ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

------------------

TRẦN THỊ BÍCH THUỶ

GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN
TỘC VÀ GIẢI PHÓNG DÂN TỘC TRONG DẠY HỌC LỊCH
SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 - 1945, LỚP 12 TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ
Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Trịnh Đình Tùng

HÀ NỘI - 2012

1


MỤC LỤC

Trang
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................ 4
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .......................................................................... 6
3. Đối tượng nghiên cứu ............................................................................... 14

Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc. ...................................... 63
2.2.1. Khai thác triệt để nội dung lịch sử để giáo dục học sinh ............... 63
2.2.2. Đảm bảo tính khoa học, tính tư tưởng đồng thời phải tôn trọng sự
thật lịch sử ............................................................................................. 66
2.2.3. Sự kiện, hiện tượng lịch sử phải được trình bày cụ thể, sinh động hấp
dẫn ........................................................................................................ 67
2.2.4. Phát huy tính tích cực của học sinh .............................................. 69
2.2.5. Phải dựa trên tâm lý lứa tuổi học sinh trung học phổ thông .......... 71
2.3. Các biện pháp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải
phóng dân tộc ............................................................................................... 73
2.3.1. Các biện pháp trong bài nội khoá ................................................. 73
2.3.2. Thực nghiệm sư phạm ................................................................ 102
2.3.3. Các biện pháp trong bài ngoại khoá............................................ 107
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ........................................................... 112
TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................ 116
PHỤ LỤC

151


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BCH

: Ban chấp hành

Nxb

: Nhà xuất bản


: Xã hội chủ nghĩa

3


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thế kỷ XXI là thời đại của nền "kinh tế tri thức" và đầu tư cho giáo dục
là vấn đề được các quốc gia trên thế giới quan tâm. Đã có nhiều ý kiến xung
quanh việc đầu tư cho giáo dục và có một nhận định được nhiều nước trên thế
giới đồng tình và ủng hộ: đầu tư cho tri thức là sự đầu tư dài lâu và khôn
ngoan nhất. Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ. Ngay trong định hướng
của hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta cũng đã xác
định: Giáo dục là quốc sách hàng đầu; và đây là sự nghiệp của Đảng, nhà
nước và toàn dân.
Đối với nước ta, truyền thống hiếu học đã có từ ngàn xưa. Ngay từ thời
kỳ Bắc thuộc, những viên gạch đầu tiên của nền giáo dục phong kiến đã được
xác lập. Tuy chỉ là nền giáo dục cưỡng bức và phục vụ mục đích cai trị của
những kẻ thống trị nhưng với việc truyền bá chữ Hán và Nho học vào nước ta
đã tạo điều kiện để ta xây dựng một nền văn hoá, giáo dục trong thời kỳ
phong kiến độc lập. Trong suốt hơn 10 thế kỷ xây dựng, củng cố, bảo vệ quốc
gia phong kiến độc lập dân tộc và thống nhất, thông qua con đường Nho học,
một tầng lớp trí thức phong kiến được hình thành và đóng một vai trò to lớn
cho nền học thuật Việt Nam thời phong kiến. Nói về tầm quan trọng của tri
thức Việt, ngay từ thế kỷ XV, vua Lê Hiến Tông (1497-1504) đã viết: "Nhân
tài là nguyên khí của nhà nước, nguyên khí mạnh thì trị đạo mới thịnh…".
Câu nói trên đã cho thấy được nhận định xác đáng của lớp người đi trước về
đề cao giáo dục, trọng nhân tài.
Ngày nay, việc giáo dục thế hệ trẻ là một điều kiện quan trọng đối với sự
tồn tại và phát triển của xã hội loài người, là mối quan tâm của mỗi quốc gia

xuyên, được tiến hành sâu rộng ở các cấp, ngành, đối tượng khác nhau, đặc
biệt là đối tượng học sinh phổ thông - những thế hệ sẽ kế tục và phát triển
dựng xây đất nước. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của cuộc vân động vẫn còn
nhiều hạn chế. Do đó, ở các cấp học, việc thực hiện các chương trình nghiên

5


cứu về Hồ Chí Minh trở thành vấn đề quan trọng trong việc đạt được mục tiêu
giáo dục đã đề ra. Tuy nhiên, để đạt được những mục tiêu giáo dục đó cần
thiết phải có những biện pháp đồng bộ, có sức thuyết phục, có tính cộng đồng,
sự lan toả cao và thực tế.
Chính vì những lý do trên mà chúng tôi đã chọn vấn đề "Giáo dục tư
tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc trong dạy học
lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1945, lớp 12 trung học phổ thông
(Chương trình chuẩn)" làm đề tài luận văn thạc sĩ sư phạm lịch sử chuyên
ngành lý luận và phương pháp dạy học lịch sử. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn
đề dân tộc và giải phóng dân tộc không chỉ phù hợp với thời đại lịch sử Người
đã sống mà cho đến nay vẫn còn nhiều giá trị đích thực đúng đắn đối với công
cuộc dựng xây và bảo vệ đất nước đi lên con đường xã hội chủ nghĩa. Không
chỉ thế, việc giảng dạy tư tưởng cho học sinh THPT đó còn có ý nghĩa đối với
công cuộc đổi mới giáo dục nước ta hiện nay và quá trình hình thành, hoàn
thiện nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Tuy nhiên đây mới chỉ là những nghiên cứu bước đầu do đó không
tránh khỏi nhiều thiếu sót. Chúng tôi hy vọng sẽ tiếp tục được hoàn chỉnh
trong các nghiên cứu tiếp theo.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nói về vấn đề tư tưởng Hồ Chí Minh và cuộc đời của Người, về giáo
dục tư tưởng Hồ Chí Minh, về phương pháp dạy học lịch sử có rất nhiều các
công trình khoa học, bài báo, phim tư liệu… ở trong và ngoài nước nghiên

không bị áp đặt do những phần trình bày có sẵn trong các tác phẩm. Trong
các tác phẩm cũng nêu bật được những giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí
Minh trên các lĩnh vực và những giá trị thực tiễn trong thời đại ngày nay.
Bên cạnh những tác phẩm và công trình khoa học nghiên cứu, tổng
hợp về các vấn đề liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh, thì còn có rất nhiều
tác phẩm chuyên khảo, đi sâu cụ thể về nội dung các vấn đề trong hệ tư tưởng
Hồ Chí Minh đặc biệt về vấn đề giải phóng dân tộc mà đề tài đang nghiên

7


cứu. Đặc biệt trong các công trình nghiên cứu chuyên biệt tư tưởng Hồ Chí
Minh về vấn đề giải phóng dân tộc là tác phẩm của TS. Nguyễn Đình Thuận,
Sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc (19111945), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002 là một trong số những tác phẩm
đề cập cụ thể đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải
phóng dân tộc trong một quá trình lịch sử từ năm 1911-1945. Tác phẩm đã
cho ta thấy sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống
những quan điểm toàn diện, nhất quán và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của
cách mạng Việt Nam trong đó có tư tưởng của Người về cách mạng giải
phóng dân tộc. Đây là một trong những vấn đề quan trọng nhất của tư tưởng
Hồ Chí Minh. Tư tưởng đó có những giá trị lớn lao không những trong thế kỷ
này mà còn trong những thế kỷ tiếp theo. Cuốn sách nêu rõ những nhân tố ảnh
hưởng đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân
tộc. Tác phẩm cũng trình bày cụ thể những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ
Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc. Từ đó khẳng định giá trị lý luận
và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh. Cũng đồng hành với những ý tưởng
lớn và vấn đề được đề cập trong những bộ sách chuyên viết về tư tưởng Hồ
Chí Minh, nhưng với tác phẩm của mình, tác giả Nguyễn Đình Thuận đã cung
cấp khối lượng kiến thức phong phú, nguồn thông tin quý giá và cả những
phân tích, lập luận chặt chẽ xung quanh vấn đề trình bày.

học sư phạm Hà Nội, 2009; Trần Thị Thùy Chi, Một số biện pháp đổi mới
phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông trong xu thế hội nhập quốc
tế hiện nay (Áp dụng vào dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 THTPT giai đoạn
1930 - 1945), Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học sư phạm Hà Nội,
2010; ..... đã cung cấp cách thức về khả năng trình bày tổng hợp, cách phân
tích, lập luận, trình bày bố cục của một luận văn cho chúng tôi tham khảo.
Trong bối cảnh hiện nay nhằm thực hiện được mục tiêu giáo dục các
cấp học, đặc biệt là mục tiêu đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện
về đức, trí, thể, mĩ, trung thành với lý tưởng cộng sản, là con người Việt Nam
xã hội chủ nghĩa, kết hợp song song với nhiều biện pháp giáo dục khác thì

9


việc đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào kết hợp giảng dạy ở nhà trường vừa mang
tính lý luận vừa mang tính thực tiễn, phù hợp với mục tiêu đào tạo con người
Việt Nam, vừa phù hợp với các cuộc vận động "Sống, làm việc và học tập
theo tấm gương Bác Hồ vĩ đại" hàng năm được Bộ chính trị, Trung ương
Đoàn thanh niên tổ chức. Do đó, trong quá trình nghiên cứu, đọc tài liệu,
không thể không kể đến nguồn những công trình nghiên cứu về tác dụng, ý
nghĩa của việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh trong cách dạy học sinh ở
các cấp, đồng thời hướng dẫn về những cách thức vận dụng tư tưởng Hồ Chí
Minh phù hợp với các cấp học. Đề cập đến vấn đề này có các bài viết, các
tác phẩm như: bài viết của GS. Phan Ngọc Liên, Về việc giảng dạy, học tập
cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Bác Hồ trong trường phổ thông,
Thông báo khoa học số 2, 1985; Đoàn Thế Hanh, Kiên định mục tiêu độc
lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội - Sự vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí
Minh trong điều kiện hiện nay, Tạp chí cộng sản, số 777, 2007; GS Phan
Ngọc Liên (chủ biên), Sử dụng tư liệu Hồ Chí Minh trong nghiên cứu và
giảng dạy lịch sử, Đề tài nghiên cứu cấp bộ, ĐHSPHN, Hà Nội, 2002; hay

dục, Hà Nội, 1973, tác giả đã khẳng định hoạt động nhận thức tích cực độc
lập của học sinh là một điều kiện bắt buộc đối với giờ học được tổ chức một
cách khoa học và có hiệu quả. Đồng thời, tác giả chỉ rõ tiến hành giờ học
được tổ chức một cách khoa học và có hiệu quả. Muốn tiến hành giờ học lịch
sử đạt hiệu quả cao thì cần phải chuẩn bị giáo án, vận dụng linh hoạt các
khâu, các phương pháp dạy học. Ông cũng đưa ra một sơ đồ, có thể được coi
như kim chỉ nam cho người giáo viên lịch sử về cách sử dụng linh hoạt các tư
liệu, các khâu trong quá trình giảng dạy.
N.V.Savin, Giáo dục học, tập 1, Nxb Giáo dục, 1983 đã nêu ra vấn
đề làm thế nào để khởi gợi được hoạt động nhận thức tích cực của học sinh để
các em nắm được những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo. Đồng thời tác giả cũng chỉ
rõ những biện pháp để nâng cao hiệu quả dạy học trong học tập.
B.P.Êxipôp (Liên Xô trước đậy) trong cuốn Những cơ sở của lý luận
dạy học, Tập 3, Nxb Giáo dục, 1971 nhấn mạnh đến việc nâng cao tính tích

11


cực sự sáng tạo, tính tự lập, ham hiểu biết trong quá trình học tập của học
sinh. Nêu rõ nhiệm vụ của nhà trường là phải phát triển tính tích cực và
phương pháp làm việc tự lập của học sinh.
I.Ia.Lécne, nhà giáo dục học Liên Xô trước đây với cuốn sách Dạy
học nêu vấn đề, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1977 đã làm sáng tỏ bản chất và cơ sở
dạy học nêu vấn đề, nhấn mạnh tầm quan trọng của tư duy tích cực trong quá
trình nhận thức của học sinh. Đồng thời, ông cũng chỉ ra tác dụng của việc
dạy học nêu vấn đề đối với việc phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh.
Một trong những vấn đề quan trong trong việc hướng tới dạy học lấy học sinh
làm trung tâm.
b/ Tài liệu nghiên cứu trong nước
Bộ giáo trình do Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị

giả Thái Duy Tuyên, Phương pháp dạy học - Truyền thống và đổi mới, Nxb
Giáo dục, 2008; Nguyễn Thị Côi (Chủ biên), Các hình thức tổ chức dạy học
lịch sử ở trường phổ thông, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2005; Đặng
Thành Hƣng, Dạy học hiện đại – Lí luận, biện pháp, kĩ thuật, Nxb Đại học
Quốc gia, Hà Nội, 2002; Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng… Phát huy
tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở,
Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1999; Phạm Minh Hạc và các tác giả khác, Tâm lí
học đại cương, NXB Giáo dục, 1987; Thái Duy Tuyên, Những vấn đề cơ bản
giáo dục học hiện đại, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1999….. Đây là những bộ sách
quý, giúp cung cấp phần đáng kể kiến thức về phương pháp dạy học bộ môn,
các hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh
và lấy học sinh làm trung tâm. Các khâu, các bước lên lớp, hoạt động thày và
trò được trình bày khá cẩn thận và tiếp cận xu hướng dạy học mới nhất, áp
dụng những mặt tích cực của phương pháp dạy học truyền thống tích hợp một
cách hợp lí, nhuần nhuyễn với phương pháp dạy học hiện đại, kết hợp phù
hợp dựa trên những hiểu biết sâu sắc về tâm lí lứa tuổi học sinh.
Trên đây là một số tác phẩm, công trình nghiên cứu phục vụ cho việc
tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc,
những phương pháp dạy học hiện đại, lí luận dạy học; tính thiết thực của việc

13


giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy dưới trường trung học. Chắc
chắn còn nhiều tác phẩm mà chúng tôi chưa có cơ hội tìm hiểu hết, hay còn
có nội dung trong các tác phẩm đó mà chúng tôi chưa có điều kiện nêu ra tại
đây nhưng những tác phẩm kể trên đã giúp thiết thực trong quá trình thực hiện
đề tài.
3. Đối tƣợng nghiên cứu
Là quá trình giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải phóng

6. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Cơ sở phương pháp luận
- Đề tài dựa trên quan điểm, đường lối của Đảng, nhà nước về công tác
giáo dục và đổi mới giáo dục nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo
của thế hệ trẻ, đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện về đức, trí,
thể, mĩ, trung thành với con đường đi lên XHCN.
- Những nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải
phóng dân tộc trong giai đoạn 1919 - 1945.
- Đề tài còn dựa vào quan điểm dạy học một số nước trên thế giới và
trong khu vực hiện nay; những quan điểm của lý luận dạy học hiện đại, giáo
dục học, tâm lý học, phương pháp dạy học bộ môn có liên quan.
6.2. Phương pháp nghiên cứu
6.2.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Dựa trên nghiên cứu các tài liệu từ các nguồn: sách, báo, tạp chí,
internet… nghiên cứu tổng quát về các vấn đề liên quan:
- Nội dung chủ yếu của lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1945 và tư
tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc giai đoạn này.
- Chức năng giáo dục nói chung của bộ môn lịch sử ở trường phổ thông
và giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc
nói riêng đối với học sinh THPT hiện nay.
- Những yêu cầu cơ bản khi xác định các biện pháp sư phạm và một số
biện pháp được đưa ra nhằm giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân
tộc và giải phóng dân tộc cho học sinh THPT.

15


6.2.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phỏng vấn, tiến hành điều tra bằng phiếu đối với giáo viên dạy bộ môn
lịch sử, học sinh trường THPT Hùng Vương và trường THPT Lý Bôn (Thái

GIẢI PHÓNG DÂN TỘC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH
SỬ VIỆT NAM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG - LÝ LUẬN
VÀ THỰC TIỄN
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc
1.1.1.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn
đề dân tộc và giải phóng dân tộc
Trong quá trình từ thủa ấu thơ, trong quá trình hoạt động cách mạng đặc
biệt từ năm 1911 ra đi tìm đường cứu nước, tư tưởng Hồ Chí Minh đã hình
thành. Cho nên khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ
Chí Minh về vấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc nói riêng ta không thể
không xem xét những nhân tố chủ quan và khách quan đã tác động đến sự
hình thành tư tưởng của Người.
a/ Hoàn cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
Bước vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, nhiều sự kiện lịch sử dồn dập
diễn ra báo trước một bước chuyển mình trong tình hình thế giới. Các nước đế
quốc chủ nghĩa đua nhau tranh giành thuộc địa từ thế kỷ trước, đã hình thành
việc phân chia mặt địa cầu, áp đặt ách thực dân lên hầu hết các lục địa Á, Phi,
Mỹ la tinh. Việt Nam cũng nằm trong số những nước thuộc địa như vậy.
Năm 1858, thực dân Pháp chính thức đặt bước chân xâm lược lên nước
ta. Nhân dân Việt Nam tiến hành đấu tranh chống Pháp xâm lược, nhưng với
hiệp ước Patơnốt được ký kết và sự cáo chung của phong trào Cần Vương,
thực dân Pháp đã về cơ bản hoàn thành việc xâm lược đất nước. Pháp bắt tay
vào quá trình khai thác thuộc địa tại Việt Nam. Với việc thực hiện chia nước
ta làm 3 xứ với 3 chế độ cai trị khác nhau nhằm thực hiện chính sách "chia để

17


trị", đẩy mạnh việc khai thác và bóc lột tàn bạo sức người, sức của trên đất


b/ Sự bế tắc con đường cứu nước
Sống trong bối cảnh nước mất, nhà tan, tổ tiên cha ông bị giầy xéo,
lòng tự tôn dân tộc, niềm kiêu hãnh của một đất nước bề dày truyền thống lịch
sử, hàng loạt những phong trào đấu tranh sôi nổi của những người dân yêu
nước đã diễn ra với những sắc thái và hình thức phong phú. Tuy nhiên, những
phong trào đấu tranh của nhân dân Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
tuy có diễn ra sôi nổi nhưng tất cả đều thất bại.
Trước hết là phải kể dến những phong trào đấu tranh của các tầng
lớp sĩ phu yêu nước. Họ đều là những nhà Nho, xuất thân có nguồn gốc khoa
bảng, đọc nhiều Tứ thư ngũ kinh. Đứng trước cảnh đất nước lầm than, những
người như Trương Định, Hoàng Hoa Thám, Tôn Thất Thuyết… đã phất cao lá
cờ khởi nghĩa dân tộc. Với cuộc khởi nghĩa của Hoàng Hoa Thám, tuy có kéo
dài 13 năm và gây cho Pháp nhiều tổn thất nhưng do "Mang nặng cốt cách
phong kiến lỗi thời nên không thể dẫn tới thắng lợi". Các cuộc khởi nghĩa
trong phong trào Cần Vương tuy diễn ra sôi nổi, gây được tiếng vang lớn
nhưng do nổ ra lẻ tẻ, thiếu tính liên kết giữa các vùng, miền, giữa các phong
trào, lực lượng còn yếu, nhiều thiếu thốn về lương thực thực phẩm, vũ khí….
đặc biệt thiếu đường lối lãnh đạo nên cũng thất bại. Sự thất bại của khởi nghĩa
Yên Bái và phong trào Cần Vương với cuộc khởi nghĩa cuối cùng - khởi
nghĩa Hương Khê - là sự cáo chung thất bại của hệ tư tưởng phong kiến trên
con đường giải phóng dân tộc.
Những năm đầu thế kỷ XX, luồng gió từ những "Tân văn", "Tân
thư" đến từ đất nước Nhật Bản xa xôi hay đất nước láng giềng Trung Quốc đã
thổi "hơi thở" mới cho phong trào cứu nước tại Việt Nam. Hệ tư tưởng
khuynh hướng dân chủ tư sản xuất hiện với những người tham gia chủ yếu là
những văn thân sĩ phu yêu nước thức thời. Đó là một thời kỳ sôi động với
những phong trào yêu nước mang màu sắc văn hoá vào năm 1907 với sự
thành lập Đông Kinh nghĩa thục - sáng lập bởi những nhà nho yêu nước như


lịch sử như thế, đó hội thề của toàn dân tộc, hội thề của tinh thần yêu nước và

20


ý chí quyết tâm bảo vệ bờ cõi tổ quốc - Hội thề Lũng Nhai - cuộc hội ngộ lịch
sử của những tấm lòng hào kiệt, kiên trung và dám xả thân vì đất nước, hội
thề của những con người lịch sử: Lê Lợi, Nguyễn Trãi và tướng sĩ ba quân.
Chảy dài xuyên suốt cả một quá trình lịch sử dân tộc, chủ nghĩa yêu
nước đã chứng minh được sức mạnh của nó đối với dân tộc, đây đã trở thành
động lực, sức mạnh truyền thống, đạo lý làm người, niềm tự hào và là nhân tố
hàng đấu trong bảng giá trị tinh thần của con người Việt Nam. Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã từng viết: "Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một
truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng thì
tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn,
nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và
lũ cướp nước" [70, tr.171]. Chính tinh thần yêu nước đã trở thành động lực
chi phối mọi suy nghĩ, hành động suốt cả cuộc đời hoạt động cách mạng của
Hồ Chí Minh. Đó là động lực tôi thúc Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước,
là động lực cho Người khi sống, học tập và làm việc trên xứ người lấy tên là
Nguyễn Ái Quốc (Nguyễn yêu nước) để luôn nhắc nhở cổ vũ bản thân và cổ
vũ quốc dân đồng bào. Và chính chủ nghĩa yêu nước đã cổ vũ cho Người đến
với chủ nghĩa Mác-Lênin một các từ nhiên nhất, chính như Người đã từng
nói: "Lúc đầu, chính chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản
đã đưa tôi theo Lênin, tin theo quốc tế thứ ba" [71, tr.128]
Nhân tố thứ hai: Tinh hoa văn hoá nhân loại: phương Đông và
phương Tây
Xuất thân từ một gia đình nhà Nho, có truyền thống hiếu học và yêu
nước, lớn lên ở một mảnh đất giàu truyền thống yêu nước và có nền văn hoá
đặc sắc, ở Hồ Chí Minh đã hội tụ những nét đáng quý trong tư tưởng của

Bên cạnh những tác phẩm được truyền bá từ Pháp sang là những
Tân văn, tân thư của những nhà cải cách dân chủ tư sản Lương Khải Siêu,
Khang Hữu Vi đến từ Trung Quốc; từ Nhật Bản với thắng lợi của nước Nhật
trong chiến tranh Nga- Nhật (1904-1905) Nhật Bản trở thành anh cả da vàng,
là một tấm gương cho toàn bộ những nước Châu Á nhỏ bé soi theo.

22


Với gót chân xâm lược của thực dân Pháp, bên cạnh những sự tàn
ác, dã man của một kẻ thống trị với người bị trị, để xoa dịu dư luận, chính
quyền thực dân còn đưa ra những lời lẽ mị dân với những cụm từ hoa mĩ "tự
do, bình đẳng, bác ái". Ngay từ năm 13 tuổi, cậu bé Nguyễn Sinh Cung đã
muốn hiểu tường tận những từ đó là như thế nào. Và muốn cứu giúp đất nước
thoát khỏi cảnh lầm than, cơ cực. Do đó, những luồng tư tưởng mới ít nhiều
có tác động đến tư tưởng của Người. Tuy hấp dẫn như vậy, nhưng Hồ Chí
Minh đã không chọn Trung Quốc hay Nhật Bản làm điểm đến cho hành trình
cứu nước của mình bởi những thất bại của lớp người đi trước, bởi những tư
tưởng tân văn, tân thư không thực sự khởi nguồn từ những nước này do đó
Người muốn tìm hiểu tận nguồn gốc sâu xa của vấn đề, và muốn giải quyết
vấn đề đó, cách tốt nhất là sang phương trời Tây, nơi trào lưu chủ nghĩa dân
chủ tư sản diễn ra sôi nổi để tìm hiểu cái gốc rễ, cái bản chất của những kẻ
đang cướp nước mình.
Nhân tố thứ ba: Từ chủ nghĩa yêu nước chân chính đến với Chủ
nghĩa Mác-Lênin và Quốc tế cộng sản
Trên cơ sở những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, kết hợp giữa tinh
hoa văn hoá phương Đông và phương Tây, cùng với đó là khát khao tìm kiếm
con đường cứu nước dân tộc, ngày 5 tháng 6 năm 1911, tại bến cảng Nhà
Rồng, Nguyễn Ái Quốc đã ra đi tìm đường cứu nước. Chuyến hành trình qua
nhiều châu lục và nhiều quốc gia khác nhau đã cho Người nhận thấy một sự

nhiều vào cả tư chất của người lĩnh hội.
Ngay từ thủa thiếu thời, Nguyễn Ái Quốc đã có hoài bão lớn, có bản
lĩnh kiên định, giàu tình cảm nhân ái và sớm có ý chí cứu nước, tự tin vào
mình. Tư chất thông minh, tư duy độc lập, sáng tạo, tính ham hiểu biết và
nhạy bén với cái mới là những đức tính dễ thấy ở người thanh niên Nguyễn
Tất Thành. Phẩm chất đó được rèn luyện, phát huy trong suốt cuộc đời hoạt
động cách mạng của Người. Nhờ vậy, giữa thực tiễn phong phú và sinh động,
giữa nhiều học thuyết, quan điểm khác nhau, giữa biết bao tinh huống phức

24