BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

........../..........

........../..........

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

PHẠM THỊ THUÝ HẰNG

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG TRỊ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

THỪA THIÊN HUẾ - 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

........../..........

........../..........

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

PHẠM THỊ THUÝ HẰNG

Với lòng biết ơn sâu sắc và chân thành nhất, tôi xin trân trọng cảm ơn
PGS.TS. Trần Xuân Bình - người hướng dẫn khoa học trực tiếp chỉ bảo, dành
nhiều thời gian, công sức hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên
cứu để hoàn thành luận văn này.
Xin được gửi lời cảm ơn đến Phân viện hành chính Quốc gia miền Trung
cùng toàn thể thầy, cô đã giảng dạy trong chương trình Cao học Lớp Quản lý công,
những người đã truyền đạt cho tôi những kiến thức hữu ích làm cơ sở cho tôi thực
hiện tốt luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn tới tất cả các tập thể, cá nhân đã tạo điều kiện giúp
đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu Luận văn này. Xin chân thành cảm
ơn tất các bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ nhiệt tình và đóng góp nhiều ý
kiến quý báu để tôi hoàn thành Luận văn này.
Do thời gian nghiên cứu có hạn, luận văn của tôi chắc chắn không thể tránh
khỏi những sơ suất, thiếu sót. Kính mong nhận được sự đóng góp của các
thầy, cô giáo cùng toàn thể học viên để đề tài của tôi hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thừa Thiên Huế, tháng 7 năm 2019
Học viên

Phạm Thị Thuý Hằng


MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ
DI TÍCH LỊCH SỬ .................................................................................................10
1.1. Di tích lịch sử và những khái niệm cơ bản ........................................................10
1.1.1. Khái niệm di tích .........................................................................................10
1.1.2. Khái niệm di tích lịch sử .............................................................................12

2.2.3. DTLS phản ánh sinh động hiện thực hai cuộc chiến tranh .........................37
2.2.4. Một số di tích lịch sử tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Quảng Trị .......................38
2.3. Thực trạng quản lý nhà nước về di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị .....41
2.3.1. Công tác ban hành văn bản chỉ đạo; tuyên truyền, phổ biến kiến thức về di
tích, khuyến khích sự chung tay bảo vệ, gìn giữ di sản từ cộng đồng ......................42
2.3.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực quản lý nhà nước về di tích lịch
sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị ...............................................................................45
2.3.3. Công tác kiểm kê, lập hồ sơ khoa học cho các di tích ................................48
2.3.4. Quản lý đầu tư tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử ................................................51
2.3.5. Công tác sử dụng, khai thác phát huy giá trị di tích lịch sử gắn với phát
triển kinh tế - xã hội...............................................................................................54
2.4. Đánh giá chung công tác quản lý nhà nước về di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh
Quảng Trị ..................................................................................................................59
2.4.1. Kết quả đạt được..........................................................................................59
2.4.2. Về hạn chế ...................................................................................................61
2.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế ................................................................61
CHƢƠNG 3: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ
NHÀ NƢỚC VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG TRỊ...65
3.1. Mục tiêu, phương hướng quản lý nhà nước về di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh
Quảng Trị ..................................................................................................................65
3.1.1. Mục tiêu .......................................................................................................65
3.1.2.Phương hướng ..............................................................................................66


3.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh
Quảng Trị ..................................................................................................................70
3.2.1. Kiện toàn bộ máy, tăng cường nguồn nhân lực làm công tác quản lý về di
tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị .................................................................71
3.2.2. Chú trọng công tác nghiên cứu, kiểm kê, xếp hạng di tích và thực hiện hồ
sơ khoa học ............................................................................................................73

DSVH

Di sản văn hóa

Đảng

Đảng Cộng sản Việt Nam

ĐSCVN

Đảng Cộng sản Việt Nam

KH-CN

Khoa học và công nghệ

KT-XH

Kinh tế - Xã hội

Luật DSVH

Luật Di sản văn hóa

Nhà nước

Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

QLNN


Hình 2.1. Bản đồ tổng thể tỉnh Quảng Trị ................................................................30
Hình 2.2. Sơ đồ bộ máy quản lý nhà nước về di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh
Quảng Trị ......................................................................................... 45


