ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ HẢI

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
VỀ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT
THỊ XÃ TỪ SƠN TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

THÁI NGUYÊN - 2020


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ HẢI

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
VỀ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT
THỊ XÃ TỪ SƠN TỈNH BẮC NINH
Ngành: LỊCH SỬ VIỆT NAM
Mã ngành: 8.22.90.13

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nghiêm Thị Hải Yến


Nguyễn Thị Hải


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................... ii
MỤC LỤC............................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN ............... iv
MỞ ĐẦU ................................................................................................. 1
1. Lí do chọn đề tài................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ................................................................... 2
3. Mục đích, đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu. ..................... 6
4. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu ......................................... 7
5. Đóng góp của Luận văn ....................................................................... 8
6. Cấu trúc của đề tài................................................................................ 8
NỘI DUNG.............................................................................................. 8
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ
CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ TỔNG BÍ THƯ
NGUYỄN VĂN CỪ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
TRUNG

HỌC

PHỔ

THÔNG

......................................................................................... 9
1.1. Cơ sở lí luận ...................................................................................... 9
1.1.1. Một số thuật ngữ, khái niệm cơ bản sử dụng trong đề tài.............. 9

2.2.2. Yêu cầu khi xác định nội dung kiến thức..................................... 36
2.2.3. Yêu cầu khi lựa chọn hình thức và phương pháp tổ chức ........... 37
2.3. Thiết kế những nội dung tìm hiểu về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ
trong tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử ở trường THPT .................
38
2.3.1. Tiếp cận, khai thác tài liệu về Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ cho bài
học lịch sử .............................................................................................. 38
2.3.2. Những nội dung về Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ được sử dụng
trong hoạt động ngoại khóa lịch sử lớp 12, ở trường THPT.................. 39
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2......................................................................... 51
Chương 3: HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT
ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ
CHO HS LỚP 12 TRONG DHLS VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT
........ 53
3.1. Hình thức, phương pháp hoạt động ngoại khóa.............................. 53
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




3.1.1. Đọc sách lịch sử về Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ ..................... 53

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




3.1.2. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu kiến thức lịch sử về Tổng Bí Thư
Nguyễn Văn Cừ trên mạng Internet ....................................................... 56
3.1.3. Thi kể chuyện lịch sử về Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ .............

Giáo viên

GV

Học sinh

HS

Lịch sử địa phương

LSĐP

Phương pháp dạy học lịch sử

PPDHLS

Sách giáo khoa

SGK

Thực nghiệm sư phạm

TNSP

Tích hợp liên môn

THLM

Trải nghiệm sáng tạo


Trên thực tế, tình yêu nước bắt nguồn từ tình yêu quê hương. Nhà văn
hoá Xô Viết Ilyu-E- ren-bua đã từng nói: "Lòng yêu nước bắt đầu từ lòng yêu
những vật tầm thường nhất, yêu các cây trồng trước nhà, yêu con phố nhỏ
đổ ra bờ sông ...”. Chính vì thế, trong sự hình thành nhân cách của học sinh,
Lịch sử địa phương có ý nghĩa rất quan trọng. Hiện nay, đất nước đang trên
đường đổi mới, những mặt trái của cơ chế thị trường đã tác động và làm xói
mòn đạo đức xã hội, làm méo mó nhân cách của học sinh, của thế hệ trẻ. Do
vậy, việc hình thành cho học sinh sự hiểu biết về lịch sử địa phương, về những
giá trị và truyền thống quê hương, giáo dục lòng tự hào và ý thức trách nhiệm
xây dựng quê hương được chú trọng trong chương trình giáo dục phổ thông.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của những giá trị lịch sử địa phương, trong
những năm qua Bộ Giáo dục và đào tạo đã có sự quan tâm và chỉ đạo thực

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




hiện hiệu quả nội dung trên thông qua các đợt tập huấn dạy học lịch sử di sản,
danh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




nhân địa phương. Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích nhà trường, các địa
phương tự chủ xây dựng chương trình hướng tới tăng thời lượng giảng dạy
lịch sử gắn với vùng miền.
Phần lớn ở các trường THPT Lịch sử địa phương chưa được đặt đúng


