ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ HỘI
KHOA SƯ PHẠM

NGUYỄN ANH THUẤN

XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
CÔNG TÁC QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƯỞNG
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2008


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ HỘI
KHOA SƯ PHẠM

NGUYỄN ANH THUẤN

XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
CÔNG TÁC QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƯỞNG
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số : 60 14 05

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Lê Đức Ngọc

HÀ NỘI – 2008


Thành phố

THCS

Trung học cơ sở

XHCN

Xã hội chủ nghĩa


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ......................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................... 2
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu ............................................................. 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................... 3
5. Giả thuyết khoa học ..................................................................................... 3
6. Phạm vi đề tài nghiên cứu ............................................................................ 3
7. Phƣơng pháp nghiên cứu .............................................................................. 3
8. Cấu trúc luận văn.......................................................................................... 4
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CỦA
HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC ..................................................... 5
1.1. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề .................................................... 5
1.2. Cơ sở lý luận về quản lý ............................................................................ 8
1.2.1. Khái niệm quản lý .............................................................................. 8
1.2.2. Chức năng quản lý .............................................................................. 9
1.2.3. Quản lý giáo dục ................................................................................. 10
1.2.4. Hiệu trƣởng......................................................................................... 12
1.2.5. Quản lý của Hiệu trƣởng ..................................................................... 13

Hải Phòng ......................................................................................... 30
2.2.2. Khảo sát hoạt động đánh giá công tác đánh giá công tác quản lý của Hiệu
trƣởng Trƣờng trung học cơ sở tại Hải Phòng .................................... 31
2.2.2.1. Phân tích kết quả khảo sát về đánh giá Hiệu trƣởng
Trƣờng THCS. ......................................................................... 32


2.2.2.2. Nội dung đánh giá công tác quản lý của Hiệu trƣởng Trƣờng
THCS tại Hải Phòng ................................................................ 33
2.2.2.3. Căn cứ để đánh giá công tác quản lý của Hiệu trƣởng
Trƣờng trung học cơ sở ......................................................................... 35
2.2.3. Nhận xét, đánh giá chung về thực trạng đánh giá công tác quản lý của
Hiệu trƣởng Trƣờng trung học cơ sở tại Hải Phòng ........................ 36
CHƢƠNG 3: BỘ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CỦA HIỆU
TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HẢI PHÒNG ..................... 38
3.1. Một số nguyên tắc đề xuất tiêu chí đánh giá .............................................. 38
3.2. Bộ tiêu chí đánh giá công tác quản lý của Hiệu trƣởng Trƣờng trung học cơ sở
tại Hải Phòng ............................................................................................ 38
3.3. Hƣớng dẫn sử dụng các tiêu chí đánh giá công tác quản lý của Hiệu trƣởng
Trƣờng trung học cơ sở tại Hải phòng ...................................................... 56
3.4. Qui trình đánh giá công tác quản lý của Hiệu trƣởng Trƣờng trung học cơ sở
tại Hải phòng ............................................................................................ 57
3.5. Khảo nghiệm và thử nghiệm tiêu chí đánh giá công tác quản lý của Hiệu
trƣởng một số Trƣờng trung học cơ sở của thành phố Hải phòng .............. 59
3.5.1. Tổ chức khảo nghiệm ........................................................................ 59
3.5.2. Tổ chức thử nghiệm .......................................................................... 65
3.5.2.1. Qui mô và địa bàn tiến hành ................................................... 65
3.5.2.2. Phƣơng pháp và kỹ thuật ........................................................ 65
3.5.2.3. Kết quả thử nghiệm ................................................................ 66
3.5.2.4. Những nhận định về Bộ tiêu chí đánh giá công tác quản lý của

trƣởng Trƣờng trung học cơ sở ....................................................... 35