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài luận văn
Nằm giữa dãi đất miền Trung Việt Nam, Quảng Trị điểm tỳ vai nối hai đầu
đất nước; mảnh đất thân thương, hiền lành, giản dị mà ở đó những tên làng, tên
núi, tên sông đã hòa vào dòng chảy của thời gian. Trải qua hai cuộc chiến tranh
khốc liệt của dân tộc, đất và người nơi đây phải chịu đựng không ít những mất
mát, đau thương, thậm chí là chia cắt; vùng đất chịu hậu quả nặng nề của chiến
tranh, oằn mình để vùng dậy giờ đang vươn mình phát triển từng ngày.
Lịch sử hào hùng và đáng khâm phục trong quá trình đấu tranh chống
giặc ngoại xâm thống nhất đất nước đã để lại cho mảnh đất kiên cường nhiều
di sản văn hóa vô cùng quý giá. Trong đó, hệ thống di tích mang một giá trị
và tầm vóc to lớn của lịch sử bởi tính phong phú, độc đáo, đặc biệt là di tích
lịch sử cách mạng như sông Bến Hải - cầu Hiền Lương, Thành cổ Quảng Trị,
địa đạo Vịnh Mốc, Căn cứ Dốc Miếu, đảo Cồn Cỏ anh hùng, đường mòn Hồ
Chí Minh huyền thoại, nghĩa trang Quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Quốc
gia Đường 9… đã đi vào ký ức của nhiều người con đất Việt.
Toàn tỉnh hiện có 469 di tích lịch sử cách mạng trên tổng số 533 di tích.
Trong đó, có 453 di tích cấp tỉnh, 35 di tích quốc gia và 45 di tích quốc gia
đặc biệt. Đây là những dấu ấn oanh liệt mà nhờ đó Quảng Trị trở thành mảnh
đất thiêng, nhận được tình cảm chia sẻ của đồng bào, chiến sỹ cả nước. Là
cầu nối của ngày hôm qua, hôm nay và mãi mãi mai sau của nhiều thế hệ khi
đến với Quảng Trị.
Để bảo vệ gia tài đó, Đảng bộ và chính quyền tỉnh Quảng Trị đã không
ngừng quan tâm, thực hiện tốt công tác bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử,
khắc phục khó khăn, phát huy giá trị của những kỳ tích hào hùng trong chiến

cộng đồng. Công tác thực hiện hồ sơ khoa học, hồ sơ pháp lý cho các di tích

2


còn chậm trễ. Mặt khác, việc phân cấp quản lý từ huyện, thị xã, thành phố đến
tỉnh còn chưa chặt chẽ, dẫn đến tình trạng cấp dưới chờ cấp trên, cấp trên giao
phó cho cơ sở; đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý chuyên môn nghiệp vụ
còn hạn chế; một số địa phương quản lý tốt nhưng chưa biết lồng ghép vào sự
phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, chưa có giải pháp để phát huy được
giá trị về phát triển kinh tế từ nội tại các di tích. Về mặt thực tiễn, các địa
phương không thể biến di tích thành tiềm năng, tiềm lực để phát triển kinh tế xã hội. Về mặt lý luận khoa học, những người làm công tác quản lý đang
thiếu cơ sở lý luận, cơ sở khoa học cho việc tư vấn, đề xuất các giải pháp giúp
cho chủ thể quản lý các cấp triển khai tổ chức thực hiện một cách hiệu quả.
Chính vì lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Quản lý nhà nước về di tích lịch sử
trên địa bàn tỉnh Quảng Trị” làm đề tài luận văn chuyên ngành Quản lý công với
mong muốn tìm ra những giải pháp để giúp cho việc quản lý nhà nước hiệu quả
hơn; có thể khai thác được giá trị của các di tích, khơi dậy tiềm năng trong việc
phát triển kinh tế - xã hội; góp phần khắc phục những bất cập, hạn chế trong công
tác quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Mỗi một di tích lịch sử hiện diện trước chúng ta là một chứng tích, ẩn
chứa giá trị tinh thần to lớn mà ở đó, thế hệ ngày hôm nay có thể nhận biết và
học hỏi về chặng đường phát triển của lịch sử đất nước; hiểu rõ những truyền
thống quý báu, những kinh nghiệm thành công và hạn chế của lịch sử; ghi
nhớ về những tấm gương giàu lòng yêu nước, hy sinh bản thân mình để đổi
lấy độc lập, tự do cho Tổ quốc. Đó chính là nền tảng đã tạo nên diện mạo văn
hóa của mỗi dân tộc.
Hiện nay, nghiên cứu về di tích lịch sử, về công tác quản lý nhà nước di
tích lịch sử có nhiều ngành quan tâm và nhiều nhà khoa học nghiên cứu. Tiêu

này nằm ở điểm giao nhau giữa đường Quốc lộ 1A và sông Bến Hải; phía Bắc
thuộc thôn Hiền Lương, xã Vĩnh Thành, huyện Vĩnh Linh; phía Nam thuộc
thôn Xuân Hòa, xã Trung Hải, huyện Do Linh; cách thị trấn Hồ Xá 7km về
phía Nam và cách Thành phố Ðông Hà 22km về phía Bắc.

4


- “Thành Cổ Quảng Trị và các địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm
năm 1972” của Trung tâm Bảo tồn Di tích và Danh thắng tỉnh Quảng Trị. Đề
tài khoa học này nghiên cứu về Thành Cổ Quảng Trị - nơi diễn ra 81 ngày
đêm chiến đấu ác liệt năm 1972 giữa một bên là ta quyết giữ từng tấc đất, còn
một bên là Mỹ - ngụy dùng uy lực súng đạn phương tiện chiến tranh tối tân
hiện đại để quyết chiếm lại Thành Cổ bằng mọi giá.
- Truyền thống lịch sử, văn hóa Đông Hà với sự phát triển của văn hóa
đô thị do Nhà Xuất bản chính trị quốc gia xuất bản năm 2010, là đề tài nghiên
cứu khoa học viết về quá trình xây dựng và phát triển đô thị Đông Hà – trung
tâm tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Trị.
- Luận văn “Quản lý Nhà nước đối với quần thể di tích Cố đô Huế” của
tác giả Nguyễn Thành Nam. Luận văn này đánh giá thực trạng trong công tác
bảo tồn và phát huy giá trị DSVH đối với quần thể di tích Cố đô Huế trong
thời gian qua; phân tích sự tác động của nhiều yếu tố chiến tranh, thiên tai và
quá trình đô thị hóa mạnh mẽ; nêu rõ sự bất cập trong việc đưa ra các chính
sách đã và đang đặt ra cho công tác quản lý nhà nước đối với quần thể di tích
Cố đô Huế những yêu cầu và nhiệm vụ mới, những vấn đề cấp bách cần giải
quyết. Luận văn đồng thời đề xuất những giải pháp hoàn thiện QLNN về quần
thể di tích Cố đô Huế, khắc phục các hạn chế bất cập để thực hiện thành công
công cuộc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Huế theo định hướng
được Đảng, Nhà nước cũng như địa phương đề ra.
- Đề tài luận văn “Quản lý nhà nước về di tích lịch sử - văn hóa trên địa

địa bàn tỉnh Quảng Trị.
- Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về di tích lịch sử trên địa bàn
tỉnh Quảng Trị, phát hiện ra những kết quả đạt được, những hạn chế bất cập
và những nguyên nhân của nó.
- Đề xuất các giải pháp để tăng cường vai trò của các chủ thể quản lý nhà
nước các cấp đối với di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.

6


4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Nghiên cứu quản lý nhà nước về di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian:
Nghiên cứu một số di tích lịch sử tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Quảng Trị
(bao gồm: di tích cấp tỉnh, quốc gia và quốc gia đặc biệt).
- Về thời gian: Phân tích đánh giá thực trạng QLNN đối với di tích lịch
sử trong giai đoạn 2015-2018, đề xuất giải pháp cho các giai đoạn tiếp theo.
Vì vậy, thời điểm thực hiện nghiên cứu và khảo sát số liệu được tính từ mốc
thời gian tháng năm 2015 đến 2018. Mọi số liệu từ sau năm 2018 nằm ngoài
phạm vi của nghiên cứu này.
- Về nội dung: Tập trung nghiên cứu những nội dung quản lý nhà nước
đối với di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị; từ đó phân tích, đánh giá
làm rõ những hạn chế, bất cập; đồng thời đề xuất các giải để thực hiện tốt hơn
công tác QLNN đối với DTLS tại địa phương.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn
5.1. Phƣơng pháp luận
Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ
nghĩa Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng Cộng

lý nhà nước đối với hệ thống di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị thời
gian qua.
+ Đề xuất được một số giải pháp, kiến nghị thiết thực góp phần hoàn
thiện QLNN đối với hệ thống di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị trong
giai đoạn hiện nay và thời gian tới.

8


7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội
dung của Luận văn được kết cấu thành 3 chương, bao gồm:
- Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước về di tích lịch sử
- Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nước về di tích lịch sử trên địa bàn
tỉnh Quảng Trị
- Chƣơng 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về
di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Quảng Trị

9


Chƣơng 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI
TÍCH LỊCH SỬ
1.1. Di tích lịch sử và những khái niệm cơ bản

1.1.1. Khái niệm di tích
Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt đất
có ý nghĩa về mặt văn hoá và lịch sử. Di tích là những bằng chứng vật chất có ý
nghĩa quan trọng, minh chứng về lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của

kiến trúc đô thị và đô thị có giá trị tiêu biểu trong các giai đoạn phát triển
nghệ thuật kiến trúc của dân tộc. Quần thể các công trình kiến trúc hoặc công
trình kiến trúc đơn lẻ có giá trị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuật của một hoặc
nhiều giai đoạn lịch sử.
Di tích khảo cổ
Di tích khảo cổ là những địa điểm khảo cổ có giá trị nổi bật đánh dấu các
giai đoạn phát triển của các văn hoá khảo cổ.
Di tích thắng cảnh
Di tích thắng cảnh (danh lam thắng cảnh) là cảnh quan thiên nhiên hoặc
địa điểm có sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có
giá trị lịch sử, thẩm mỹ, khoa học. Danh lam thắng cảnh phải có một trong
các tiêu chí sau đây: Cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kết hợp giữa
cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trị thẩm mỹ tiêu biểu
[34, tr. 04].
Các di tích quốc gia đặc biệt tiêu biểu thuộc loại này như 4 danh lam
thắng cảnh khu danh thắng Tây Thiên, Tràng An - Tam Cốc - Bích Động, vịnh
Hạ Long, động Phong Nha. Khu vực thiên nhiên có giá trị khoa học về địa
chất, địa mạo, địa lý, đa dạng sinh học, hệ sinh thái đặc thù hoặc khu
vực thiên nhiên chứa đựng những dấu tích vật chất về các giai đoạn phát triển
của Trái Đất. Các di tích tiêu biểu thuộc loại này như vịnh Hạ Long, Cao

11


nguyên Đồng Văn, các vườn quốc gia và khu dự trữ sinh quyển thế
giới ở Việt Nam. Danh lam thắng cảnh chiếm khoảng 3.3% số di tích được
xếp hạng.
Tuy nhiên, trong đề tài này, tác giả chỉ chọn nghiên cứu về di tích lịch
sử, là một trong những đặc trưng của tỉnh Quảng Trị.


Điều 1 Luật DSVH của Việt Nam nêu rõ DSVH “Bao gồm DSVH phi
vật thể và DSVH vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn
hóa, khoa học,được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác ở nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" [34, tr. 04].
Đây có thể xem là khái niệm về di sản văn hóa được sử dụng chung nhất
ở nước ta hiện nay và tương tự như khái niệm về DSVH được sử dụng trên
thế giới. Điều đó có nghĩa DSVH là của cải, là tài sản quốc gia mà mọi công
dân phải có nghĩa vụ bảo vệ, giữ gìn.
Di sản văn hóa được chứa đựng các yếu tố sau: thứ nhất, di sản văn hóa
chứa đựng vốn kinh nghiệm và tri thức sống của con người. Thứ hai, là hội tụ
những yếu tố, phẩm chất: đúng, tốt đẹp, có ích. Thứ ba, phải biểu hiện thành
những hiện tượng văn hóa. Thứ tư, tính lịch sử sẽ làm cho vốn di sản văn hóa
có bề dày về thời gian, sự phong phú về loại hình.
Theo công ước di sản thế giới thì di sản văn hóa là:
- Các di tích: các tác phẩm kiến trúc, tác phẩm điêu khắc và hội họa, các
yếu tố hay các cấu trúc có tính chất khảo cổ học, ký tự nhà ở trong hang đá và
các công trình sự kết hợp giữa công trình xây dựng tách biệt hay liên kết lại với
nhau mà do kiến trúc của chúng, do tính đồng nhất hoặc vị trí trong cảnh quan,
có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, nghệ thuật và khoa học.
- Các di chỉ: Các tác phẩm do con người tạo nên hoặc các tác phẩm có sự
kết hợp giữa thiên nhiên và nhân tạo và các khu vực trong đó có các di chỉ
khảo cổ có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, thẩm mỹ, dân
tộc học hoặc nhân học.

13


- Những di sản văn hóa vô thể như các biểu hiện tượng trưng và không
sờ thấy được của văn hóa được lưu truyền và biến đổi qua thời gian, với một
số quá trình tái tạo của đông đảo cộng đồng. Đó là âm nhạc, múa, ngôn ngữ

chức, điều hành việc bảo vệ, gìn giữ các di tích, làm cho các giá trị của di tích
được phát huy theo chiều hướng tích cực. Trong đó tập trung vào các nội dung:
- Bảo quản di tích lịch sử: là hoạt động nhằm phòng ngừa và hạn chế
những nguy cơ làm hư hỏng mà không làm thay đổi những yếu tố nguyên gốc
vốn có của di tích lịch sử. Bảo quản di tích gồm các hoạt động như bảo dưỡng
thường xuyên cho di tích, bảo quản cấp thiết và bảo quản phòng ngừa.
- Phục hồi di tích lịch sử: là hoạt động nhằm phục dựng lại di tích lịch sử
đã bị huỷ hoại trên cơ sở các cứ liệu khoa học về di tích lịch sử đó.
- Tu bổ di tích lịch sử: là hoạt động nhằm sửa chữa, gia cố, tôn tạo di
tích lịch sử với mục đích đưa công trình đã hư hỏng về nguyên gốc, đảm bảo
tính bền vững và thẩm mỹ toàn công trình nhằm phát huy giá trị di tích.
Hoạt động tu bổ thường chỉ được tiến hành đối với các hạng mục phụ trợ
của di tích như cải tạo sân đường, cảnh quan, bổ sung nhà vệ sinh, nước,
điện chiếu sáng.
Việc bảo quản, phục hồi, tu bổ di tích phải bảo đảm các yêu cầu: Giữ gìn
tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích; cần tiến hành lập quy hoạch, dự án
trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, trừ trường hợp sửa chữa
nhỏ không ảnh hưởng đến yếu tố gốc cấu thành di tích và các quy hoạch, dự
án đã được phê duyệt phải được công khai tại địa phương nơi có di tích (Điều
34, Luật DSVH).
1.2. Nội dung quản lý nhà nước về di tích lịch sử

1.2.1. Theo quy định chung của pháp luật
Di tích lịch sử là di sản văn hóa của dân tộc, vì vậy quản lý nhà nước đối
với di tích lịch sử được quy định, được áp dụng đối với di sản văn hóa nói
chung bao gồm:
Văn bản do Quốc hội ban hành: Luật DSVH năm 2001 và Luật sửa đổi,

15