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




cách cho HS.
Cuốn sách “Chuẩn bị giờ học Lịch sử như thế nào?” của N.G. Đai - ri
(Tài liệu dịch), các tác giả nêu ra ý kiến thay từ “công tác ngoại khóa” bằng từ
“hoạt động ngoài lớp”. Từ đó, đề xuất một số nội dung cơ bản của hoạt động
ngoài lớp trong dạy học lịch sử.
Như vậy, các nhà giáo dục lịch sử nước ngoài đã rất coi trọng hoạt động
ngoại khóa trong DH. Các tác giả đã đưa ra cách phân loại nội dung và các
hình thức hoạt động ngoại khóa góp phần nâng cao chất lượng dạy - học lịch
sử trong nhà trường phổ thông. Ở nước ta, Bác Hồ đã nhiều lần yêu cầu thầy
cô giáo phải chú ý giáo dục nhiều mặt cho học sinh: đức, trí, thể, mĩ. Trong
“Thư gửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc” ngày 25/08/1950,
Bác yêu cầu: “Trong lúc học cũng cần làm cho các cháu vui, trong lúc vui
cũng cần làm cho các cháu học.Ở trong nhà trường, trong xã hội, các cháu
đều vui, đều học.”
Trong các cuốn “Giáo dục học” của Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt, Nxb
Giáo dục, 1987; “Giáo dục học đại cương” của Phạm Viết Vượng - Đặng Vũ
Hoạt, Nxb. Đại học sư phạm, 1996, trong phần Lý luận dạy học có hệ thống
các phương pháp giảng dạy cho học sinh, các tác giả đều cho răng: “cùng với
những hoạt động chính khóa của nhà trường thì cần phải coi trọng các hoạt
động ngoại khóa cho cuộc sống, hoạt động để từ đó tạo cho các em thói quen
vốn sống thực tế và những hành vi văn minh”.
Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” của tập thể các thầy cô
khoa Lịch sử - Trường ĐHSP Hà Nội (xuất bản lần đầu năm
1978 và tái bản nhiều lần vào các năm 1982, 1992, 1998, 2002, 2009, 2010

học nói chung trong và ngoài nước mặc dù được thể hiện qua các ngôn từ và
cách diễn đạt khác nhau nhưng đều có chung một nội dung là đề cao vai trò
và sự cần thiết của việc thực hiện hoạt động ngoại khóa trong DH.
2.2. Những công trình nghiên cứu về cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ:
Cố Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ là nhà lãnh đạo kiệt xuất mẫu mực
của Đảng ta. Tuy nhiên chưa có nhiều công trình nghiên cứu sâu sắc, toàn
diện về thân thế, cuộc đời, những đóng góp của Tổng bí thư. Qua khảo cứu,
người viết đề tài nhận thấy những tài liệu liên quan đến cố Tổng Bí Thư
Nguyễn Văn Cừ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




còn ít, đó là thiệt thòi đối với thế hệ tre trên quê hương Bắc Ninh. Về Tổng Bí
Thư có một số đầu sách, còn chủ yếu là những bài viết ngắn gọn trên các trang
web điện tử tập trung làm rõ tấm gương đạo đức Nguyễn Văn Cừ như:
Cuốn sách Nguyễn Văn Cừ nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng và cách
mạng Việt Nam, hồi kí, NXB chính trị Quốc gia, Hà Nội 2002. Cuốn sách tập
trung làm rõ vai trò to lớn, những tư tưởng tiến bộ của Nguyễn Văn Cừ trên
cương vị là Tổng Bí Thư của Đảng.
Nguyễn Văn Cừ - một số tác phẩm, NXB chính trị Quốc gia , Hà Nội
2010. Cuốn sách tập trung một số các tác phẩm của Nguyễn Văn Cừ, những
mẩu chuyện ngắn của đồng chí, đồng đội chia se về cố Tổng Bí Thư. Cuốn
sách cho người viết hiểu thêm về cuộc đời, những trăn trở của Bác Nguyễn
Văn Cừ khi lãnh đạo Đảng ta.
Nguyễn Văn Cừ nhà lãnh đạo xuất sắc, một tấm gương cộng sản mẫu
mực, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội 2012. Cuốn sách là sự tổng hợp toàn bộ
cuộc đời của Cố Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ, về con đường hoạt động của

tiễn giảng dạy cả chính khóa và nội khóa để hướng dẫn học sinh, hình thành
cho các em kĩ năng và phương pháp học bộ môn theo hình thức trải nghiệm
sáng tạo và tích hợp liên môn.
3.2. Đối tượng
Hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong DHLS Việt
Nam cho HS lớp 12, ở trường THPT Thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh.
3.3. Nhiệm vụ:
Để đạt được mục đích trên, đề tài cần giải quyết các nhiệm vụ sau:
- Khảo sát thực trạng việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học
lịch sử ở trường phổ thông nói chung và về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ nói
riêng.
- Tìm hiểu nội dung, chương trình SGK để xác định các chủ đề về Tổng
Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử cho học
sinh ở trường THPT.
- Đề xuất các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về
Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ cho học sinh trong DHLS Việt Nam lớp 12, ở
trường THPT, góp phần nâng cao chất lượng DHLS ở trường THPT.
- Thực nghiệm sư phạm hình thức tổ chức thi tìm hiểu và triển lãm hình
ảnh về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ cho học sinh như đã đề xuất trong Luận
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




văn.
3.4. Phạm vi nghiên cứu
Chúng tôi thực hiện đề tài ở các trường THPT Thị xã Từ Sơn, Bắc
Ninh. Về thời gian: Chúng tôi đã tổ chức hoạt động ngoại khóa HS khối
12 của
các THPT trên địa bàn Thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh trong năm học 2019 - 2020.

