ
iŒ".$I:!;2
b #8(.+/*(*@?8M$@
!"W23.<!(iX";!8*8$!/<15V
B.*8.9*"$<15iD<[)1*#$%
AC #8!(…?*('BˆI2
b (*?8M(.+("$/=<=*
'W!M/$Q<!1("23<$1 (*
?8M$/*@?8M*<+V7(G$I85…=
?*;$1;!4<*"9*5Iƒ)/O<!
5…*C$x!@/<?*2
S(*?8M"W$+B@b3e,
=7%$ iM(M$ 71$ #8$
#8$222
b (*?8M<!+(.?*('9* 5?8.2
3.16. Kĩ năng giải quyết vấn đề
b 5?8.<!5 9*I?8M<=*'4
!!"Q4X'5?8.VCV5("
2L5?8.<?*B (*?8M!+b3e,*
$iM(M$#8$#8$C=ˆ($M$2222
S5?8.;?5$*+,
švM(Š.VC*V5$5C1+
š€;5?8.pCX$
šKC#+89?5i58(**<=*'45?8!
švQiŒ8!5i9*5I=;45?8
še4*(*?8MW
šK!"Q?8MX<=*'
šbM<?5(;@<+(*?8M!5?8.*2
•
„ (*?8M$ 5?8.(.?*('$/
%J=!;?5(B@.$C9*"2
3.17. Kĩ năng kiên định
b M<!5 /7%@CC!<[##P
=2bMO<!5 !B+@
CC(@!5&$#!@*?8$+9*CB
?8$+9*/2
51$ ! 5?8.2
3.19. Kĩ năng đặt mục tiêu
-&<!J!*B("5/*V"1
;!2-&7%$!V"2
b V&<!5 9*/(*&5I("
„<7=;&2
-&V(*("5/*:$"!8$"+g&
:h2-&„V(*("5/*#!4$"
V!g&(h2-&„V"/*#!
" V g&#!h2
b V&*&J$!5 =
;&9*C2
-"&=;!1C5<[@8+*,
l-&5;@1F&ƒ(5</@IY,
_|R=;C|R(/**<I|R/!!&<!!|
b&$+(D#&F$.<!(*@;&
$<*2
l-&V(*+5=!=;ƒ1V(*@&
?B5 !;9*5I2
j
lvM@1;$@;&+=;&
2
lvM=@7<X$@M*Nˆ(FV2
lvM@ V5(?(C=;&!
;+5<!?*@ 2
l*Y&QF/*=;2
b V&#=*( =7%$ #8$
5?8.$ C=ˆ($222
3.20. Kĩ năng quản lý thời gian
b ?5<[/*<!5 /:i1;Q%=
Y$"IYY.$222h$+2
lR!71QXiI8#=2
le:i17QF"#!";2
lHIJ$$$<J517$V;<!1(
ƒiQiŒ"!#;$.$I:!;12
l>$8+2
b C!iD<J1+B #8! C
=ˆ($•2
Một số lưu ý:
l3"##&b3eKe(!(/017(! RI<[l
vX"<!@ 7#&(@C!84B/
!5?8;?5@.$@C9*"2>;C!
@ !81<Y!<5:!!B;C!
'7g‡*<<<h,'$$J$8JA
l3"##& +7#&<›QF<%*0$.'$1
'$"#&!;&23!b3e45($W8QVW$
$M*4$L><=*'"b3e#&Ke9*(/$<B
CW2
4. Cách tiếp cận và phương pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ
thông
4.1 Cách tiếp cận
>;#&b3eKe(!(/01=;1?*#8'
1'!0%"#&15<!<)Œ$Jb3e
!"#1'!"#&ƒ!Q"7B$<!sử dụng
\
các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho HS được thực hành, trải
nghiệm KNS trong quá trình học tập2>B7!8$T1<!V$?5
"#1'!"#&ƒ!<$O<!/'!"
#&(…‹!4$=!0J4BKe2
4.2 Phương pháp dạy học là gì?
Một số lưu ý:
\\
l-ˆ]SnK@HHnK&WBƒˆHHnK&bRnKVW2R8
$@HHnK&WB]SnK$„@bRnKD#&
(HHnK*g>J#&,7VIY#W54!
!45<7h2
l>;I;@*HHnK!bRnKN*J4$1(Š(!2>J#&$
"XgBrainstorming)(/<!4$(/<<!
"bRnK2
l@HHnK1'$@HHnKVW9*F1'
V1'2
l'*"HHnKVbRnK2>J#&,Brainstorming /
'<!động não$/'<!công nãoVtấn công não$222
nBI81i(C!8"HHnK!bRnK(;8JJ
='79*Keg/':<!HHnK$bRnKJ=hD#&#&b3e
Ke01(?(C#8'1'!0%KSLn3L€€2
4.3 Một số phương pháp dạy học tích cực
4.3.1 Phương pháp dạy học nhóm
* Bản chất
n8'O'@*,n8'$n8'Q
Y$(Ke9*"<B'*!Y$(5/*
B$ˆ=<=!!;&'7(4…I1!<!
;2b?5<!;9**(C!8!(B!<B2
n8'0%T8JJ=$J(;ƒ(
<="<!;! <=*9*Ke2
* Quy trình thực hiện
R(C#8'*!{*45,
a. Làm việc toàn lớp,37!*;&
lLB;9
lvM;&
;(#Q*8" *Q!15( 52
* Quy trình thực hiện
B%(/C<!,
lKe'gViQ$VQh(/C
le8g"!8(B5<7B/h2
lR5<7(/CQIYB#P9*L>2
* Một số lưu ý
l>C(/C<5J*#9*"=$
54%$B8I7!@C*%1
5<!"I8;452
lR(/C#!*8:$›F"#.5WB
9!'$WB(C"Ke!/<Œ2
lRW8F(/$0%5<BW%"(/C
VI1ˆ%"(/*2
4.3.3 Phương pháp giải quyết vấn đề
† Bản chất
\•
n8'gnKh;!5?8.gL]>Sh<!HHnKV(*(BKe.
7%%*=IP@*X!*$8Ke!C
.$JJ'=<=$9"!+5?8.2
* Quy trình thực hiện
lvM$7#.pCƒ
lR71<?*.pCV(*ƒ
l€;5?8ƒ
lHIJ$?5ˆ5?8gJ=$$5i$(Mhƒ
le?55?8ƒ
l€=*'5?8.ƒ
lR=;Q5?8X<=*'ƒ
lZ;;5?8@.$C2
* Một số lưu ý