Bảng 3.1: Thống kê ý kiến đồng ý của giáo viên và cán bộ quản lý về các mặt
công tác quản lý của Hiệu trƣờng Trƣờng trung học cơ sở .............. 60
Bảng 3.2: Thống kê ý kiến về bộ tiêu chí và các minh chứng (gợi ý) cho việc đánh
giá công tác quản lý của Hiệu trƣởng Trƣờng trung học cơ sở ........ 61
Bảng 3.3: Thống kê ý kiến nhận xét chung về bộ tiêu chí đánh giá công tác quản
lý của Hiệu trƣởng trƣờng trung học cơ sở ...................................... 64
Bảng 3.4: Thang đánh giá ................................................................................. 65
Bảng 3.5: Thống kê điểm số hiệu trƣởng đánh giá hiệu trƣởng và cán bộ chủ
chốt đánh giá hiệu trƣởng (Quận Hồng Bàng) .................................. 66
Bảng 3.6: Thống kê điểm số hiệu trƣởng đánh giá hiệu trƣởng và cán bộ chủ
chốt đánh giá hiệu trƣởng (Quận Dƣơng Kinh) ............................... 67
Bảng 3.7: Thống kê điểm số hiệu trƣởng đánh giá hiệu trƣởng và cán bộ chủ chốt
đánh giá hiệu trƣởng (Huyện Kiến Thụy) ....................................... 67


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong công cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước, giáo dục giữ
một ví trí quan trọng đối với việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng
nhân tài, và góp phần vào xây dựng một nền kinh tế tri thức. Hiện nay giáo dục
Việt Nam đang có sự đổi mới toàn diện, mạnh mẽ trên tất cả các mặt để thực
hiện mục tiêu chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng mà Chiến lược phát triển
giáo dục 2001 - 2010 đề ra đó là: "Đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình
giáo dục; Phát triển nhà giáo, đổi mới phương pháp giáo dục; Đổi mới quản lý
giáo dục; Tiếp tục hoàn chỉnh cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân phát triển
mạng lưới trường, lớp, cơ sở giáo dục; Tăng cường nguồn tài chính, cơ sở vật
chất cho giáo dục; Đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục; Đẩy mạnh hợp tác quốc tế về

Trường trường học cơ sở.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát: Quan sát các chủ thể quản lý trong tiến trình
đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở.
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
- Phương pháp điều tra bảng hỏi: Được sử dụng trong nghiên cứu thực
trạng và khảo nghiệm các tiêu chí đề xuất.
- Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến của các chuyên gia về Bộ tiêu chí
đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở.
7.3. Phương pháp xử lý số liệu
Sử dụng phương pháp thống kê để xử lý số liệu.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội
dung luận văn trình bày trong 3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng
Trường trung học.
Chƣơng 2: Thực trạng đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng
Trường trung học cơ sở tại Hải Phòng.
Chƣơng 3: Bộ tiêu chí đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng
Trường trung học cơ sở tại Hải Phòng.

4


Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ
CỦA HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC
1.1. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nhiều nghiên cứu gần đây cho rằng hiệu trưởng là người đóng vai trò
quan trọng nhất trong sự thành công của một nhà trường [17], [18], [23]. Nói
một cách khác, hiệu trưởng trường phổ thông đóng vai trò sống còn với chất

tại. Một trong những vấn đề tồn tại có thể kể ra là: mục đích đánh giá hiệu
trưởng chưa thật rõ ràng [15]. Hơn nữa các tiêu chí đánh giá vẫn chưa đảm bảo
rằng đánh giá hiệu trưởng một cách chính xác và đầy đủ. Các tiêu chí đánh giá
chưa hoàn thiện, chủ yếu vẫn dựa vào bảng liệt kê và xếp hạng (checklist and
rank).
Một số nơi kết hợp thêm với văn bản tự đánh giá của hiệu trưởng và văn
bản đánh giá của Thanh tra giáo dục. Cũng có nơi đánh giá theo mục tiêu, tức
là đo sự thực hiện của hiệu trưởng vào một tập hợp các mục tiêu xác định
trước. Thực ra đánh giá theo mục tiêu cũng là một loại đánh giá theo tiêu chí.
Vì mục tiêu được cụ thể hoá bằng các tiêu chí.
Tóm lại, việc đánh giá hiệu trưởng ở một số nước nhất là nước Mĩ đã có
từ lâu và theo một số hướng chủ yếu sau:
- Đánh giá dựa vào mục tiêu của trường học.
- Đánh giá dựa vào bảng liệt kê và bảng tự đánh giá của hiệu trưởng.
- Đánh giá dựa vào việc mô tả vị trí công việc của hiệu trưởng từ đó đưa ra
các tiêu chí và chuẩn đánh giá.
- Đánh giá dựa vào chuẩn hiệu trưởng hoặc chuẩn nhà lãnh đạo trường học
theo những cách tiếp cận khác nhau.
- Đánh giá hiệu trưởng chủ yếu nhấn mạnh đánh giá dựa trên sự thực hiện
công việc của hiệu trưởng có thể dùng bảng liệt kê các công việc và kiểm tra họ
thực hiện như thế nào.
Có thể nói đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng nói chung, Hiệu
trưởng trường trung học cơ sở nói riêng vẫn còn dựa trên cảm tính chưa mang
tính khách quan. Cho đến nay chưa có tài liệu nào đề cập đến đánh giá công
tác của Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở dựa vào chuẩn được phát triển
6


dựa trên các chức năng và vai trò mà một Hiệu trưởng Trường trung học cơ
sở phải đảm nhiệm theo Điều lệ trường Trung học.

định; vai trò lãnh đạo; giao tiếp; làm việc tập thể; khả năng chuyên môn nghiệp
vụ; phẩm chất; quản lý nguồn lực; an toàn; chỉ đạo giảng dạy. Nhìn chung các
lĩnh vực này chưa bao quát hết công tác quản lý của hiệu trưởng trường THCS.
Sự phân chia trên cũng chưa thực sự rạch ròi, có những lĩnh vực thiếu, có
những lĩnh vực thừa, còn hiện tượng trùng lặp, có những tiêu chí ở lĩnh vực
công tác này có thể để vào lĩnh vực khác cũng phù hợp. Chẳng hạn chỉ đạo
giảng dạy là một nhiệm vụ chuyên môn tại sao không để vào cùng lĩnh vực khả
năng chuyên môn nghiệp vụ,….Theo khoa học quản lý: trong quản lý nguồn
lực lại không có quản lý cơ sở vật chất của nhà trường,…vv
Phiếu tự hiệu trưởng đánh giá: gồm 76 tiêu chí trong 19 nhóm năng lực.
Phiếu đánh giá này đưa ra quá nhiều nhóm năng lực, nhìn chung các năng lực
này được đưa ra theo kiểu liệt kê, chưa dựa vào cách tiếp cận khoa học nào.
Nếu xét về nội hàm còn nhiều tiêu chí trùng lặp. Phiếu đánh giá hiệu trưởng
trường phổ thông (dành cho hiệu trưởng tự đánh giá) và phiếu đánh giá hiệu
trưởng trường phổ thông (dành cho giáo viên và cán bộ trong trường) rõ ràng 2
phiếu này dành cho hai đối tượng khác nhau cùng đánh giá một hiệu trưởng
trong khi hai phiếu này không đồng nhất các lĩnh vực được đánh giá và các tiêu
chí thực hiện thì rất khó cho việc tổng hợp kết quả đánh giá cuối cùng. Ở Việt
Nam chưa có một đề tài nào nói về Xây dựng tiêu chí đánh giá công tác quản
lý của Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở nói chung tại Hải Phòng nói
riêng.
1.2. Cơ sở lý luận về quản lý
1.2.1. Khái niệm quản lý
Từ khi xã hội loài người xuất hiện, bắt đầu hình thành các nhóm người,
để thực hiện các mục tiêu mà họ không thể đạt được với tư cách là những cá
nhân riêng lẻ, thì quản lý xuất hiện như một yếu tố cần thiết để phối hợp những
nỗ lực cá nhân hướng tới những mục tiêu chung.