nghiệm sư phạm dưới hình thức tổ chức cuộc thi tìm hiểu và triển lãm hình
ảnh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




tại trường THPT Thị xã Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh. Điều tra, khảo sát sự nhận
thức, thái độ của học sinh sau khi tiến hành tổ chức cuộc thi tìm hiểu và triển
lãm hình ảnh để khẳng định kết quả thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoại
khóa Lịch sử ở trường THPT.
- Sử dụng PP toán học thống kê, tập hợp và xử lí số liệu đã thu được để
phân tích, nhận xét, rút ra kết luận và nêu kiến nghị.
5. Đóng góp của Luận văn
- Tiếp tục làm rõ vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại
khóa trong DHLS ở trường THPT nói chung về Tổng Bí thư Nguyễn Văn
Cừ nói riêng.
- Cung cấp thêm các số liệu điều tra, khảo sát về thực trạng tổ chức
hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THPT nói chung và về Tổng Bí
thư Nguyễn Văn Cừ nói riêng.
- Xây dựng, thiết kế các chủ đề về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, đồng
thời đề xuất các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về
Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ cho HS trong DHLS ở trường THPT.
6. Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn
cấu trúc gồm 3 chương
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoại
khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong DHLS ở trường THPT.
Chương 2: Xác định yêu cầu và thiết kế các chủ đề về Tổng Bí thư

và thể loại.
- Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Hoạt động TNST là hoạt động giáo dục, trong đó từng cá nhân học sinh
được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môi
trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của các nhà giáo dục,
qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực…, từ
đó tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá
nhân mình.
- Khái niệm giáo dục qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Là phương pháp dạy học cho học sinh tiếp xúc trực tiếp với các buổi tham
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




quan, dã ngoại ở di tích, nhà thờ, các buổi ngoại khóa, các cuộc thi tìm hiểu…
nhăm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




giáo dục học sinh truyền thống yêu nước, tự hào dân tộc . Qua đó giáo dục các
em ý thức bảo vệ di sản, phát triển trí tuệ, rèn luyện kỹ năng sống đồng thời
góp phần đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện đa dạng hóa hình thức tổ
chức dạy học.
- Khái niệm dạy học tích hợp liên môn
Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên
quan đến hai hay nhiều môn học. "Tích hợp" là nói đến phương pháp và mục

giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc.
Những năm gần đây, hoạt dộng nghiên cứu, biên soạn, giảng dạy và
học tập Lịch sử địa phương được đẩy mạnh trên cả nước nói chung và địa bàn
Bắc Ninh nói riêng. Việc giảng dạy lịch sử địa phương trong các nhà trường
có tác dụng trực tiếp và quan trọng để nâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử
dân tộc của người giáo viên, làm cho bài giảng sinh động hơn, có sức truyền
cảm, gây thêm hứng thú học tập cho học sinh, tạo được những biểu tượng lịch
sử, giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn các khái niệm, các hiện tượng trong bài học
Lịch sử dân tộc. Tri thức lịch sử địa phương còn có ý nghĩa sâu sắc trong việc
giáo dục cho người học lòng tự hào chân chính về những truyền thống tốt đẹp
của quê hương, địa phương nơi cư trú, khơi dậy tình yêu quê hương xứ sở cho
các em.
1.1.3.Tầm quan trọng của dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải
nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn
Chúng ta đã nhận thức rõ vị trí, ý nghĩa của bài học lịch sử địa phương.
Bài học càng có tác dụng khi được hỗ trợ băng các hoạt động trải nghiệm sáng
tạo và tích hợp liên môn, một hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông.
Trong công tác TNST và tích hợp liên môn, hoạt động của thầy và trò được
tiến hành chủ yếu ngoài giờ học trên lớp, nhưng nội dung và chủ đề hoạt động
phải đạt được mục đích giáo dưỡng, giáo dục, phát triển như ở bài học trên
lớp, nhưng được thực hiện trên cơ sở và phương tiện khác. Nhiệm vụ của hoạt
động TNST mang tính tổng hợp, làm sâu sắc và phong phú kiến thức của
học sinh về các mặt khác nhau của cuộc sống xã hội, góp phần gây hứng thú
trong học tập lịch sử.
Vì vậy, dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và
tích hợp liên môn tuy là hoạt động chủ yếu ngoài lớp, nhưng công tác TNST
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN