ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

VŨ THỊ HẢI HOÀNG

THÔNG ĐIỆP VỀ MỘT SỐ VỤ VIỆC NỔI BẬT
CỦA NGÀNH Y TẾ TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Hà Nội – 2020


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

VŨ THỊ HẢI HOÀNG

THÔNG ĐIỆP VỀ MỘT SỐ VỤ VIỆC NỔI BẬT
CỦA NGÀNH Y TẾ TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ
Chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. Đỗ Anh Đức

Hà Nội – 2020


thành của Hội đồng Khoa học, của quý thầy, cô giáo cùng với sự góp ý của
bạn bè đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện có chất lượng tốt hơn.
Hà Nội, tháng 06 năm 2020

Vũ Thị Hải Hoàng


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................... 1
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đên đề tài ................................................ 3
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài ............................................ 8
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài ............................................. 8
5. Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu............................................... 10
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài.....................................................11
7. Đóng góp của luận văn .......................................................................... 12
8. Bố cục luận văn .................................................................................... 12
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN NGHIÊN CỨU THÔNG ĐIỆP VỀ MỘT
SỐ VỤ VIỆC NỔI BẬT CỦA NGÀNH Y TẾ TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ .... 13
1.1. Hệ thống các khái niệm liên quan đến đề tài.................................... 13
1.1.1. Truyền thông ................................................................................... 13
1.1.2. Thông điệp ...................................................................................... 16
1.1.3. Báo điện tử ..................................................................................... 22
1.2. Đƣờng lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nƣớc về y tế và
truyền thông về y tế ................................................................................ 24
1.3. Vai trò, đặc điểm, tính chất của thông điệp về một số vụ việc nổi bật
của ngành y tế trên báo điện tử............................................................... 26
1.4. Ƣu thế của báo mạng điện tử trong việc đƣa ra thông điệp về một số
vụ việc nổi bật của ngành y tế ................................................................. 26
1.5. Áp dụng lý thuyết đóng khung trong việc giải mã thông điệp về một

chí phản ánh đã gây ảnh hưởng đến hình ảnh ngành Y tế............................ 87
3.1.2. Công tác truyền thông của Bộ Y tế còn chưa chủ động và thiếu tính
chuyên nghiệp........................................................................................... 88


3.2. Các giải pháp góp phần nâng cao chất lƣợng thông điệp về một số vụ
việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện tử Việt Nam ........................... 89
3.2.1. Giải pháp từ các cơ quan quản lý ngành y tế .................................... 89
3.2.2. Giải pháp từ phía cơ quan báo chí ................................................... 94
3.3. Một số khuyến nghị .........................................................................104
3.3.1. Đối với ngành Bộ y tế .....................................................................104
3.3.2. Đối với cơ quan báo chí..................................................................106
3.3.3. Đối với nhà báo..............................................................................108
Tiểu kết chương 3: .................................................................................. 110
KẾT LUẬN ............................................................................................ 112
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................ 115
PHỤ LỤC ..............................................................................................122


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Số lượng tin, bài đăng trên các báo về vụ việc Tổng Giám đốc VN
Pharma bị bắt vì tội “buôn lậu” và “làm giả giấy tờ, tài liệu của cơ quan, tổ
chức” năm 2017 - 2018 .............................................................................. 50
Bảng 2.2 Số lượng tin, bài đăng trên các báo về vụ việc 8 bệnh nhân tử vong khi
đang chạy thận tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình năm 2017..................... 51
Bảng 2.3 Số lượng tin, bài đăng trên các báo về vụ việc Bác sĩ Lê Quang Dương
(BV Đa khoa Thạch Thất) bị người nhà bệnh nhân đập cốc thủy tinh vào đầu
năm 2017 .................................................................................................. 51
Bảng 2.4 Số lượng tin, bài đăng trên các báo về vụ việc 50 người ở Phú Thọ
bỗng dưng nhiễm HIV năm 2018 ................................................................ 52


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BV

Bệnh viện

ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội
KT-XH

Kinh tế - Xã hội

Nxb

Nhà Xuất bản

PGS. TS

Phó Giáo sư, Tiến sĩ

VH-XH

Văn hóa – Xã hội


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngành y tế là một ngành cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe thuộc
nhóm ngành dịch vụ thiết yếu của xã hội, trong đó chất lượng dịch vụ khám,
chữa bệnh luôn là mối quan tâm hàng đầu của mọi người dân. Vì vậy việc

sự phát triển mạnh mẽ của báo mạng điện tử, dạng thông tin mang tính chính
luận, định hướng xây dựng thường không có sức hút hay độ “nóng” như các
thông tin về các vấn đề tiêu cực, khủng hoảng.
Trước thực trạng đó, các cơ quan quản lí nhà nước về báo chí và bản
thân ngành y tế cần phải nhận diện và đánh giá rõ ràng về vai trò của thông
điệp truyền thông, đánh giá vai trò của báo chí trong việc thông tin về hoạt
động y tế. Đặc biệt, một giải pháp cần thiết là tăng cường vai trò của báo chí
truyền thông trong việc thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế
như: thông tin về dịch bệnh, cách phòng chống dịch bệnh; thông tin về thành
tích y học, kỹ thuật cao trong điều trị; thông tin về hướng dẫn sử dụng thuốc ,
mỹ phẩm an toàn, hợp lí; thông tin về chỉ dẫn an toàn thực phẩm, dinh dưỡng
hợp lí; thông tin về y đức của nghề y.... Điều này tạo cơ hội tiếp cận thông tin
nhiều chiều, mang tính toàn diện về ngành y đối với người dân. Từ đó góp
phần nâng cao chất lượng thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế
theo hướng tích cực, khách quan; tạo động lực cho ngành y tế phát huy năng
lực để hoàn thành nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân mà Đảng, Nhà nước
đã giao phó.
Với tất cả những lí do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn vấn đề
“Thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện tử” khảo
sát trên trong năm 2018 để làm đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Báo chí
học của mình nhằm đánh giá tổng quan thực trạng thông điệp về một số vụ
việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện tử, từ đó đề xuất những giải pháp
nhằm nâng cao hiệu quả thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế
trên báo điện tử hiện nay.

2


2. Tình hình nghiên cứu liên quan đên đề tài
Những năm gần đây công tác truyền thông về ngành y trên các phương

Tác giả luận văn đã tiến hành phân tích cơ sở lý luận, khảo sát 3 tác phẩm báo
chí cụ thể từ năm 2001 - 2003, từ đó làm sáng tỏ một số quan điểm của Đảng
và Chính sách của Nhà nước về lĩnh vực truyền thông giáo dục sức khỏe đồng
thời đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng truyền thông về lĩnh vực
sức khỏe trên báo chí.
Luận án Tiến sĩ chuyên ngành Y học Đánh giá thực trạng và hiệu quả
một số giải pháp can thiệp truyền thông – giáo dục sức khỏe trong chăm sóc
sức khỏe trẻ em tại tuyến cơ sở của Nguyễn Thị Kim Liên (2006) tại trường
Đại học Y Hà Nội. Ở luận án này tác giả đã trình bày tổng quan về các yếu tố,
mô hình, vai trò, phương pháp ảnh hưởng của các giải pháp nâng cao hoạt
động giáo dục chăm sóc sức khỏe trẻ em; nghiên cứu về thực trạng, kiến thức,
thái độ thực hành hoạt động của giáo dục sức khỏe ở tuyến y tế cơ sở và các
vấn đề can thiệp, thực hiện can thiệp. Đây là một nghiên cứu có tính chuyên
ngành, chủ yếu là nghiên cứu của hoạt động truyền thông của cán bộ giáo dục
sức khỏe ở tuyến y tế cơ sở.
Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Báo chí Vấn đề an toàn vệ sinh thực
phẩm trên báo chí hiện nay (khảo sát trên các báo Lao động, Sức khỏe và đời
sống từ 1/2007 đến 6/2008) của Chu Thúy Nga (2008). Tác giả luận văn đã
tiến hành nghiên cứu những vấn đề chung về an toàn vệ sinh thực phẩm và
vai trò của báo chí hiện nay; về công tác tuyên truyền an toàn vệ sinh thực
phẩm trên báo chí hiện nay; và những bài học kinh nghiệm trong công tác
tuyên truyền an toàn vệ sinh thực phẩm trên báo chí.
Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Báo chí Thông tin sức khỏe trên báo
chí Việt Nam hiện nay - Vấn đề và thảo luận của Bùi Thị Thu Thủy (2010) tại
trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN). Tác giả luận văn
đã khái quát hóa và chuẩn hóa hệ thống lý luận về lí thuyết kênh, chương

4




Tạp chí Dược & Mỹ phẩm), luận văn đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao
hơn nữa chất lượng của công tác thông tin, tuyên truyền về kiến thức chăm
sóc sức khỏe nhân dân trên các báo, tạp chí của ngành y tế.
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học Xử lý thông tin phản hồi
của người dân qua đường dây nóng bộ y tế của Hoàng Thị Thơm (2014) tại
Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Tác giả luận văn đã tiến hành hệ thống
hóa lý luận về truyền thông và quan hệ công chúng, nghiên cứu, đánh giá,
phân tích làm rõ thực trạng xử lý thông tin phản hồi của người dân qua đường
dây nóng Bộ Y tế về chất lượng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh của ngành, từ
đó, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả xử lý thông
tin phản hồi của người dân qua đường dây nóng Bộ Y tế trong thời gian tới.
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học Tạp chí ngành y tế với vấn
đề giáo dục sức khỏe cộng đồng của Nguyễn Thị Hoài Phương (2015) tại Học
viện Báo chí và Tuyên truyền. Tác giả luận văn đã tiến hành khái quát, hệ
thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục sức khỏe cộng đồng
và vai trò của báo chí đối với các vấn đề giáo dục sức khỏe cộng đồng; Khảo
sát, nghiên cứu đánh giá thực trạng và chỉ ra những ưu điểm và hạn chế của
vấn đề giáo dục sức khỏe cộng đồng trên tạp chí của ngành y tế; Đề xuất
những khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng thông tin giáo dục sức khỏe
cộng đồng, tăng cường tính hiệu quả của thông tin giáo dục trên tạp chí.
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học Truyền thông về y đức trên
báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay của Nguyễn Thị Phương Thảo (2015) tại
Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Tác giả luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý
luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu truyền thông về vấn đề y đức trên báo
mạng điện tử Việt Nam; đồng thời, tiến hành khảo sát, đánh giá về hình thức
và nội dung thông điệp về chủ đề y đức qua phân tích các tin/ bài trên báo
mạng điện tử Việt Nam thời gian qua; tìm hiểu và phân tích các yếu tố tác

6

7


hình thức của thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế trên báo
điện tử. Chính vì vậy có thể nói đây là lần đầu tiên có đề tài luận văn nghiên
cứu về vấn đề này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
3.1. Mục đích nghiên cứu
Đề tài đặt ra mục đích làm sáng tỏ nội dung và hình thức thông điệp về
một số vụ việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện tử; từ đó đề xuất các giải
pháp nhằm nâng cao chất lượng của thông điệp về một số vụ việc nổi bật của
ngành y tế trên báo điện tử được lựa chọn khảo sát.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện được mục đích trên, luận văn tập trung thực hiện những
nhiệm vụ sau đây:
- Làm rõ hệ thống các khái niệm thông điệp về một số vụ việc nổi bật
của ngành y tế trên báo chí.
- Tiến hành nghiên cứu, khảo sát và phân tích nội dung và hình thức
thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện tử Việt Nam
trong năm 2017-2018; đánh giá những thành công, hạn chế của hình thức
truyền thông này.
- Đề xuất giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng cách thức truyền
thông này trên báo mạng điện tử được lựa chọn khảo sát.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Thông điệp về về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện tử.
Đối tượng khảo sát trực tiếp của đề tài là các tin, bài có nội dung liên
quan đến thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện tử.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu nội dung thông điệp về 5 vụ việc

- Về thời gian nghiên cứu, khảo sát giới hạn trong những tác phẩm đã
được đăng tải trên 04 báo được chọn: Tuổi trẻ Onnile; VnExpress; Sức khỏe

9


đời sống; Pháp luật Việt Nam thời gian từ 01/2017- 12/2018.
5. Cơ sở lí luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lí luận
Cơ sở lí luận của luận là văn dựa vào Đường lối của Đảng, chính sách
pháp luật của Nhà nước về báo chí, về y tế và truyền thông về y tế. Kế thừa kết
quả nghiên cứu khoa học của các tác giả về các lĩnh vực truyền thông đại chúng
nói chung và truyền thông về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế nói riêng.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn áp dụng một số phương pháp nghiên cứu công cụ như:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Kế thừa kết quả nghiên cứu của các
tác giả đã nghiên cứu về những đề tài có liên quan. Tổng hợp tất cả các quan
điểm lý luận, thực tiễn liên quan đến đề tài từ các văn bản pháp luật, tài liệu
khoa học, sách báo, tạp chí...
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp: Khảo sát các bài viết về các vụ
việc lớn của ngành y trong năm 2017-2018 trên báo điện tử, từ đó rút ra những
thông điệp và tác động của những thông điệp đối với công chúng. Cụ thể:
+ Vụ việc Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc VN Pharma
bị bắt vì tội “buôn lậu” và “làm giả giấy tờ, tài liệu của cơ quan, tổ chức”
+ Vụ tám bệnh nhân tử vong khi đang chạy thận tại Bệnh viện Đa khoa
tỉnh Hòa Bình
+ Vụ việc Bác sĩ Lê Quang Dương (BV Đa khoa Thạch Thất) bị người
nhà bệnh nhân đập cốc thủy tinh vào đầu
+ Vụ việc 50 người ở Phú Thọ bỗng dưng nhiễm HIV
+ Vụ việc làm giả bệnh án tâm thần cho trùm giang hồ

Luận văn cũng làm rõ được những cách thức, phương pháp sáng tạo cơ
bản nhất thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện tử.
Thông qua luận văn này, các cơ quan quản lí báo chí sẽ nhìn thấy được
thực trạng thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện

11


tử để từ đó có những biện pháp chỉ đạo thích hợp.
7. Đóng góp của luận văn
Luận văn là một công trình khoa học về cách thức thực hiện những
thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế trên báo điện tử, góp phần
nhất định vào việc nâng cao hiệu quả truyền thông thông điệp về một số vụ
việc nổi bật của ngành y tế trên các phương tiện thông tin đại chúng nói
chung và báo mạng điện tử nói riêng.
8. Bố cục luận văn
Ngoài Phần mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ Lục, Nội
dung chính của luận văn gồm có 3 chương sau đây:
Chương 1. Cơ sở lí luận nghiên cứu thông điệp về một số vụ việc nổi
bật của ngành y tế trên báo điện tử
Chương 2: Thực trạng thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành
y tế trên báo điện tử thuộc diện khảo sát
Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp, kiến nghi nâng cao chất
lượng thông điệp về một số vụ việc nổi bật của ngành y tế
trên báo điện tử Việt Nam hiện nay

12


CHƢƠNG 1:

động dân cư chính là nhờ vào quá trình truyền thông. Vì thế, trong tác phẩm
Sức mạnh của tin tức truyền thông, Michael Schudson đã nhận định rằng
“nhiều thông tin đến với người dân nói chung qua truyền thông chứ không
qua chuyên gia trung gian” [37, tr. 272].
Khi nhắc đến quá trình truyền thông và mô hình của quá trình ấy, người
ta thường nhắc đến công thức nổi tiếng của Harold D. Lasswell là “Who says
what in which channel to whom with what effect” (ai nói cái gì, bằng kênh nào,
cho ai và có hiệu quả gì?) [37, tr. 8].
Mô hình truyền thông theo Harold D. Lasswell như một công thức rút
gọn, nhưng vẫn liệt kê được những lĩnh vực nghiên cứu của truyền thông như:
nghiên cứu về nguồn tin hay người phát tin “ai nói”, phân tích nội dung thông
tin “nói cái gì”, nghiên cứu các phương tiện thông tin “nói qua kênh nào”,
nghiên cứu công chúng hay độc giả hay khán giả “nói cho ai”, và khảo sát các
tác động truyền thông nơi công chúng “có hiệu quả gì”.
Giới hạn của công thức này là tính chất tuyến tính một chiều từ người
phát đến người nhận trong đó người nhận tin dễ được cảm nhận như là một
đối tác thụ động. Chính vì thế mà sau này, các nhà nghiên cứu thường quan
niệm quá trình truyền thông liên cá nhân với một quy trình khép kín trong đó
bao gồm bốn giai đoạn chính. Quan niệm này được các nhà ngôn ngữ học
Roman Jakobson phác thảo một cách khá hoàn chỉnh và mô hình này được
Michel de Coster phác họa thành sơ đồ với trình tự bốn giai đoạn chính như
sau: phát tin, truyền tin, nhận tin và phản hồi.
Mối liên hệ giữa cá nhân với xã hội thể hiện qua quá trình truyền thông.
Có sự khác biệt giữa hai khái niệm “truyền thông đại chúng và “các phương
tiện truyền thông đại chúng” (mass media) được dùng để chỉ những công cụ
kỹ thuật hay những kênh mà nhờ vào đó người ta mới có thể tiến hành quá

14