8



9


của quần chúng nhân dân để hoàn thành mọi nhiệm vụ chính trị do Đảng đề ra,
đáp ứng được yêu cầu và nguyện vọng của nhân dân”.
1.2.2. Chức năng quản lý
Có thể hiểu các chức năng này như sau:
Trước hết, khái niệm "chức năng quản lý" có nhiều ý nghĩa khác nhau:
bao gồm tập hợp những mục đích xã hội; đó là những giai đoạn của quá trình
quản lý; đó là các dạng của hoạt động quản lý. Henri Feyol một trong những
người đầu tiên đã chỉ rõ năm chức năng chức năng quản lý đó là: hoạch định; tổ
chức; phối hợp và kiểm tra vào năm 1916; trong thập niên 30, Gulick và
Urwich nêu ra bảy chức năng quản lý: hoạch định; tổ chức; công tác nhân sự;
chỉ huy; phối hợp; kiểm tra; công tác tài chính. Trải qua nhiều thời gian, các
chức năng này đã được các nhà nghiên cứu cập nhật và phát triển thành nhiều
chức năng, bao gồm: hoạch định, ra quyết định, tổ chức, nhân sự, truyền thông,
thúc đẩy, chỉ huy và kiểm soát. Cụ thể:
- Chức năng hoạch định: Là việc xác định mục tiêu và mục đích mà tổ
chức phải hoàn thành trong tương lai và quyết định về cách thức đạt được mục
tiêu đó, cụ thể bằng việc lập kế hoạch cho tất cả các mặt công tác.
- Chức năng ra quyết định: Là quá trình lựa chọn một phương án hành
động hợp lý nhất trong số nhiều phương án đã dự kiến và đưa vào thực hiện.
- Chức năng tổ chức: Là quá trình tạo ra một cơ cấu các mối quan hệ
giữa các thành viên trong tổ chức, thông qua đó cho phép họ hoàn thành kế
hoạch và đạt được các mục tiêu của tổ chức.
- Chức năng truyền thông: Là việc nhà quản lý tiếp nhận và truyền đạt tới
các thành viên trong tổ chức những tri thức kĩ thuật, chỉ thị, mệnh lệnh và
những thông tin cần thiết để thực hiện công việc.
- Chức năng thúc đẩy và động viên nhân viên: Là việc nhà quản lý giúp

1/ Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch chính
sách phát triển giáo dục.
2/ Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản vi phạm pháp luật về giáo
dục, ban hành Điều lệ nhà trường, ban hành quy định về tổ chức và hoạt động
của cơ sở giáo dục khác.
3/ Quy định mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục, tiêu chuẩn nhà
giáo, tiêu chuẩn cơ sở vật chất và thiết bị trường học, việc biên soạn, xuất bản
in và phát hành sách giáo khoa, giáo trình, quy chế thi cử và cấp văn bằng.
3/ Tổ chức bộ máy quản lý giáo dục.
11


5/ Tổ chức chỉ đạo việc đào tạo bồi dưỡng quản lý nhà giáo và cán bộ
QLGD.
6/ Huy động quản lý sử dụng các nguồn lực để phát triển giáo dục.
7/ Tổ chức QL công tác nghiên cứu khoa học công nghệ trong ngành
GD.
8/ Tổ chức quản lý công tác quan hệ quốc tế về giáo dục.
9/ Qui định việc tặng danh hiệu vinh dự cho những người có nhiều công
lao đối với sự nghiệp giáo dục.
10/ Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giáo dục giải quyết
khiếu nại tố cáo và xử lý các hành vi phạm về pháp luật về giáo dục [2].
Mười nội dung trên đảm bảo tính toàn diện và đầy đủ trong hệ thống các
mục tiêu đặt ra cho giáo dục, nhưng trên thực tế khi tiến hành thực hiện quản lý
nhà nước với giáo dục đã nảy sinh những bất cập xét trong cả hai lĩnh vực quan
điểm và hành động thực tiễn.
Hệ thống giáo dục là một bộ phận quan trọng nằm trong hệ thống xã hội,
trong đó quản lý con người là yếu tố trung tâm số một của quản lý giáo dục.
Con người vừa là chủ thể của quản lý vừa là khách thể quản lý; vừa là người
quản lý, vừa là người bị quản lý.

...

...

...

...

...

...

...

...
...
...

...
...
...

...
...
...

...
...
...


Xác định đúng chức năng của Hiệu trưởng Trường THCS, chúng ta mới
có thể xây dựng được các tiêu chuẩn đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng
Trường THCS.
1.3. Cơ sở khoa học về xây dựng các tiêu chí đánh giá công tác quản lý của
Hiệu trƣởng Trƣờng trung học cơ sở
Để xây dựng được các tiêu chí đánh giá công tác quản lý của Hiệu
trưởng Trường THCS, trước hết chúng ta phải tìm hiểu một số khái niệm.
1.3.1. Các khái niệm về đánh giá
Cho đến nay, có rất nhiều cách hiểu về và định nghĩa về đánh giá. Chẳng
hạn, theo Từ điển tiếng Việt thì đánh giá là: "nhận xét, bình phẩm về giá trị".
Theo E. Beeby "đánh giá trong giáo dục là sự thu thập và lí giải một cách hệ
thống những bằng chứng, như một phần của quá trình, dẫn tới sự phán xét về

16